Тналин Алшагир Блялович

Рейтинг:

Білім беру саласының ардагері, ақын, «Аршалы ауданының Құрметті азаматы»атағының иегері

Даланың күміс көмей ұстазы

      Қазақтың кең даласында ұстаздық ету – ел болашағын бағамдайтын қасиетті міндет. Осы ұлы жолдың хас шебері Тналин Алшағыр Біләлұлы білім саласындағы адал қызметімен ғана емес, ұлттық өнердің отын жаққан бірегей тұлға ретінде танылды. Оның шығармашылығы Абайдың даналығы мен Жамбылдың жырларынан нәр алған дәстүрлі әншілік мектептің заңды жалғасындай көрініс тауып, қоғамның рухани тірегіне айналды.
      Алшағыр Біләлұлы – ұстаздық пен өнерді қатар меңгерген, «сегіз қырлы, бір сырлы» жан. Ол Януш Корчак пен Антон Макаренко сынды әлемдік педагогтардың «бала жүрегіне жол табудың ең нәзік әрі күшті құралы – өнер» деген қағидасын өз өміріне серік етті. Мектеп партасынан басталған ұстаздық жолында шәкірттеріне тек әріп танытып қана қоймай, домбыра мен 
қобыздың үнімен, күміс көмей әнімен олардың жан дүниесін нұрландырып, рухани байлықты келер ұрпаққа аманаттаудың биік үлгісін көрсетті.
      Нағыз ұстаз өз шәкірттерін сөзімен емес, өнегелі ісімен тәрбиелейді. Бойындағы еңбекқорлық пен халыққа деген шексіз сүйіспеншілігі арқылы ол өнерді білімнің ажырамас бөлігіне айналдыра білді. Алшағыр Біләлұлының ғибратты өмір жолы – заман дауылына бой бермей, тамырын тереңге жайған бәйтеректей ұрпақтар сабақтастығы мен мәдениетіміздің дамуына қосылған өлшеусіз үлес. Бұл – білім мен өнердің мәңгілік тоғысуын паш ететін нағыз азаматтық тұлғаның жарқын бейнесі.
      Қазақтың ата-бабадан қалған қасиетті жерінде, Ақмола облысының кең даласында, Вишневка кентінің топырағында 1933 жылдың 5 қаңтарында дүние есігін ашқан Тналин Алшағыр Біләлұлының өмірі – ұлы дала перзентінің жарқын тағдырының бастауы. Сол заманның қатал желі мен нұрлы күннің астында туған ол әкесі Тналин Біләлдің – революционердің, Сәкен Сейфуллиннің адал серігінің отбасында өсті. Әкесінің қайраткерлік жолы, ел үшін атқарған еңбегі баланың бойына ерте еңбекқорлық пен халыққа қызмет етудің ұлы сезімін сіңірді.
      Ұлы Отан соғысының отты жылдары жас Алшағырдің балалық шағын қатал сынаққа салды. Үлкен әпкелерімен бірге гастрольдік сапарларға шығып, өнердің отын жағуға атсалысты. Әпкелерінің бірі актриса болғандықтан, сахнадағы ән мен жырдың, қимыл мен сезімнің құдіретін ерте түсінді. Сол қиын кезеңде отбасының үлкен ағасы соғыс даласында қаза тапты. Бұл қайғы оның жүрегіне ауыр таңба салғанымен, өмірдің шыңы мен шыңырауына төтеп беруге, ағайын-туыстың бірлігін, елдің тыныштығын қадірлеуге үйретті.
      Алшағыр Біләлұлының балалық шағы білім мен өнердің маңызын ерте ұғындырды. Әкесінің революциялық жолы мен әпкелерінің шығармашылық ортасы оның бойына рухани байлықты сіңіре білді. Жүсіп Баласағұнның: «Кімде-кім халқынан алмаса тәлім, оны үйрете алмас ешбір мұғалім», – деген сөзі осы тұлғаның бүкіл өмірлік ұстанымына айналды.
      Оның туған жері – Ақмола топырағының табиғаты мен дархан даласы бала жүрегіне туған елге деген шексіз сүйіспеншілік ұялатты. Әкесі Тналин Біләлдің Сәкен Сейфуллинмен бірге өткен қайраткерлік жолы мен ел үшін жасаған ерен еңбегі – ұрпаққа үлгі боларлық үлкен мектеп болды. Соғыс жылдарының ауыр сынақтары мен өнердің шуақты сәулесі тоғысқан сол кезең Алшағыр Біләлұлын нағыз ұстаз, күміс көмей әнші және халық мұрасын сақтаушы ретінде қалыптастырды.
      Қазақтың дана халқы: «Білім – асыл қазына, оны игерген адам – байлыққа кенелген», – деп бекер айтпаған. Осы ұлы сөздің мәні Тналин Алшағыр Біләлұлының өмірінде айқын жарқырап көрінеді. 1940 жылы, әлі жас бала кезінде ол Қойгелді орта мектебінің бірінші сыныбына қадам басты. Сол күннен бастап оның жүрегі білімге деген шексіз құштарлықпен толықты. Ауыл мектебінің қарапайым партасында отырып, ол әріп танып, сан есептеп қана қоймай, өмірдің мәнін, адамгершіліктің биіктігін сезіне бастады.
      1950 жылы Қойгелді орта мектебін ойдағыдай аяқтаған жас Алшағыр Целиноград қаласының педагогикалық училищесіне «Бастауыш сынып мұғалімі» мамандығы бойынша оқуға түсті. Бұл қадам оның өміріндегі ең маңызды бетбұрыс болды. Училищедегі оқу жылдары – тек әдістеме мен пәндерді игеру емес, ұстаздық өнерінің негізін қалау, баланың жүрегіне жол табудың құпиясын түсіну болды. Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың «Ғылым таппай мақтанба» деген сөзі дәл осы кезеңде оның бойына терең сіңді. Ол оқудың әрбір сағатын қадірлеп, білімнің шыңына ұмтылды.
      Училище қабырғасында Алшағыр Біләлұлы тек мұғалімдік мамандықты ғана емес, өнердің де нәрін бойына сіңірді. Бала кезінен өлең жазып, ән шығарып, түрлі музыкалық аспаптарда ойнаған ол училищеде шығармашылық байқауларға белсене қатысты. Оның күміс көмей дауысы мен домбыраның үні шәкірттер мен ұстаздардың жүрегін жаулап алды. Қазақтың ән өнерінің дәстүрін жалғастырушы ретінде ол Абайдың әндері мен халық әндерінің мәңгілік сазын бойына дарытты. Ұлы Жамбыл Жабаевтың «Өнер – халықтың жаны» деген ұлағаты оның шығармашылығында айқын көрініс тапты.
      Білім жолы оны тек кітап пен дәрісханамен шектемеді. Ол әрбір сабақты өмірмен байланыстырып, болашақ шәкірттеріне тек білім беріп қана қоймай, олардың жан дүниесін байытудың жолын іздеді. Педагогикалық училищедегі жылдар оның бойындағы ұстаздық шеберлігін шыңдады. Ол болашақта мектептегі сабақты өнермен ұштастырып, балаларды ән мен жыр арқылы тәрбиелеудің үлгісін көрсететінін сол кезде-ақ сезінді.
      Қазақтың ең білікті ұстаздары мен ақындары айтқандай, нағыз білім – жүректен жүрекке өтетін нұр. Алшағыр Біләлұлы осы нұрды өз бойынан тауып, оны келер ұрпаққа жеткізудің жолын таңдады. Оның білім жолы – қарапайым ауыл мектебінен басталып, педагогикалық училищенің биік деңгейіне дейін көтерілген, еңбек пен өнердің тоғысқан таза арнасы. Бұл жол оны кейінгі ұстаздық және шығармашылық қызметінің алтын негізіне айналдырды.
      Қазақтың дана халқы ежелден: «Еңбек – адамның нағыз байлығы, еңбексіз өмір – бос өткен күн», – деп ұғынған. Осы ұлы ұлағаттың мәні Тналин Алшағыр Біләлұлының ұзақ жылғы еңбек жолында айқын жарқырап тұр. Педагогикалық училищені ойдағыдай аяқтаған соң, ол туған Қойгелді ауылына жол тартып, еңбек жолын бастауыш сынып мұғалімі болып бастады. Ол үшін мұғалімдік – жай ғана мамандық емес, жүрекпен атқарылатын қасиетті парыз еді. Әрбір сабақта ол балалардың көзінен білімге деген құштарлықты оятып, жүрегіне адамгершіліктің нұрын септі. Қарапайым ауыл балаларына әріп танытып, сан үйретіп қана қоймай, өлең мен ән арқылы олардың жан дүниесін байытты.
      Кейіннен ол ауылдық Кеңестің төрағасы қызметіне көтерілді. Бұл лауазымда ол елдің тыныс-тіршілігімен тығыз байланысып, ауылдың әлеуметтік мәселелерін шешуге атсалысты. Адамдардың мұң-мұқтажын тыңдап, әділ шешім қабылдады. Бірақ оның жүрегі әрқашан мектепке, балаларға тартылып тұрды. Сондықтан Байдала бастауыш мектебінде мұғалімдік пен директорлықты қоса атқарды. Директор бола тұра ол мектептің ішкі тәртібін жетілдіріп, оқу үрдісін өнермен ұштастырды. Сабақтарда домбыраның үні естіліп, ән мен жыр шырқалып, балалардың жүзі нұрланып тұратын. Осылайша, ол ұстаздықтың хас шебері ретінде танылды – тек білім беріп қана қоймай, шәкірттерінің рухын көтеріп, қазақтың өнерін сіңіретін ұстаз.
      Алшағыр Біләлұлының еңбегі босқа кетпеді. Республикалық және облыстық деңгейдегі көптеген грамоталар, дипломдар мен құрмет грамоталары оның төсіне толысты. Әрбір марапат – оның адал еңбегінің, шығармашылық құштарлығының айғағы еді. Бірақ ол марапаттарды жай мақтан үшін емес, келесі буынға үлгі болу үшін қабылдады. Бала кезінен өнерге құмар 
болған ол өлеңдер мен әндер жазды, түрлі музыкалық аспаптарда – домбырада, қобызда, гармоньда – тамаша ойнады. Шығармашылық байқаулардың жеңімпазы атанды. Оның дауысы – күміс көмей, әндері – қазақ даласының самал желіндей жұмсақ әрі жүрекке жылы. Ол Абайдың әндері мен халық әндерінің дәстүрін жалғастырып, қазақ өнерінің алтын жібін үзбеді.
      Ұлы Абай Құнанбаев: «Өнерлі адам – өмірдің көркі», – десе, Жамбыл ата: «Өнер – халықтың жаны, өнерсіз халық – жансіз дене», – деп бекер айтпаған. Алшағыр Біләлұлы осы екі ұлының ұлағатын өмір бойы бойына сіңірді. Ол мектептегі сабақтарды өнермен ұштастырып, балаларды тек оқуға ғана емес, әдемілікті сезінуге, өз халқының мәдениетін мақтан етуге үйретті. Оның шәкірттері кейін елдің түкпір-түкпіріне тарап, ұстаздық етті, өнер жолын жалғастырды. Бұл – нағыз ұстаздың жеңісі.
      Еңбек жолының әрбір кезеңі – ауылдық Кеңес төрағалығынан бастап, мектеп директоры болғанға дейін – оның қазақ еліне деген шексіз сүйіспеншілігінің көрінісі. Ол қиын кезеңдерде де, ауыртпалықтарда да еңбектен қол үзбеді. Зейнеткерлікке шыққанға дейінгі жылдары республикалық деңгейдегі байқауларда жүлделі орындарға ие болды, облыстық мерекелерде ән шырқап, өлең оқыды. Оның өнері – жай ғана әуен емес, халықтың рухын көтеретін күш, ұрпақты тәрбиелейтін құрал.
      1991 жылы зейнеткерлікке шыққанымен, Алшағыр Біләлұлы белсенді өмірден қол үзбеді. Ол құрметті қоғам мүшесі ретінде ауылдың мәдени-саяси өміріне атсалысып, жас ұрпаққа өнеге болды. 2007 жылы оған «Аршалы ауданының Құрметті азаматы» атағы берілді. Бұл атақ – оның бүкіл өмірінің, еңбегінің, өнерінің лайықты бағасы еді. Құрметті азамат ретінде ол әлі де ән айтып, өлең жазып, шәкірттерімен кездесіп, тәжірибесімен бөлісті.
      Қазақтың ең айтулы ақындары мен жазушылары айтқандай, нағыз адам – еңбегімен, өнерімен мәңгілікке қалатын жан. Алшағыр Біләлұлының еңбек жолы – дәл осындай мәңгілік із. Ол білім саласындағы ұстаздықтың хас шебері бола отырып, қазақ өнерінің күміс көмей жалғастырушысына айналды. Оның марапаттары – жай қағаз емес, халықтың алғысы мен ұрпақтың құрметінің белгісі.
      Осы ұзақ жолда ол мыңдаған баланың жүрегіне білім мен өнердің нұрын септі. Оның шәкірттері бүгінде елдің мақтанышына айналып жүр. Бұл – ұстаздықтың ең биік марапаты. Алшағыр Біләлұлының өмірі – қазақтың кең байтақ даласындағы еңбек пен өнердің тоғысқан таза арнасы. Ол ұрпақтар сабақтастығын сақтап, қазақтың рухани байлығын байытты. Еңбек жолының әрбір қадамы – адалдықтың, шығармашылықтың және халыққа қызмет етудің үлгісі. Оның өлеңдері мен әндері әлі де ауыл тойларында, мектеп мерекелерінде шырқалып, жаңа буынның жүрегін жаулап алады. Бұл – нағыз өнер иесінің жеңісі.
      Қазақ халқы үшін отбасы – ұлы даладағы ең қасиетті шаңырақ, ұрпақтар сабақтастығының алтын діңгегі. «Отбасы – шағын мемлекет» деген дана сөз Тналин Алшағыр Біләлұлының өмірінде толық мағынасын ашады. Ол 1958 жылы 26 тамызда отбасын құрып, адал жармен бірге 10 баланы тәрбиеледі. Әрбір баласына ол білім мен өнердің, адамгершілік пен еңбекқорлықтың дәнін септі.
      Алшағыр Біләлұлы отбасының отағасы ретінде балаларын қазақтың дәстүрлі тәрбиесімен сусындатты. Таңертеңгілік сабақтан кейін үйде домбыраның үні естіліп, ән шырқалып, өлең оқылып тұратын. Ол балаларына: «Білім – адамның ең үлкен байлығы», – деп Абайдың сөзін жиі айтатын. Әрбір баласы мектепте оқып жүргенде әкесінің ұстаздық шеберлігін, күміс көмей әншілік өнерін көріп өсті. Олар әкесінің қасында отырып, ән үйреніп, өлең жаттап, өнердің құдіретін ерте түсінді.
      Отбасылық өмірінде Алшағыр Біләлұлы ұстаздық пен әншіліктің арасындағы тепе-теңдікті сақтады. Жұбайымен бірге балаларды еңбекке баулып, ауыл шаруашылығының қиыншылығын да, қуанышын да бірге көтерді. 10 баланың әрқайсысына жеке көңіл бөліп, олардың арман-тілектерін қолдады. Кейбірі мұғалім болса, енді бірі өнер жолын жалғастырды. Бұл – нағыз әке мен ұстаздың жеңісі. Қазақтың ұлы ақыны Жамбыл Жабаев: «Отбасы – бақыттың бастауы», – деп бекер айтпаған. Алшағыр Біләлұлының шаңырағында дәл осы бақыт мәңгілікке орнықты.
      1991 жылы зейнеткерлікке шыққанымен, ол отбасы үшін әлі де тірек болды. Белсенді және құрметті қоғам мүшесі ретінде үйдің ішінде де, сыртында да үлгі көрсетті. Балалары мен немерелеріне ән айтып, өлең оқып, өткен өмірдің тағылымын айтып отыратын. Оның әндері үйдің ішін жылытып, жүректерді бір-біріне жақындататын. 2007 жылы оған «Аршалы ауданының Құрметті азаматы» атағы берілгенде, бүкіл отбасы қуанышқа бөленді. Бұл құрмет – тек оның жеке еңбегі емес, бүкіл отбасының адалдығы мен бірлігінің жемісі еді. Алшағыр Біләлұлы отбасының отағасы ретінде балаларын: «Еңбек етсең – емес, өнерге құмар болсаң – мәңгілікке қаласың», – деп үйретті. Оның шаңырағы – қазақтың дәстүрлі отбасының жарқын үлгісі: білім, өнер және адамгершілік тоғысқан жер.
      Қазақтың дана ұстаздары айтқандай, нағыз бақыт – балаларыңның жақсы адам болып өсуінде. Алшағыр Біләлұлы осы бақытқа толық қол жеткізді. Оның 10 баласы – оның өмірлік еңбегінің, ұстаздық шеберлігінің және күміс көмей өнерінің жалғасы. Отбасылық өмірінде ол ешқашан өнерден қол үзбеді. Той-томалақта, мереке күндері ән шырқап, балаларын да, немерелерін де өнерге баулыды.
      Алшағыр Біләлұлының өмір жолы – қазақ даласының кең байтақ топырағында өсіп-өнген ұстаздық пен өнердің мәңгілік тоғысының жарқын суреті. Білім саласының хас шебері, ұстаздықтың алтын діңгегі әрі қазақтың күміс көмей әншілерінің жолын адал жалғастырған нағыз өнер иесі ретінде ол мыңдаған шәкірттің жүрегіне білімнің нұрын, өнердің самалын сеуіп, ұрпақтар сабақтастығын сақтады. Әкесінің революциялық серілік жолынан, әпкелерінің сахна өнерінен нәр алып, Қойгелді мен Байдала мектептерінде, ауылдық Кеңесте адал еңбек еткен, республикалық және облыстық марапаттарға бөленген, 10 баланы тәрбиелеп, 
«Аршалы ауданының Құрметті азаматы» атанған бұл тұлға – қазақтың ұлы ұстаздары мен ақындарының ұлағатын өмір бойы бойына сіңірген, еңбегімен, өнерімен ел жүрегінде мәңгі қалатын ардақты азамат. 
      Алшағыр Біләлұлы, сіздің ұстаздық шеберлігіңіз бен күміс көмей әндеріңіз жас ұрпақтың жүрегінде мәңгі жанып тұрсын! Деніңіз сау, шаңырағыңыздың шаттығы мәңгілік болсын! Есіміңіз қазақ елінің тарихында құрметпен аталып, өнеріңіз бен еңбегіңіз ұрпақтан-ұрпаққа жалғаса берсін!
Оставить комментарий
  • Ваше имя*:

    E-Mail*:

  • Комментарий*:

  • Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив

Последние комментарии

19 мая 2026 21:11
зангар
Азиз , мы кстати родственники, я внук Мыханова Санибека Акмырзаева, ты наверно его знаешь да?...
10 мая 2026 00:50
Санжар Косжанов
Вауу күшті шыққан. Үлкен естелік болатын болды....
10 мая 2026 00:27
Jazira
Менің атам бар жақсыға лайықтты. Рахмет сіздің арқаңыз өсіп өнгеніміз... ...