Тарих – ұлы тағдырлардан құралған тұтас шежіре. Сол шежіренің әр бетінде ел үшін, жер үшін тер төккен қарапайым адамдардың бейнесі бейне бір оттай жанған әріптермен жазылып қалғандай әсер етеді. Ел тағдыры сынға түскен шақтарда қолына қару алып майдан шебіне аттанған, бейбіт заманда елдің еңсесін тіктеген еңбек ерлері – ұлттың баға жетпес байлығы. Осындай тұлғалардың өмірі – ұрпаққа өнеге, тарихқа тірек, болашаққа бағдар.
      Нұғманов Қапа – XX ғасырдың қасіреті мен қасиетін қатар арқалаған қазақ баласының бейнесі. Қайратты жастық шағы қан майданда өтті, еңбекке толы кемел шағы ел игілігі үшін сарп етілді. 
      Нұғманов Қапа 1926 жылы Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданында, Қаракөл селолық советінде дүниеге келді. Бұл мекен – нағыз қазақы болмысты, далалық рухты бойына сіңірген өңір. Қаракөл – қойнауы құт, топырағы қасиетті, қысы қатал, жазы жайдары дала
      Әкесі – Нұғман, анасы – Қию, отбасында төрт бала тәрбиелеп өсірді. Қапа небәрі балалық шағының бел ортасында әкесінен айырылды. Қапаның анасы – нағыз қазақ әйеліне тән сабыр мен төзімділіктің көрінісі болды. Төрт баланы – Қажым апа, Қапа, Қаби, Қуаныш атты ұлдарды жетімсіретпей, бір-біріне сүйеу болуға, бір үзім нанды бөлісіп жеуге тәрбиеледі. Ана қолымен иілген сол қараша үй – үлкен рухтың, мықты тірліктің мекені еді. Қажым апа жалғыз ұлы Қазиды тәрбиеледі, кіші қызметкер болды. Қаби аға совхоз директорының жүргізушісі болған беделді азаматтың бірі еді.Қуаныш аға да совхозда шебер үлгілі, сыйлы жүргізуші бола білді.      Қапа Нұғманов Қаракөл жеті жылдық мектебін өте жақсы бағамен аяқтады. Сол жылдары ол тек оқу мен тәртіпке ғана емес, өнер мен рухани дамуға да ден қойды. Домбыраны серік етті. Домбыраның қос ішегімен шерткен күйі – өз заманының үніндей еді. Шахмат ойынында да өзгелерден дара тұрды. 
      Қаракөл жеті жылдық мектебін бітірген жылы соғыс басталды. Соғыс – зор апат. Сондықтан дүние жүзіндегі барлық ізгі ниетті адам бейбітшілік болуын тілейді. Жастайынан соғысқа араласқан азаматтардың бірі Нұғманов Қапа еді. Соғыс және еңбек ардагері Кеңес әскері қатарында 1944 жылдың 18 қарашасынан 1950 жылдың 24 наурызына дейін 5 жыл 7 ай болды. Әскер қатарына қабылданған соң, 1944 жылдың қарашасынан Чкалов қаласында соғыс техникасына үйренеді.1945 жылдың 1 сәуірінде Чкалов қаласынан поезға отырып, бірнеше күн жүре отырып, Берлинге жақындап барады. Сол жерде 250 дивизияға қарасты 192 полктың атқыштар ротасына қабылданды. 
      Саппен жүру, бұйрыққа бас ию – бұлар нағыз тәртіп пен төзімнің мектебі еді. Ол бәрін тез игерді. Себебі ол ел басына күн туған кезде қол қусырып отыруды емес, ерлік пен еңбекті таңдағандардың бірі еді. Бұл – соғысқа ең жақын шеп, ажал мен ардың арасындағы қыл көпір еді. Жаудың оғы жауған алдыңғы шепте жүріп, Қапа алғашқы ұрыстарға қатысып, от пен оқтың арасында ерлік пен сабырдың не екенін өз көзімен көрді.
      Бранденбург қаласын алу операциясында Қапа отрядпен бірге аса жауапты тапсырманы орындады. Бұл шайқаста жаудың бекінісін бұзып, қала көшелерін тазарту міндеті тұрған еді. Ұрыс бір күн емес, бірнеше тәулікке созылды. Түн ұйқы, күн күлкіден айырылған сарбаздар тек жүрек түбіндегі елге деген махаббат пен жеңіске деген сеніммен алға жылжыды.
      Қала жаудан тазартылған соң, уақытша тыныштық орнады. Сол бір бейбіт сәтте Қапаға өмірдің сыйындай болған оқиға болды – көшеде ауылдасы, Ақтай сайда тұратын Мырзаханмен кездесіп қалды. Майданда өз ауылының адамына кезігу – нағыз тағдырдың тосын тартуы еді. Олар бір сәтке болса да туған ауылдың, балалықтың иісін еске алып, әңгімелесіп, қайтадан өз бөлімшелеріне тарқасты. Қапа Берлиннің штурмына қатысып, жаудың тас қамалдай бекінісіне қарсы күресте батылдығымен көзге түсті. Бұл – Екінші дүниежүзілік соғыстың шешуші кезеңі болатын. Қала үшін шайқасқан сарбаздардың әрбір қадамы тарихтың тас бетіне жазылып қалды.
      Эльба өзеніне жеткенде олар Жеңіс күнінің жарияланғанын естіді. Сол сәтті Қапа өмір бойы жүрегінде сақтады. Бұл жеңіс – тек бір елдің емес, адамзаттың жеңісі еді. Бірақ бұл жеңіс оңайлықпен келген жоқ – миллиондаған жанның қаны мен жасы төгілді. Қапа сол жеңістің тірі куәгері ретінде елге аман оралды. Соғыстағы жанқиярлық ерлігі үшін Қапа Нұғманов «Қызыл Жұлдыз» орденімен және II дәрежелі «Отан соғысы» орденімен марапатталды. Бұл марапаттар – оның иығындағы шен ғана емес, жүрегіндегі от пен борыштың белгісі еді.
      Жеңіс әні шалқығанымен, майдан даласынан оралған жауынгерлерді бейбіт өмірдің де өз майданы күтіп тұрды. Бұл майданда қарсы алдыңнан оқ емес, жоқшылық пен жаңару, құрылыс пен қалпына келтіру сынды сындар шықты. Қапа Нұғманов бұл сыннан да сүрінбей өтті. Еліне аман-есен оралған ол, тек демалып отыруды емес, тастан қала тұрғызуға, қара жерден тіршілік оятуға білек сыбана кірісті.
      Соғыстан соң Қапа ағамыз Саратов пен Волгоград қалаларында оқып, құрылыс мамандығын меңгерді. Бұл – нағыз стратегиялық кәсіп еді. Себебі сол кезеңдегі ауылдардың дені соғыс салдарынан қираған, елді мекендер жаңадан тұрғызылып жатты. Елге келгеннен кейін Қапа Қаратөбе совхозында құрылысшы, десятник, кейін прораб болып қызметке кірісті. Бұл жерде ол 13 жыл бойы маңдай терін сіңіріп, әр кірпішін жүрек жылуымен қалаған нағыз елшіл маманға айналды.
      Қапа атаның басқаруымен ауылда тұрғын үйлер, мектептер, клубтар, көпірлер, мал қыстақтары салынды. Әрбір нысан – тек бетон мен кірпіштен емес, адал еңбек пен ұлттық жауапкершілікпен тұрғызылды. Оның қолының табы тиген ғимараттар – қарапайым ауыл тұрмысының тірегі ғана емес, кеңестік ауылдың жаңару символы еді.
      1964 жылдан кейін Қапа Нұғмановты жаңа бастамалар күтіп тұрды. Жаңа Саралжын совхозының іргесі қаланып жатқан шақта оны арнайы шақыртып, 3 жыл бойы сол жерде прораб болды. Артынша, Жаңа Егіндікөл совхозының құрылысына жіберіліп, 1967 жылдың 1 сәуірінен бастап 1986 жылдың 3 ақпанына дейін – 20 жыл бойы осы жерде еңбек етті. Бұл кезең – Қапа атаның кәсіби кемелденген тұсы, нағыз тәжірибелі құрылыс маманы, ұйымдастырушы тұлға ретінде қалыптасқан уақыты. 1975 жылы Орал құрылыс техникумын ойдағыдай аяқтады.
      Қаратөбе аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бас құрылыс инженері Қуанғали Кенжеғалиевтің айтуынша: «Қапа ағамыз құрылыс саласының білікті прорабы ретінде 36 жыл бойы үздіксіз, жемісті еңбек етті. Оның қолынан шыққан ғимараттар – елдің өсіп-өркендеуінің көрінісі.»
      Қапа тек құрылыс саласына үлес қосқан жоқ. Ол көгалдандыру, абаттандыру, бақша отырғызу сынды игі істердің де басы-қасында жүрді. Ағаш отырғызу арқылы ол өзінен кейінгі ұрпаққа жасыл мұра қалдырды. Көктем сайын ауыл шетіндегі жерлерге жеміс ағаштарын отырғызып, ауыл ішін көркейтуге атсалысатын. Бұл – Қапа атаның сұлулық пен тәртіпке деген ішкі сүйіспеншілігінің белгісі еді.
      Сондай-ақ ол білім мен ақпаратқа аса құмар жан болды. Баспасөзге жазылуда үнемі алдыңғы қатарда жүріп, 16 түрлі газет-журналдарға жазылатын. Атап айтқанда, «Білім және еңбек», «Наука и жизнь» секілді ғылыми-көпшілік басылымдар оның сүйікті оқулығына айналған. Бұл оның зейінінің тереңдігін, ізденімпаздығын көрсетеді.
      Қапа атаның еңбегі ескерусіз қалмады. Оның табандылығы мен кәсібилігі Мәскеуге дейін жетіп, ВДНХА – Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесіне қатысуға мүмкіндік алды. Бұл – тек Қапа атаның ғана емес, бүтіндей Қаратөбе топырағынан шыққан еңбек адамдарының абыройы еді.
      Қатар еңбек еткен замандастары – совхоз директорлары Иманғали Рамотолаев пен Ғазиз Рамазанов, ағаш шеберлері Аманияз, Ғабдош ағалар – бәрі де Қапаның әділдігін, еңбекке деген адалдығын еске алатын. Сол жылдары ағаш шеберлері бесік, шана, шкафты қолдан жасаса, Қапа соны халық игілігіне айналдырып, еңбек бірлігінің нағыз үлгісін көрсетті.
      Жылдар жылжыса да, ел еңбектің елеусіз қалуына жол бермеді. Соғыстың да, бейбіт өмірдің де талай сын сағатынан өткен Қапа Нұғмановтың өнегелі ғұмырына көрсетілген құрметтің бірі – 2000 жылы Астана қаласында өткен Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 55 жылдығына арналған шеруге арнайы шақырылуы болды. Бұл шеруге Батыс Қазақстан облысынан барған делегация құрамында қатысқан Қапа Нұғманов елорданың төрінде ерлер рухына арналған салтанатты рәсімде Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Мұхтар Алтынбаевпен жүздесіп, естелік сыйлықтар мен алғыс білдіретін марапаттарға ие болды. Бұл кездесу – тек бір адамның еңбегіне деген құрмет емес, күллі ауыл еңбектінің, қарапайым қазақ сарбазының тарих бетіндегі бағасы еді. Ел үшін еткен ерлік, жер үшін төккен тер ешқашан ұмытылмайтынына көз жеткен сәт.
      Ер адамның бақыты – шаңырақтың шаттығы мен ұрпақтың амандығы. Қапа Нұғмановтың бүкіл саналы ғұмыры елге қызмет етумен қатар, отбасын берекелі етіп ұстауға арналды. Қарапайымдылық пен қадірлілік қатар өрілген оның үйі – шын мәнінде қазақы болмыстың, ынтымақ пен сыйластықтың тірі мысалы болды.
      Қапа ата отбасылық өмірінде де үлгі бола білді. Жары Мария апамен бірге ұзақ та, мазмұнды ғұмыр кешті. Мария апа – үйдің берекесін келтіріп отырған ардақты ана, салиқалы жар болды. Үй шаруасында жүрсе де, ол Қапа атаның өмірлік серігі ғана емес, оның әр ісіне жанашыр, сенімді тірегі болды. 2010 жылы «Алтын алқа» алқасымен марапатталған «Батыр ана».
      Отағасы мен отанасының татулығынан туған тірлік – ұрпақ тәрбиесіне негіз болды. Бұл шаңырақта 3 ұл, 6 қыз өмірге келіп, әрқайсысы жеке тұлға ретінде қалыптасты. Әке өнегесін бойға сіңіріп, ана мейірімін жүрекке тоқыған олар – бір-бір саланың тұтқасын ұстаған азаматтар мен азаматшаларға айналды. Бүгінде балаларынан тараған 34 немересі, 64 шөбересі бар.
      Үлкен ұлы Максим – ұлын ұяға, қызын қияға қондырған бақытты жанұя, мұғалім, мектеп директоры қызметін атқарған. Келіні Зайда физика пәні мұғалімі, «Аға мұғалім» атағын иеленген. Мақсот – газоэлектросварщик, қол еңбегінің шебері. Байкен – шофер, жол үстіндегі жауапкершілікті арқалаған еңбек адамы. Күлан – медбике, Алима – кітапханашы, Роза – фельдшер-лаборант, Галя – ағылшын тілі пәнінің мұғалімі, Қарлығаш – кеңсе қызметкері,Сандуғаш – фельдшер-лаборант болып еңбек етуде.
      Олар – Қапа мен Марияның шынайы өмір мектебі арқылы тәрбиеленген ұрпақтары. Бүгінде балалары әр салада тер төгіп, ел дамуына үлес қосып жүрген азаматтар. Әке атына кір келтірмей, адалдықты, еңбекқорлықты, қарапайымдылықты өмірлік ұстаным еткен жандар.
      Қапа атаның немересі Гүлдана Максимқызы – бұл әулеттің рухани жалғасын жалғаған алтын тұяқ десек болады. Ол тарих, құқық, экономика пәнінің мұғалімі ретінде шәкірт тәрбиелеу ісіне үлес қосып жүр. 2019 жылы ел президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев Орал қаласына келген кезде, Гүлдана Максимқызы президент қолынан Алғыс хат алып, кейін «Үздік педагог» атанды, 2024 жылы «Ыбырай Алтынсарин» медалінің иегері болды. Бұл – Қапа атадан бастау алған ұлағаттың бір ғана көрінісі.
      Қапа Нұғмановтың өмірі – тұтас бір дәуірдің, ел тарихының айнасы. Ол – жастайынан жетімдікпен күресіп, білімге ұмтылған, соғыста Отан үшін оқ пен оттың арасынан өтіп, бейбіт заманда елдің еңсесін көтерген ер. Еңбегімен еліне, тәрбиесімен ұрпағына өнеге болған Қапа ата – қарапайым қазақтың қайсар рухын, ұлттың ұстынын айқын көрсеткен тұлға. Мұндай азаматтар – ел жадында мәңгілікке сақталатын халық қазынасы.