Білім беру саласының ардагері, Үздік мұғалім, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
Ұрпақ тәрбиесіне арналған ғұмыр
Ұстаз... Осы бір қасиетті сөздің өзінде ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан ұлы аманат, мейірім мен парасаттың мәңгілік сәулесі жатыр. Дүниеде мамандық көп, бірақ адамды қалыптастырып, оның болашағына бағыт-бағдар беретін – ұстаз. Сондықтан қазақ халқы қай дәуірде де мұғалімге айрықша құрмет көрсетіп, Абайдың: «Адамның адамшылығы жақсы ұстаздан болады», – деген тағылымын өмірлік ұстаным еткен. Ұстаздың шынайы еңбегі уақыт өткен сайын шәкіртінің азаматтық тұлғасынан, елге сіңірген қызметінен танылады.
Осындай қасиетті жолды өмірлік мұратына айналдырған жандардың бірі – Әбдірова Нұрсұлу Садыққызы. Ол бала жүрегіне жол тауып, біліммен қатар адамгершілік құндылықтарды сіңіре білген, шәкірт бойындағы қабілетті дер кезінде танып, оны шыңдай білген ұлағатты ұстаз. Оның өмірлік ұстанымы – шәкіртке сенім арту, білімге құштарлықты ояту және ұлттың рухани құндылықтарын кейінгі ұрпақтың бойына сіңіру. Осындай адал еңбегі мен биік адамгершілік қасиеттері Нұрсұлу Садыққызының ұстаздық болмысын айқындап, оны көпшілікке қадірлі тұлға дәрежесіне көтерді.
Әр адамның тағдыр кітабы туған жердің топырағынан басталып, балалық шақтың көмескі тартпас суреттерімен бедерленеді. Әбдірова Нұрсұлу Садыққызы 1955 жылдың 2 қаңтарында Қытай Халық Республикасының Шағантоғай ауылында дүниеге келді. Бұл – оның жарық дүниеге алғаш көз ашқан, сәби үні естілген, өмір атты ұзақ көштің алғашқы ізі қалған қасиетті мекені. Қазақ «Туған жердің түтіні де ыстық» дейді. Адам қай қиырда жүрсе де, кіндік қаны тамған өлкенің атауы көңілінің бір түкпірінде өшпес таңбадай сақталады.
Нұрсұлу Садыққызының балалық шағы уақыттың өз мінезі мен дәуірдің салмағы сезілген кезеңмен тұспа-тұс келді. Өмірдің жеңілі мен ауырын ерте таныған жылдар оны төзімге, сабырға және еңбекқорлыққа баулыды. Мағжан Жұмабаевтың: «Тәрбие – адам тағдырын шешетін ұлы іс», – деген сөзі осы кезеңнің мәнін айқындай түседі. Балалық шақта көрген өнеге мен туған ортадан сіңген тәлім адамның кейінгі өміріне темірқазық болады.
1962 жылдан бастап Нұрсұлу Садыққызының өмір жолы Абай облысы Үржар ауданының Науалы ауылымен сабақтасты. Науалының табиғаты, ауыл адамдарының қарапайым тірлігі, үлкенге құрмет, кішіге ізет танытқан қазақы ортаның тәлімі оның жан дүниесіне өшпестей із қалдырды. Ол осы ауылда өсіп, есейді. Сөйтіп, туған топырақтан басталған тағдыр соқпағы Науалыда жалғасып, үлкен өмірге қарай бағыт алды.
Адамның көкірегіне құйылған білім бір күннің еншісі емес. Ол жылдар бойы ізденіспен толығып, талаппен тереңдейтін рухани қазына. Ахмет Байтұрсынұлының: «Білімді болуға оқу керек, бай болуға кәсіп керек, күшті болуға бірлік керек», – деген тағылымды сөзі білімнің өмірдегі орнын айқын көрсетеді. Нұрсұлу Садыққызының білім жолына зер салғанда да талаптың уақытқа бағынбайтынын, ал шынайы ізденістің түбі мұратқа жеткізетінін аңғаруға болады.
1962 жылы ол Науалы орта мектебінің табалдырығын аттап, 1972 жылға дейін осы білім ордасында оқыды. Ауыл мектебінің қарапайым партасында әріп танып, кітап арқылы жаңа дүниелерді таныған шәкірттің таным көкжиегі жыл өткен сайын кеңейе түсті. Мектеп қабырғасындағы он жыл оның жастық шағының ең қымбат әрі тағылымды кезеңіне айналды. Ұстаздарының әрбір тағылымды сөзін көңілге тоқып, білімнің адам өміріндегі маңызын терең ұғынған жас Нұрсұлудың бойында оқуға деген құштарлық пен үздіксіз ізденіске деген ынта осы жылдары берік қалыптасты.
1972 жылы орта мектепті тәмамдағаннан кейін Нұрсұлу Садыққызы оқуын жалғастырып, 1972–1975 жылдар аралығында арнаулы орта білім алды. Осы кезеңде ол болашақ мамандығына қажетті таным мен тәжірибенің берік негізін қалады. Алайда оның ізденіске деген құштарлығы мұнымен шектелген жоқ. Жылдар өте келе қызмет пен күнделікті тіршіліктің жауапкершілігін қатар арқалай жүріп, кәсіби деңгейін жетілдіруді өмірлік ұстанымына айналдырды. Осы мақсатпен 1990 жылы ҚазМҰУ-дың филология факультетіне оқуға түсіп, 1996 жылы жоғары оқу орнын сәтті аяқтады. Алты жыл бойы еңбек пен оқуды қатар алып жүру үлкен қажыр мен табандылықты талап етті. Филология әлеміне терең бойлаған ол қазақ сөзінің құдіретін, әдебиеттің адам жанын тәрбиелеудегі ерекше орнын бұрынғыдан да терең түсінді. Мұхтар Әуезовтің: «Халық пен халықты, адам мен адамды теңестіретін нәрсе – білім», – деген тағылымды ойы Нұрсұлу Садыққызының өмір жолынан да айқын көрініс тапқандай. Осылайша ол қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің білікті маманы ретінде ұстаздық жолдың жаңа белесіне көтерілді.
Еңбек адамның кім екенін сөзден бұрын танытады. Жылдар алмасып, уақыт өз дегенін жүргізгенімен, адал қызметтің ізі ешқашан көмескіленбейді. Әсіресе мұғалім еңбегінің өлшемі өзгеше. Оның атқарған ісі есеп-қисаппен емес, тәлім алған шәкірттердің кейінгі өмір жолымен бағаланады. Ахмет Байтұрсынұлының: «Мектептің жаны – мұғалім», – деген қанатты сөзі осы ақиқаттың мәнін терең ашады. Нұрсұлу Садыққызының еңбек жолына көз жүгірткенде, мектеп өмірімен біте қайнасып, ұстаздықты жай қызмет емес, азаматтық парыз санаған жанның бейнесі айқын көрінеді.
Нұрсұлу Садыққызы еңбек жолын 1977 жылы Науалы орта мектебінде ұзартылған күн тобының тәрбиешісі болып бастады. Бұл – оның білім мен тәрбие саласындағы алғашқы қадамы еді. Сырт көзге қарапайым көрінгенімен, бұл қызмет үлкен жауапкершілікті талап ететін. Баланың мінез-құлқын танып, жан дүниесіне үңілу, сабақтан кейінгі уақытын мазмұнды ұйымдастыру, тәртіпке баулумен қатар, жақсы қасиеттерді бойына сіңіру – тәрбиешінің басты міндеті болатын. Осы ортада жүріп Нұрсұлу Садыққызы әр баланың ішкі әлеміне жол табудың, оның айтылмаған ойын жанарынан ұғынудың ұстаз үшін қаншалықты маңызды екенін терең түсінді.
Қызметке араласқан сайын оның өзіне қоятын талабы да арта түсті. Еңбекпен қатар жоғары білім алып, кәсіби біліктілігін шыңдаған ол оқуын аяқтағаннан кейін қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып еңбек етті. Ана тілінің байлығы мен әдебиеттің рухани қуатын жас ұрпақтың бойына сіңіру оның педагогикалық қызметінің басты мақсатына айналды.
Қазақ тілі мен әдебиетін оқыту – ереже жаттатып, шығарма мазмұнын айтқызумен ғана шектелмейді. Тіл сабағы оқушының сөзге деген талғамын қалыптастырса, әдебиет адамды тануға, өмірді түсінуге тәрбиелейді. Нұрсұлу Садыққызы осы ерекшелікті терең сезініп, шәкірттерінің пәнге деген қызығушылығын оята білді. Ол қабілетті балаларды дер кезінде танып, сөз өнеріне бейімі бар жастардың талабын ұштады. Кітапқа құштар оқушылардың ізденісін қолдап, ойын еркін жеткізуіне бағыт-бағдар берді. Ұстаз еңбегінің шынайы нәтижесі де осындай сәттерден басталады.
Оның алдынан тәлім алған шәкірттердің арасынан қазақ тілі мен сөз өнеріне жақын азаматтардың көптеп шығуы кездейсоқ емес еді. Нұрсұлу Садыққызы республиканың әр өңірінде еңбек етіп жүрген отызға жуық тіл жанашырын тәрбиелеп шығарды. Бір кезде ауыл мектебінің партасында отырған балалар кейін ана тілінің абыройын көтеріп, сөз қадірін бағалайтын азаматтарға айналды. Ұстаз үшін бұдан асқан мәртебе жоқ. Өзі жаққан білім шырағының шәкірттері арқылы әрі қарай жалғасуы – оның ғұмырының ең үлкен жемісі.
Науалы мектебінен түлеп ұшқан түлектердің арасынан сегіз журналист шықса, олардың алтауы Нұрсұлу Садыққызының шәкірттері екенін мақтанышпен айтады. Бұл – жай ғана сан емес. Журналистика сөзге жауапкершілікті, ойдың нақтылығын, тілдің тазалығын талап ететін мамандық. Қоғамның тынысын танып, елдің сөзін сөйлейтін қалам иесінің қалыптасуында мектепте алған әдеби білім мен ұстазының берген бағыт-бағдарының орны ерекше.
Нұрахметов Ұлан, Сәрсенғалиева Әйгерім, Жакупов Бауыржан бүгінде тәжірибелі журналистер қатарында еңбек етіп жүр. Қаламды серік еткен бұл шәкірттердің кәсіби жолынан кезінде мұғалім оятқан сөз өнеріне деген сүйіспеншіліктің жалғасын анық аңғаруға болады. Ал еңбек жолын енді бастап келе жатқан Әліпова Айғаным мен Маратова Дана болашағынан зор үміт күттіретін жас қаламгерлер ретінде танылып келеді. Ұрпақтар алмасып, қалам ұстаған жаңа буын өсіп келеді. Алайда олардың бойындағы алғашқы талапты байқап, сөз өнеріне қарай бағыт берген ұстаз еңбегі сол шығармашылық тағдырлардың тереңінде мәңгі сақталады.
Нұрсұлу Садыққызы тек пән мұғалімі ретінде ғана емес, мектеп басқару ісінің жауапты сатыларында да абыройлы еңбек етті. 1994–1996 жылдары мектеп директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. Бұл лауазым мектеп ұжымының, оқушы мен ата-ананың арасындағы байланысты үйлестіріп, тәрбие жұмысын жүйелі ұйымдастыруды талап ететін. Ол осы кезеңде жас ұрпақтың бойына біліммен қатар адамгершілік құндылықтарды сіңіруге ерекше мән берді.
1996 жылдан 2002 жылға дейін директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. Бұл жауапты міндет оқу үдерісінің сапасын арттырумен, мұғалімдердің әдістемелік жұмысын жетілдірумен және білім нәтижесін көтерумен тығыз байланысты болды. Кейбір кезеңдерде мектеп директорының міндетін де атқаруға тура келді. Басшылық қызмет үлкен жауапкершілікті талап етеді. Өйткені әрбір қабылданған шешімнің артында мұғалім тағдыры, оқушы мүддесі мен мектептің келешегі тұрады. Нұрсұлу Садыққызы өзіне сеніп тапсырылған барлық міндетті жоғары жауапкершілікпен әрі абыроймен атқара білді.
Басшылық қызмет оның ұстаздық болмысын ешқашан екінші қатарға ысырып қойған жоқ. Қай қызметте жүрсе де, өз мамандығы бойынша сабақ беруді жалғастырды. Өйткені оның шынайы ортасы – сынып бөлмесі, ал басты мұраты – шәкірт тәрбиелеу еді. Әкімшілік жұмыстың ауқымы қанша ұлғайса да, оқушылармен жүздесіп, қазақ тілі мен әдебиетінің қыр-сырын үйретуден қол үзген емес. Бұл – өз кәсібіне деген адалдықтың жарқын көрінісі.
Ұзақ жылғы еңбектің нақты нәтижесі шәкірттерінің жетістіктерінен көрінді. Оның тәлімін алған оқушылар жыл сайын облыстық және республикалық пән олимпиадаларында жүлделі орындарға ие болып отырды. Солардың ішінде Сәрсенғалиева Әйгерімнің жетістігі ерекше аталады. Ол аудандық пән олимпиадасында үздік шығып, облыстық кезеңнің жеңімпазы атанды. Кейін республикалық олимпиадада күміс медаль жеңіп алып, туған мектебінің мерейін үстем етті.
Бұл жеңістің Науалы мектебі үшін ғана емес, тұтас аудан үшін де маңызы зор болды. Өйткені республикалық олимпиаданың күміс медалі ауданға араға он жыл салып қайта оралған еді. Ұзақ уақыт күткен бұл жетістік ауыл мектебінің шәкіртіне бұйырып, мұғалім мен оқушының табанды еңбегінің жемісіне айналды. Бір ғана медальдың артында сансыз дайындық, оқылған кітаптар, талданған шығармалар, түзетілген қателер, ұйқысыз түндер мен үзілмеген үміт жатты. Шәкірті жеңіс тұғырына көтерілген сәтте сол еңбектің бәрі лайықты бағасын тапты. Осы жетістігі үшін Нұрсұлу Садыққызы Қазақстан Ғылым және Оқу министрлігінің ауыл мектептері арасындағы «Үздік мұғалім» марапатына ие болды. Бұл марапат – ұзақ жылғы қажырлы еңбектің, шәкірт тәрбиесіндегі табандылықтың және мамандығына деген адалдықтың лайықты бағасы еді.
Ұлы педагог Константин Ушинский ұстаз еңбегін сырттай қарағанда елеусіз көрінгенімен, тарихтағы ең ұлы істердің бірі деп бағалаған. Нұрсұлу Садыққызының ғибратты еңбек жолы осы ойдың өмірдегі нақты көрінісіндей әсер қалдырады. Тәрбиешіліктен басталған қызметі, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімдігі, мектеп басшылығындағы жауапты міндеттері, олимпиада жеңімпаздарын тәрбиелеуі, республиканың әр өңірінде еңбек етіп жүрген отызға жуық тіл жанашыры мен журналист мамандарды қалыптастыруы – барлығы бір-бірімен сабақтасқан өнегелі өмір белестері. Сол белестердің бәрін біріктірген басты қасиет – шәкіртке деген шексіз сенім мен ұстаздық мұратқа деген адалдық.
Адам ғұмырының ең аяулы мекені, көңілдің кір шалмас тұнығы – отбасы. Қандай биік белестерді бағындырса да, адам үшін шаңырақтың жылуы мен отбасының берекесінен асқан байлық жоқ. Нұрсұлу Садыққызының ғибратты ғұмырында да отбасының орны айрықша. Мектепте сан шәкірттің бойына білім мен тәрбие нәрін сіңірген ол өз шаңырағында да аяулы жар, ардақты ана, отбасының ұйытқысы бола білді. Қазақ әйелі қашанда түздің тірлігі мен үйдің берекесін қатар алып жүрген. Нұрсұлу Садыққызының өмір жолынан осы қос қасиеттің жарасымды үйлесімін анық көруге болады.
1975 жылы Нұрсұлу Садыққызы өмірлік жары Әбдіров Серікқазымен шаңырақ көтеріп, отбасылық өмірдің жаңа белесіне қадам басты. Содан бері екеуі өмірдің қуанышы мен қиындығын бірге еңсеріп, бір-біріне сүйеніш болып, өнегелі отбасының берік іргесін қалады. Ұрпақ тәрбиесін өмірлерінің басты мұратына айналдырған қос жан бүгінде жарты ғасырдан астам уақыт бойы қол ұстасып, сыйластық пен татулықтың үлгісін көрсетіп келе жатқан бақытты ардагер ата мен аяулы әже атанып отыр.
1976 жылы тұңғыш қызы Ләйлә дүниеге келіп, шаңыраққа сәби күлкісі мен аналық бақыт қатар енді. Бүгінде Ләйлә анасының ізгі жолын жалғастырып, ширек ғасырға жуық уақыттан бері білім беру саласында абыройлы еңбек етіп келеді. Бүгінде Ләйлә анасының ізгі жолын жалғастырып, ширек ғасырға жуық уақыттан бері білім беру саласында абыройлы еңбек етіп келеді. Ұстаздық қызметіндегі жоғары кәсібилігі мен шәкірт тәрбиесіндегі жетістіктері үшін бірнеше мәрте марапаттарға ие болған.
Арада екі жыл өткенде ұлы Ертай өмірге келді. Ана тәлімін бойына сіңіріп өскен Ертай бүгінде қорғаныс саласының білікті маманы, капитан шенінде ел қауіпсіздігі жолында абыройлы қызмет атқарып келеді. Қорғаныс саласындағы жауапты қызметі, кәсіби біліктілігі мен мінсіз еңбегі жоғары бағаланып, Құрмет грамоталары және бірқатар марапаттармен марапатталған.
1979 жылы кенже ұлы Еділ дүниеге келіп, отбасының шаттығын еселей түсті. Бүгінде Еділ мұнай саласының білікті маманы ретінде өз ісіне адалдықпен еңбек етіп, ел экономикасының дамуына өзіндік үлесін қосып келеді.
Ләйлә, Ертай, Еділдей перзенттерін ақ сүтімен аялап, ұлттық тәрбие мен адамгершілік құндылықтарды бойларына сіңіріп өсірген Нұрсұлу Садыққызы олардың жоғары білімді, еңбекқор, елге пайдалы азамат болып қалыптасуына бар күш-жігерін арнады. Ұстаздық пен аналық міндетті қатар алып жүрген ол өз балаларына ең қымбат мұра ретінде дүние-мүлік емес, білім мен тәрбиені қалдырды. Бүгінде үш перзенті де отбасын құрып, ата-анадан алған өнегелі тәрбиені өз шаңырақтарында лайықты жалғастырып келеді. Оннан астам немеренің қызығын көріп отырған Нұрсұлу Садыққызы мен өмірлік жары үшін ұрпағының өсіп-өркендеуі – саналы ғұмырдағы адал еңбектің ең қымбат жемісі әрі ең үлкен бақыты.
Әбдірова Нұрсұлу Садыққызына алдағы ғұмыр жолында зор денсаулық, жан тыныштығы мен баянды бақыт тілейміз. Өзі тәлім берген шәкірттерінің құрметіне бөленіп, Ләйлә, Ертай, Еділдей ардақты перзенттерінің қызығы мен немере-шөберелерінің қуанышын көріп, отбасының ортасында абыройы арта берсін. Ұстаз жүрегінен тараған ізгілік пен ана мейірімінің шуағы өзіне еселеп оралып, әрбір атқан таңы қуанышқа, әрбір басқан қадамы берекеге толы болсын. Ғибратқа толы ғұмыры кейінгі ұрпаққа өнеге болып, өзі жаққан білім шырағы шәкірттерінің жүрегінде мәңгілік жарқырай берсін.
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()