Сырдың сабырлы ағысындай байыпты ғұмыр кешіп, туған жердің әрбір игілігін азаматтық аманат деп қабылдаған еңбек адамдарының есімі уақыт керуені алыстаған сайын көмескіленбей, қайта ел жадында жаңғырып, кейінгі ұрпаққа адалдықтың, табандылық пен қарапайымдылықтың қадірін танытатын рухани қазына болып қала береді. Құрылысшының маңдай тері қара жерге қаланған берік іргетастан, ел қажетіне жараған еңселі ғимараттан, ауыл ажарын жаңартқан әрбір нысаннан көрінсе, инженердің парасаты сызбадағы дәлдіктен, есептегі ұқыптылықтан, ұжым алдындағы жауапкершіліктен және қолға алған ісін соңына дейін жеткізетін қайсар мінезінен танылады. Сондықтан кірпіш пен тастың тілін меңгеріп, тұтас бір өңірдің өркендеуіне үлес қосқан азаматтың қызмет жолы халық тарихымен тамырлас қымбат мұраға ұласады.
      Осындай абыройлы міндетті өмірлік мұратына балап, қарапайым шеберліктен бас инженерлікке, аға прорабтықтан кәсіпорын басшылығына дейін көтерілген Сүлеймен Төлеу Әбілдәұлы саналы ғұмырын құрылыс саласына арнап, кәсіби білімін ел игілігіне жұмсады.
      Сырдың саумал самалы тербеген кең далада дүние есігін ашып, жастайынан тіршіліктің тамырын тереңнен таныған, азаматтық мұратын адал қызметпен сабақтастырған Сүлеймен Төлеу Әбілдәұлы 1938 жылғы 20 наурызда Қызылорда облысы, Тереңөзек ауданына қарасты №24 ауылдың Шолақарық ауылсоветінде дүниеге келді.
      Кіндік қаны тамған қасиетті мекеннің қоңыр тіршілігі, Сырдарияның сабырлы ағысы, маңдай терімен несібе терген ауыл адамдарының қарапайым болмысы бала көңіліне ізгілік ұрығын егіп, оны ерте есейтті. Осы өмір мектебі оның бойына төзімділік пен қанағатты, үлкенге құрмет пен кішіге қамқорлықты, бастаған ісін аяқсыз қалдырмайтын тиянақтылықты орнықтырды.
      Ауылдағы қарапайым тіршіліктің әр тынысынан тәлім алып өскен бозбала ертеңгі күннің еншісін білімнен іздеп, талаптың тұлпарына ер салған шағында туған жерден жыраққа аттанды. 1960 жылы Шымкент қаласындағы политехникалық техникумның табалдырығын басып, төрт жыл бойы зердесін ғылым нәрімен сусындатты. Өнеркәсіптік әрі азаматтық құрылыс мамандығының теориялық негіздерін, инженерлік есептің дәлдігін, сызба сызудың қатаң тәртібін және нысан тұрғызудың техникалық талаптарын терең меңгерді.
      1964 жылы аталған оқу орнын тәмамдаған жас маман үшін таңдаған кәсібі нәпақа табудың ғана амалы емес, елге қызмет етудің, туған өлкенің ажарын арттырып, адамдарға қажетті игіліктерді тұрғызудың абыройлы аманаты болатын. Сондықтан шәкірттік шақта жинаған білімін өмірлік тәжірибемен ұштастыруға ұмтылып, әр міндетке ыждағаттылықпен қарады әрі «жеті рет өлшеп, бір рет кесуді» кәсіби қағида ретінде ұстанды.
      Құрылыс саласы сырт көзге қабырға қалап, шатыр көтерумен ғана шектелетін қарапайым кәсіп тәрізді көрінгенімен, шын мәнінде ол инженерлік зердені, математикалық дәлдікті, ұйымдастырушылық қабілетті, адам күшін дұрыс үйлестіруді және әрбір шешім үшін жауап бере білуді талап ететін күрделі дүние еді. Төлеу Әбілдәұлы мамандықтың бар ауыртпалығын жастайынан терең түсініп, қиындықтан жалтармайтын қайсарлығын, іске келгенде ала жіпті аттамайтын адалдығын күнделікті қызмет барысында таныта білді.
      1965 жылы облыстық тұтынушылар одағының құрылыс-монтаж басқармасына шебер болып қабылданған жас маман өндірістің қызу ортасына араласып, оқу орнында алған теориялық білімін тәжірибемен ұштастырды. Құрылыс алаңындағы жұмыстардың үйлесімді жүргізілуін қадағалап, жұмысшылардың міндеттерін реттеп, жоспардың уақытында әрі сапалы орындалуына жауап берді. Сондай-ақ материалдардың дұрыс жұмсалуы, жұмыс күшінің тиімді пайдаланылуы мен техникалық талаптардың сақталуын бақылап, туындаған мәселелерді сабырлылықпен әрі кәсіби біліктілікпен шешіп отырды.
      1966 жылға дейін атқарған қызметінде Төлеу Әбілдәұлы кірпіштің дұрыс қалануынан бастап, күрделі инженерлік шешімдерге дейінгі сан тарау жұмыстың мәніне үңілді. Құрылыс ұжымындағы өзара түсіністіктің, ортақ іске жұмылудың, тәртіп пен жауапкершіліктің өндіріс сапасына тікелей ықпал ететінін терең пайымдады. Алғашқы еңбек мектебінде жинаған мол тәжірибесі оның кейінгі биік міндеттерді абыроймен атқаруына берік негіз қалады.
      1966 жылдан 1967 жылға дейін «Главриссовхозстрой» тресіне қарасты «Стройиндустрия» ПМК-1 мекемесінде өндірістік-техникалық бөлімнің аға инженері қызметін атқарған тұста кәсіби міндетінің ауқымы кеңейді. Ол жобалық құжаттарды саралау, техникалық есептердің дәлдігін тексеру, құрылыс жұмыстарының белгіленген талаптарға сәйкестігін қадағалау секілді жауапты істерді мойнына алды.
      Инженерлік есептегі болмашы ауытқудың өзі үлкен нысанның сапасына әсер ететінін жақсы білген ол әр құжатқа жіті үңіліп, сандар мен сызбалардың өзара үйлесімін мұқият тексерді. Жұмыс барысында кездескен түйткілдердің күрмеуін тәжірибе мен зерделі ойдың таразысына салып шешуге ұмтылды. Соның арқасында қызметтестері арасында тиянақтылығы, байыптылығы әрі сөзге емес, нақты іске сүйенетін іскерлігімен бедел жинады.
      1967 жылдан 1969 жылға дейін Қызылорда облысы, Сырдария ауданындағы «Комсомольский» кеңшарында аға прораб міндетін атқарған жылдары Төлеу Әбілдәұлының басқарушылық қабілеті кеңінен танылды. Ол құрылыс алаңындағы сан салалы жұмысты бір арнаға тоғыстыру, мамандардың міндеттерін өзара үйлестіру, техника мен материалдардың мүмкіндігін тиімді пайдалану, нысандардың сапалы тұрғызылуын қамтамасыз ету секілді күрделі міндеттерді атқарды.
      Аға прорабтық қызмет қағаз бетіндегі жоспарды нақты іске ұластыратын шешуші буын болғандықтан, Төлеу Әбілдәұлы таңның атысы мен күннің батысына дейін құрылыс алаңындағы қарбаластың қақ ортасында жүрді. Жұмысшылардың қауіпсіздігіне, атқарылған істің беріктігіне және белгіленген мерзімнің сақталуына ерекше көңіл бөліп, туындаған мәселелерді кейінге ысырып қоймай, қызған темірді дер кезінде соғатын ұстадай жедел шешуге күш салды.
      Кеңшардағы әрбір құрылыс ауыл тіршілігінің күретамырына нәр беретін ортақ игілік еді. Сондықтан аға прораб тұрғызылатын нысандарға жай ғана өндірістік тапсырма ретінде қарамай, елдің ертеңіне қызмет ететін аманат ретінде қабылдады. Сапаға салғырттық танытпай, тәртіпке талап қойып, әр жұмысшының еңбегін ортақ нәтижеге жұмылдыруға айрықша мән берді.
      1969 жылы Тереңөзек кентіндегі «Кызылордасельстрой» тресіне қарасты ПМК-1608 мекемесіне ауысқан Төлеу Әбілдәұлы 1985 жылға дейін табан аудармай қызмет етті. Он алты жылға жуық уақыт ішінде құрылыс өндірісінің сан алуан сатысынан өтіп, мол тәжірибесі мен кәсіби білігін туған өлкенің өркендеуіне арнады.
      Аталған мекемеде өндірістік-техникалық бөлімнің инженері, құрылыс учаскесінің шебері, өндірістік-техникалық бөлімнің аға инженері, бөлім бастығы, өндірістік жоспарлау бөлімінің басшысы, прораб, аға прораб, учаске жетекшісі және бас инженер міндеттерін атқарды. Бұл қызметтер іскер маманға артылған сенімнің салмағын танытты. Әрбір жаңа міндет оның жауапкершілік жүгін еселей түскенімен, талапшыл азамат қандай істі қолға алса да, байыппен саралап, ұжым мүддесін жеке бастың қамынан жоғары қойды.
      Инженер ретінде техникалық құжаттардың дәлдігіне жауап беріп, құрылыс барысының жобалық талаптарға сәйкестігін қадағалады. Шеберлік міндетінде жұмысшылардың күнделікті ісін реттеп, материалдық қордың ұқыпты жұмсалуына мән берсе, прораб қызметінде адам күшін, техника қуаты мен уақыт мүмкіндігін бір арнаға тоғыстырып, жоспарланған жұмыстың кідіріссіз орындалуын қамтамасыз етуге бар қажырын жұмсады.
      Бөлім басқарған шақтарында өндірісті жоспарлау ісіне аса ұқыптылықпен қарап, алдағы міндеттердің ретін белгілеуге, құрылыс көлемін нақты есептеуге, қажетті материалдар мен техникалық мүмкіндіктерді алдын ала саралауға ерекше назар аударды. Өйткені жоспарсыз басталған істің жел айдаған қаңбақтай берекесі кететінін, ал есеппен атқарылған жұмыстың арнасы кеңейіп, нәтижесі баянды болатынын кәсіби тәжірибесінен жақсы білді.
      Учаске басшысы қызметінде құрылыс алаңындағы барлық жұмыстың үйлесіміне жауап беріп, әр маманның қабілетін орнымен пайдалануға, жауапты міндеттерді білікті қызметкерлерге сеніп тапсыруға, жас жұмысшылардың тәжірибелі мамандардан тәлім алуына жағдай жасауға күш салды. Осылайша ұжым мүшелерін ортақ мақсат төңірегіне топтастырып, ауызбіршілік бар жерде ауыр істің де алынбайтын қамал еместігін күнделікті еңбегімен дәлелдеді.
      Бас инженерлік міндет оның кәсіби жолындағы ең жауапты белестердің бірі болды. Себебі өндірістің техникалық ахуалы, жобалардың дұрыс жүзеге асырылуы, құрылыс сапасының талапқа сай болуы, қауіпсіздік ережелерінің сақталуы және инженерлік шешімдердің негізділігі тікелей бас маманның қырағылығына байланысты еді. Төлеу Әбілдәұлы осындай салмақты міндетті иығына артып, ұжым алдындағы жауапкершілікті абырой таразысында биік ұстады.
      Құрылыс алаңындағы тынымсыз тірліктің қазанында қайнап, қарапайым шеберліктен бас инженерлікке дейін көтерілген Төлеу Әбілдәұлы 1985 жылдан 1991 жылға дейін ХХІ партия съезі атындағы кеңшарда аға прораб қызметін атқарды. Талай жыл бойы жинаған кәсіби білімін ауылдың ажарын жаңартуға, ел тұрмысына қажетті нысандардың сапалы бой көтеруіне жұмсады.
      Аға прорабтың міндеті сырт көзге жұмысшыларға тапсырма беріп, құрылыс барысын бақылаумен ғана шектелетіндей көрінгенімен, шын мәнінде жобалық құжаттардың дәлдігін, материалдық қордың жеткіліктілігін, техниканың тоқтаусыз жұмыс істеуін, мамандардың өзара үйлесімді әрекетін және белгіленген мерзімнің сақталуын бір мезгілде қадағалауды қажет ететін. Сондықтан Төлеу Әбілдәұлы күн сайын сан тарау міндеттің тізгінін тең ұстап, әр шешімін жан-жақты саралап отырды.
      Қарамағындағы мамандарға қатаң талап қоя білген басшы қара қылды қақ жарған әділдікті жоғары ұстап, жұмысшының маңдай терін бағалауға, жас қызметкерлерге ағалық ақыл айтуға, ауыр міндетті көпшілік болып жұмыла көтеруге ерекше мән берді. Өйткені ауызбіршілік бар жерде алынбайтын асу жоқ екенін ұзақ жылғы қызмет тәжірибесі арқылы жақсы таныған еді.
      Жылдар бойы жинаған тәжірибесін жас мамандардан аямаған Төлеу Әбілдәұлы әріптестеріне құрылыс ісінің қыр-сырын үйретіп қана қоймай, маман абыройын сақтаудың, тапсырылған іске жанашырлықпен қараудың және халық игілігіне қызмет етудің мәнін өнегелі ісімен танытты. Оның ағалық ақылын тыңдаған талай жас маман өндіріс ортасында кәсіби машығын жетілдіріп, жауапты қызметтерге көтерілді.
      Еңбек адамының қадірін терең білген Төлеу Әбілдәұлы жұмысшыға жоғарыдан әмір жүргізетін өктем басшы емес, істің ыстық-суығына бірге төзетін, қажет сәтте білегін сыбанып, ортақ шаруаға араласатын, күрделі түйін туындағанда жауапкершілікті өз мойнына алатын іскер жетекші ретінде ұжым құрметіне бөленді.
      Ел өмірінде қоғамдық құрылым өзгеріп, бұрыннан қалыптасқан шаруашылық байланыстар әлсіреп, өндіріс орындары жаңа талаптарға бейімделуге мәжбүр болған алмағайып шақта кәсіпорын тізгінін ұстаған кейіпкеріміз асығыс шешімге бой алдырмай, әр қадамын «жеті рет өлшеп, бір рет кесетін» сабырмен жоспарлады.
      Нарықтық қатынастардың алғашқы лебі өндіріс саласына талай тосын міндет әкелді. Материалдық қорды толықтыру, мамандарды жұмыспен қамту, тапсырыстарды уақытында орындау, мекеменің қалыпты тынысын сақтау секілді жауапты шаруалар басшылықтан асқан іскерлік пен төзімділікті қажет етті. Осындай күрделі кезеңде тәжірибелі жетекші қол қусырып отырмай, кәсіпорынның жұмыс ырғағын бәсеңдетпеуге бар күш-жігерін жұмсады.
      Кейін облыстық тұрмыстық қызмет көрсету басқармасы жанындағы ХРСУ мекемесінің басшысы болған Төлеу Әбілдәұлы халықтың күнделікті қажеттілігіне бағытталған жұмыстардың жүйелі жүргізілуіне жетекшілік етті. Өндірістік тәртіп пен қызмет сапасын қатар сақтауға, мамандардың міндеттерін қабілетіне қарай бөлуге және белгіленген жоспардың қағаз жүзінде қалмай, нақты орындалуына күш салды.
      Халыққа тұрмыстық қызмет көрсететін мекеменің жұмысы тұрғындардың сұранысымен тікелей сабақтас болғандықтан, басшы әрбір өтінішке немқұрайды қарамады. Атқарылатын шаруаның сапасына, қызметкерлердің әдептілігіне, уақыт пен қаражаттың орынды жұмсалуына жіті көңіл бөліп, мекеме абыройын адал қызмет арқылы көтеруді көздеді. Басшылық орынды мансаптың биігі емес, ел алдындағы аманаттың ауыр жүгі деп қабылдаған Төлеу Әбілдәұлы қызметкерлерден тиянақтылық талап ете отырып, өз ісіне де сондай жауапкершілікпен қарады. Жұмыстың күрделі түйіндерін кейінге ысыра бермей, қордаланған мәселелерді дер кезінде шешуге ұмтылды.
      1994 жылдан 1997 жылға дейін Қызылорда облысы бойынша көлік инспекциясының аға инспекторы міндетін атқаруы оның кәсіби қызметіне жаңа мазмұн әкеліп, құрылыс саласында қалыптасқан ұқыптылығы мен тәртіпке беріктігін көлік қатынасына қатысты бақылау  жұмыстарында жалғастыруына мүмкіндік берді.
      Инспекторлық қызмет көлік құралдарының талапқа сай пайдаланылуын қадағалауды, тиісті құжаттардың дұрыс рәсімделуін тексеруді, заңнамалық нормалардың сақталуын бақылауды және әрбір дерекке мұқият қарауды қажет етті. Есепке жүйрік әрі қағазға ұқыпты маман осы жауапты міндетті абыроймен атқаруға бар білімін жұмсады. Құрылыс алаңындағы қарбалас жұмыстан бақылау саласындағы қызметке ауысу жаңа талаптарды игеруді қажет еткенімен, сан жылғы тәжірибеден қуат алған Төлеу Әбілдәұлы бөтенсіп, бөгелмеді. Көлік инспекциясының қызметтік тәртібін терең зерделеп, әр мәселеге әділет таразысымен қарауды басты ұстаным етті.
      Еңбектің өтеуі – елдің алғысы, азаматқа көрсетілген құрмет. Саналы ғұмырын құрылыс саласына арнап, туған өлкенің көркеюіне елеулі үлес қосқан Сүлеймен Төлеу Әбілдәұлының қажырлы еңбегі елеусіз қалған жоқ. Еліміздің игілігі жолындағы табысты қызметі және Қазақстан Республикасының құрылыс саласын дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін ол 2017 жылғы тамызда Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі Ж. Қасымбектің «Құрмет грамотасымен» марапатталды. Ал 2019 жылғы 30 шілдедегі № 613-к бұйрыққа сәйкес, құрылыс саласындағы көп жылғы жемісті еңбегі мен кәсіби біліктілігі жоғары бағаланып, Сүлеймен Төлеу Әбілдәұлы «Құрметті құрылысшы» төсбелгісімен марапатталды. Сондай-ақ ауданның сәулеттік келбеті мен инженерлік инфрақұрылымын дамытуға қосқан сүбелі үлесі, адал еңбегі мен кәсіби біліктілігі үшін Құрылысшылар күніне орай Сырдария ауданының әкімі Б. Сәрменбаевтың Алғыс хатына ие болды. Бұл марапаттар – оның ұзақ жылғы табанды еңбегіне, кәсіби шеберлігі мен туған жерге деген қалтқысыз қызметіне берілген  лайықты баға.
      Зейнеткерлік кезеңінде де сергектігін жоғалтпай, белсенді өмір салтын ұстанған Төлеу Әбілдәұлы спорттан да қол үзбеді. Бильярдты жанына серік еткен ол байыптылығы мен дәлдігін, ептілігі мен шеберлігін танытып, ардагерлер арасында өткен жарыстарда екі дүркін облыс чемпионы, үш дүркін аудан чемпионы атанды. Бұл жетістіктер оның жасқа мойымайтын жігерін, спортқа деген құштарлығын және қандай іске кіріссе де биік нәтижеге ұмтылатын қайсар болмысын айқын көрсетті.
      Ел алдындағы абыройлы қызметтің артында отбасындағы тыныштық пен аяулы жарының қолдауы жататыны белгілі. Сондықтан Төлеу Әбілдәұлының еңбек жолындағы жетістіктерін шаңырақтың шырайын кіргізіп, тіршіліктің ыстық-суығын қатар көтерген Сулейменова Айткүлдің есімінен бөліп қарау мүмкін емес.
      Тереңөзек ауданы Амангелді ауылының, қазіргі Қалжан ахун елді мекенінің тумасы Сулейменова Айткүл 1970 жылдан 1978 жылға дейін аудан орталығындағы №1 балабақшада тәрбиеші қызметін атқарды. Бүлдіршіндердің балғын жүрегіне мейірім шуағын төгіп, тәй-тәй басқан әр қадамынан жақсылық күтетін аналық ықыласпен жас ұрпақ тәрбиесіне қызмет етті.
      Балабақша тәрбиешісінің жұмысы сырттай қарағанда сәбилерді ойнатып, күнделікті күтім жасаумен ғана шектелетіндей көрінгенімен, шын мәнінде әр баланың мінезін танып, жүрегіне жол табу, жақсы әдетке баулу, алғашқы танымын қалыптастыру және ата-ана сенімін ақтау асқан төзімділікті, кіршіксіз мейірім мен таусылмас қамқорлықты қажет ететін.
      1978 жылдан 1995 жылға дейін теміржол саласында кассир қызметін атқарған Сулейменова Айткүл жаңа кәсіптің темірдей тәртібіне тез бейімделді. Жолаушыларға билет рәсімдеу, қаржылық есеп жүргізу, құжаттардың дұрыстығын тексеру және қаражатқа жауап беру секілді ұқыптылықты талап ететін міндеттерді абыроймен орындады.
      1995 жылы зейнеткерлік демалысына шыққан ардақты ана ұзақ жыл атқарған қоғамдық қызметінің зейнетін көріп, бар ықыласын отбасының амандығына, перзенттерінің бірлігіне, немерелері мен шөберелерінің тәрбиесіне арнады. Қызмет барысында қалыптасқан ұқыптылығы мен сабырлылығы үлкен шаңырақтың берекесін арттырған асыл қасиеттердің қатарынан орын алды.
      Төлеу Әбілдәұлы мен Сулейменова Айткүл өзара сыйластықты отбасының алтын діңгегі етіп, тіршіліктің ащысы мен тұщысын бірге татты. Қуанышқа ортақтасып, қиындықта бір-біріне сүйеу болып, бес перзентті өнегелі тәрбиемен өсірді. Екі ұл, үш қыздың әрқайсысына адал кәсіптің қадірін, үлкенге құрмет көрсетудің, кішіге қамқор болудың, ағайынмен тату тұрудың және елге пайдалы азамат атанудың маңызын бала күнінен үйреткен ата-ана ұл-қыздарының білім алып, өмірден лайықты орын табуына бар күш-жігерін жұмсады.
      Бес перзент ер жетіп, жеке отау құрып, құтты орындарына қонғаннан кейін қара шаңырақтың керегесі кеңейді. Әулет бұтағы жапырағын жайған бәйтеректей көктеп, дүниеге келген он екі немере мен жеті шөбере үлкен үйдің мерейін өсіріп, ата-әженің көңіліне көктем нұрын ұялатты.
      Қорыта айтқанда, саналы ғұмырын адал кәсіпке арнап, қарапайым шеберліктен бас инженерлікке, кәсіпорын басшылығынан жауапты инспекторлық қызметке дейін көтерілген Төлеу Әбілдәұлы туған жердің өркендеуіне маңдай терін төкті. Қандай міндет атқарса да, азаматтық арды биік ұстап, ел сенімін қажырлы еңбегімен ақтай білді.
      Адам баласының артында қалатын ең қымбат мұра – жиған дүниесі немесе иеленген мансабы емес, ел игілігіне арналған ізгі ісі, ұрпақ жүрегіне дарытқан тәлімі, ағайын жадында сақталған кең пейілі мен адал қызметі. Сондықтан Төлеу Әбілдәұлының өнегелі ғұмыры кейінгі буынды еңбекті қадірлеуге, туған жерге қалтқысыз қызмет етуге және отбасы бірлігін көздің қарашығындай сақтауға үндейтін тағылымды мұра болып қала бермек.