Қазақ даласының кең төсінде қалыптасқан талай тағдыр бар, сол тағдырлардың ішінде еңбегімен елге танылып, сөзімен жүрекке жол тапқан жандардың ғұмыры әрдайым ерекше құрметке лайық. Адал еңбек пен мағыналы өмірді қатар ұстанып, қарапайым ауыл тіршілігін үлкен азаматтық биікке айналдыра білген тұлғалардың бірі – Алтай Сметұлы. Оның өмір жолы – маңдай тердің қадірін ұққан, уақыттың сынын сабырмен еңсерген, ел мен жерге қызмет етуді өмірінің басты мұраты еткен азаматтың тағдыры.
      Еңбек адамы ретінде де, шаруашылықты ұйымдастыра білген іскер басшы ретінде де, жүрек түкпіріндегі сезімді өлеңге айналдырған қаламгер ретінде де Алтай Сметұлы туған өлкесінің тыныс-тіршілігімен біте қайнасып өмір сүрді. Қоғамдық қызмет пен отбасылық құндылықты, рухани ізденіс пен азаматтық жауапкершілікті тең ұстаған оның ғұмырнамасы бір ғана адамның өмірін емес, тұтас бір дәуірдің ауыл өмірін, еңбек философиясын, ұлттық болмысты айшықтайды.
      Бұл мақалада адал еңбектің абыройға айналған жолы, сөз өнерімен өрілген рухани әлем, ұрпаққа үлгі болар өнегелі ғұмыр жайлы баяндалып, Алтай Сметұлының ел жадында сақталған жарқын бейнесі сөз болады.
      Қарапайым тіршіліктің қазанында қайнап, еңбектің ыстығы мен суығын бірдей көрген жандар ғана өмірдің шынайы салмағын сезіне алады. Сол салмақты абыроймен көтеріп, маңдай терін мадаққа айналдырған тұлғалардың бірі, еңбек адамы ретінде де, озат механизатор ретінде де, сөз құдіретін қадірлеген қаламгер ретінде де ел жадында орныққан есім Алтай Сметұлы 1939 жылдың 22 наурызында Қарағанды облысы, Шет ауданына қарасты Айғыржал ауылында дүниеге келді.
      Айғыржалдың қарапайым мектебінде алған алғашқы білім болашақ ғұмыр жолының берік іргетасына айналды. Балалық шақтан-ақ еңбекке ерте араласқан жас жігіт ауыл тіршілігінің бар салмағын сезініп өсті. Төрт түліктің бабын тану, табиғат мінезін аңдау, маусым ырғағына бейімделу – осының бәрі күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болды. Еңбек жолының шопандықтан басталуы да тегін емес еді: мал соңында жүріп, төзім мен сабырды, жауапкершілік пен тиянақтылықты бойына сіңірді.      Уақыт өте келе ауыл шаруашылық жұмыстарының сан алуан саласында еңбек етіп, тәжірибесін кеңейтті. Егін науқаны, техника тізгіні, ұйымдастыру ісі – қай жұмысқа араласса да, істің мәнін терең түсініп, бар күш-жігерін салды.
      Еңбек пен білімді қатар ұстаған ол күндіз шаруашылықтың күйбең тірлігімен айналысып, кешкісін білімге ұмтылу арқылы табандылықтың айқын үлгісін көрсетті. Целиноград ауыл шаруашылық институтында оқып, үшінші курсқа дейін жетуі – үздіксіз ізденістің нәтижесі еді. 
      Теориялық білімді тәжірибемен ұштастыра отырып, кәсіби көкжиегін кеңейтті.
      Бұл жолды Алтай Сметұлы Қарқаралы зооветеринарлық техникумын аяқтаумен жалғастырды. Мал шаруашылығының ғылыми негіздерін меңгеру, ветеринарлық және зоотехникалық білім алу – көп жылғы практикалық еңбектің мазмұнын байытты. Осылайша ауыл шаруашылығына қатысты білім мен тәжірибе бір арнаға тоғысып, жан-жақты маманның қалыптасуына жол ашты.
      Сол жылдары жаңадан бой көтерген «Ақадыр» кеңшарының іргесін бекіту ісіне белсене араласып, шаруашылықтың алғашқы тынысын қалыптастыруға айрықша үлес қосты. Қара жерге қазық қағылған әр сәт, әрбір жоспарланған жұмыс болашақтағы үлкен еңбектің бастауы еді. Ұйымдастыру, жолға қою, жүйелеу – бәрі де табандылық пен көрегендікті талап етті.
      Алғашқы жылдары-ақ іскерлігімен көзге түсіп, жауапты қызметке сенім артылды. Ферма меңгерушісі ретінде атқарған жиырма алты жылдық еңбегі бір адамның ғұмыр жолындағы тұтас дәуірмен пара-пар. Бұл уақыт аралығында мал шаруашылығының өндірістік тәртібі қалыптасып, еңбек ұжымының бірлігі нығайды. Әрбір жұмыс күнінің артында маңдай тер, ал әрбір табыстың түбінде ұқыпты жоспар мен тынымсыз еңбек жатты.
      Ферма тіршілігі тоқтаусыз қозғалысты, күнделікті бақылау мен дәл есепті талап етті. Мал басын көбейту, өнім сапасын арттыру, еңбек тәртібін сақтау – осының бәрі жауапкершілік жүгін ауырлата түсті. Соған қарамастан, шаруашылықтың әрбір тетігі үйлесімді жұмыс істеуі үшін бар күш-жігерін арнады. Адамдармен тіл табыса білуі, еңбекті әділ бағалауы, талап пен қамқорлықты қатар ұстауы ұжым ішінде беделін арттырды.
      Жылдар өте келе «Ақадыр» кеңшары аймақтағы алдыңғы қатарлы шаруашылықтардың біріне айналды. Бұл жетістіктің негізінде тұрақты еңбек, жүйелі басқару, тәжірибе мен білімнің ұштасуы тұрды. Ферма меңгерушісі ретінде жинақтаған тәжірибе кейінгі буынға өнеге болып қалды, ал өзі атқарған ұзақ жылдық қызмет ауыл шаруашылығы тарихындағы елеулі белес ретінде бағаланды.
      Еңбектегі ерен табыстың ел жадында сақталатын сәттері болады, сондай белестердің бірі 1964 жылмен тығыз байланысты. Сол жылы «Өспен» совхозы көлемінде озат механизатор ретінде танылып, Алтай Сметұлының есімі «Құрмет» кітабына алтын әріппен жазылды, бұл – маңдай термен келген абыройдың, табандылық пен кәсіби шеберліктің айқын белгісі еді. Еңбек адамы үшін бұдан асқан марапат аз, өйткені ол атақ емес, күнделікті адал жұмыстың әділ бағасы болатын.
      1991 жыл ел өмірімен бірге оның тағдырында да жаңа бет ашты. Қоғамдық қатынастар өзгеріп, шаруашылық жүйесі түбегейлі қайта құрылған сол бір өтпелі кезеңде Мемлекеттік жекешелендіру бағдарламасын іске асыру ісіне белсене араласты. Осы тарихи сәтті мүмкіндікке айналдырып, «Құсайын» шаруа қожалығының негізін қалады. Бұл қадам тәуекел мен табандылықты, алдағы күнге деген нық сенімді талап ететін шешім еді.
      Жаңа құрылған шаруашылықтың алғашқы жылдары оңай болмады. Нарық заңдылықтары, қаржы тапшылығы, техника мен еңбек ресурстарын тиімді пайдалану секілді күрделі мәселелер күн тәртібінен түскен жоқ. Осындай қиындықтарға қарамастан, шаруашылықты аяғынан тік тұрғызу жолында жинақталған тәжірибе мен ұйымдастырушылық қабілет шешуші рөл атқарды. Еңбек тәртібі мен жоспарлы жұмысты басты қағидаға айналдырып, қожалықтың бағыт-бағдарын айқындады.
      «Құсайын» шаруа қожалығы жылдар өте келе тұрақты дамудың үлгісін көрсетті. 
      Мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылық өндірісін ұштастыра отырып, жергілікті жұртты жұмыспен қамтуға, ауыл тіршілігінің тоқырап қалмауына үлес қосты. Алтай Сметұлы өмірінің соңына дейін осы қожалықтың тізгінін қолынан түсірмей, бар күш-жігерін соның өркендеуіне арнады.
      Шаруашылықтың қай саласына көз салынса да, істің мәнін терең түсініп, оны нақты нәтижеге жеткізе алатын асқан іскерлік пен шеберлік айқын аңғарылатын, шаруа ыңғайын дөп басып, уақыт пен мүмкіндікті ұтымды пайдалана білетін біліктілік пен тәжірибе оның әрбір қадамынан сезіліп тұрды. Ал осы қасиеттерді ұтымды ұйымдастырушылық қабілетпен үйлестіре отырып, еңбек өнімділігін арттыруды басты мақсатқа айналдырған Алтай Сметұлы ауыл шаруашылығы саласының тұрақты дамуына, ел ырысының молаюына өлшеусіз үлес қосты.
      Ұзақ жылдарға созылған тынымсыз еңбек пен жүйелі басқарудың арқасында шаруашылықтың өндірістік әлеуеті нығайып, ауылдағы әлеуметтік ахуал жақсарып, еңбек адамдарының тұрмысы біртіндеп түзеле түсті, ал бұл жетістіктер бір сәттік табыстың емес, маңдай термен келген адал еңбектің, жауапкершілік пен талапшылдықтың жемісі еді.
      Сала өркендеуіне, халық дәулетінің артуына бағытталған осындай қажырлы қызметі елеусіз қалған жоқ, нәтижесінде Алтай Сметұлы аудандық, облыстық және мемлекеттік деңгейде жоғары бағаланып, әртүрлі құнды сыйлықтармен, алғыс хаттармен, құрмет грамоталарымен және медальдармен марапатталды.
      Алтай Сметұлының көпжылдық қажырлы еңбегі мен қоғамдық белсенділігі мемлекет тарапынан жоғары бағаланып, ол еңбек адамының абыройын асқақтатқан бірегей тұлға ретінде танылды. Оның алғашқы ірі жетістіктерінің бірі ретінде 1985 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумы атынан берілген «Еңбек ардагері» медалін атап өтуге болады.
      Кейінгі жылдары оның қызметі тек шаруашылықпен шектелмей, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ұласқан кең ауқымды істерге ұласты. Осы еңбегінің заңды өтеуі ретінде ол келесідей марапаттарға ие болды:
      - Ел Тәуелсіздігінің 27 жылдығына орай Президент Жарлығымен берілген «Ерен еңбегі үшін» медалі;
      - Тың игерудің айтулы белесіне арналған «Тыңға 50 жыл» және егемендіктің ширек ғасырлық тойына орай «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медальдары;
      - Қарағанды облысы, «Шет ауданының құрметті азаматы» атағы және оның қаламгерлік қарымын айшықтайтын Халықаралық жазушылар одағына мүшелік төсбелгісі.
      Бұл марапаттардың барлығы – Алтай Сметұлының жаңа қазақстандық қоғамды құру жолындағы адал еңбегі мен азаматтық жауапкершілігінің жарқын айғағы.
      Еселі еңбекті өмірлік ұстанымына айналдырған Алтай Сметұлы шаруашылықтағы жауапты қызметпен шектеліп қалмай, елдің қоғамдық-саяси өміріне де белсене араласып, азаматтық парызын терең сезінген тұлға ретінде танылды. Ауыл мен кенттің тыныс-тіршілігіне бейжай қарамай, халық мүддесін қорғау жолында нақты істерге ұйытқы болды.
      Халық сенімін арқалап, бірнеше мәрте Ақсарлы ауылдық Кеңесінің депутаты болып сайлануы – оның беделі мен ел алдындағы абыройының айқын көрінісі еді, ал депутаттық қызмет барысында ауыл тұрғындарының тұрмыстық, әлеуметтік мәселелерін шешуге күш салып, әрбір ұсынысты салмақпен, жауапкершілікпен көтере білді.
      Кейінгі жылдары Ақадыр кенті ақсақалдар алқасының мүшесі ретінде қоғамдық өмірдің алдыңғы шебінде жүріп, кенттің әлеуметтік-экономикалық дамуына қатысты өзекті мәселелерге ерекше назар аударды, ел бірлігін сақтау, жастарға бағыт-бағдар беру, қоғамдық келісімді нығайту жолында ақыл-кеңесін аямады. Жиналыстар мен басқосуларда орынды пікір айтып, өмірлік тәжірибеге сүйенген ұсыныстарын ортаға салып отыруы оның парасатты азамат, ел қамын ойлаған ақылшы ретінде танылуына жол ашты.
      Алтай Сметұлының сан қырлы ғұмыр жолында еңбек пен азаматтық қызмет бір арнада тоғысса, оның рухани әлемін айшықтап тұрған ерекше бір қазына бар, ол – өмірді өлеңмен өрнектей білген ақындық болмысы еді. Табиғатынан берілген осы қасиет оның ішкі жан дүниесін байытып қана қоймай, жүрек тереңінен шыққан сезімдерді сөз өнері арқылы халыққа жеткізуіне жол ашты.
      Туған жердің топырағымен етене ғұмыр кешіп, ауыл өмірінің әрбір қырын, ел-жұртының тыныс-тіршілігін, күнделікті еңбектің қуанышы мен қиындығын терең сезіне білген ақын сол әсерлерді өлең жолдарына арқау етті. Өмірден көргені мен түйгені, уақыт ағымымен келген өзгерістер, аймақ көлемінде жүзеге асқан игі істер мен оң жаңалықтар оның шығармаларында шынайы бейнеленіп, қарапайым тілмен терең ой айтуымен ерекшеленді.
      Алтай Сметұлының жырлары оқырманын ауыл тіршілігінің шынайы болмысымен қауыштырып, еңбек адамының жан әлемін ашып көрсетті, сондықтан да оның өлеңдері кең қолдау тауып, республикалық, облыстық және аудандық басылымдарда тұрақты түрде жарияланып отырды. Осылайша, ақындық талант пен өмірлік тәжірибе ұштасып, оның шығармашылық мұрасы ел руханиятының ажырамас бір бөлігіне айналды.
      Шығармашылық жолының кемелденген кезеңінде Алтай Сметұлының ақындық еңбегі кеңінен мойындалып, 2018 жылдың 1 қыркүйегінде Халықаралық жазушылар одағының мүшелігіне қабылдануы оның рухани ізденісі мен қаламгерлік еңбегіне берілген жоғары бағаға айналды. Бұл мәртебе көп жылдар бойы өмір мен уақыт шындығын өлең арқылы өрнектеген қалам иесінің шығармашылық жолындағы заңды белес еді.
      Ақынның өмір тәжірибесі мен ой-толғамы кітап бетіне де айналып, әр жылдары жарық көрген еңбектері оқырманымен табысты. 2004 жылы басылып шыққан «Шыңырауда шыңғырған шындық» жинағы арқылы қоғам мен адам болмысына қатысты өткір ойларын ұсынса, 2012 жылы жарық көрген «Өткен өмір өрнектері» атты кітабында ғұмыр жолындағы белестер мен тағдыр сабақтарын терең пайымдады. 2015 жылы оқырманға жол тартқан «Өлеңім өмірімді өрнектеген» еңбегі ақындық пен өмірдің өзара астасқан байланысын айқындаса, 2019 жылы шыққан «Өмірім, өлеңім, өз елім» кітабы туған елге деген сүйіспеншілік пен азаматтық ойдың айқын көрінісіне айналды.
      Көзі тірісінде қағазға түскенімен, кітапқа басылып үлгермеген «Ұрпаққа ұлағат» атты өлеңдер жинағы әке аманатына адалдықтың айғағы ретінде 2021 жылдың маусым айында балаларының бастамасымен жарық көрді. Бұл кітап тек әдеби мұра ғана емес, ұрпақтың әке рухына деген тағзымы, оның өмір бойы жинаған рухани қазынасын кейінгі буынға табыстаған мәнді ескерткіші ретінде бағаланады.
      Алтай ақсақалдың ғұмыр жолындағы рухани кемелденудің айрықша бір белесі 2017 жылдың қараша айымен байланысты болды, сол жылы Ислам дінінің негізгі бес парызының бірі саналатын қажылықты өтеу ниетімен Сауд Арабиясына сапар шегіп, қасиетті Мекке мен 
      Мадина шаһарларына барып қайтты. Бұл сапар оның өмірінде терең із қалдырған, жүрекке иман нұрын ұялатқан, рухани дүниесін байыта түскен тағылымды кезеңге айналды.
      Қасиетті мекендерде көргені мен сезінгені оның ішкі жан әлемін бұрынғыдан да тереңдетіп, ой өрісін биіктете түсті. Осы рухани әсерлер кейін шығармашылығында айқын көрініс тауып, өлең жолдары арқылы оқырманға жол тартты. Ақын ата-бабадан жалғасқан ислам дінінің асыл құндылықтарын, Қасиетті Құранның адам баласын ізгілікке бастайтын өсиеттерін поэзия тілімен өрнектеп, адамгершілік пен сүйіспеншілікті, көркем мінез бен рухани тазалықты қадірлеуге үндеді.
      Сонымен қатар оның жырларында адал еңбек ету, маңдай термен ризық табу, сабыр мен шүкірді серік еткен жақсы өмір сүру ұстанымдары айқын сезіледі. Осылайша, Алтай ақсақалдың қажылықтан кейінгі рухани толысуы шығармашылығына да жаңа тыныс беріп, өлеңдері тәрбиелік мәні зор, өнегелі ойға толы мұра ретінде ел санасында сақталып қалды.
      2017 жылдың 28 шілдесінде Алтай ақсақал мен өмірлік серігі Тиыштықтың «ЭКСПО-2017» көрмесінің павильондарын қол ұстасып, қатар аралап жүрген сәттері көпшіліктің жүрегіне жылу сыйлады. Кәдімгі бір отбасылық көрініс әлеуметтік желі кеңістігінде үлкен ықыласқа ие болып, ғаламтор оқырмандарының ерекше қызығушылығын тудырды: бейнежазба мен суреттерге 22 мыңнан астам адам ықылас білдіріп, жүздеген жан өздерінің шынайы ризашылығы мен жылы лебізін жазып қалдырды.
      Алтай Сметұлы мен Тиыштық ана 59 жыл бойы бір-біріне тірек болып, өмірдің қуанышы мен қиындығын қатар көтерген өнегелі жұп ретінде елге үлгі бола білді. Осы берекелі шаңырақтан жеті бала өсіп-өніп, бүгінде 18 немере мен 23 шөбере өрісін кеңейтіп, әулеттің тамыры тереңге жайылды. Балаларының барлығы арнаулы орта және жоғары оқу орындарын тәмамдап, өз отбасыларын құрып, ел игілігі жолында әртүрлі салада адал еңбек етіп келеді.
      Ұрпақ тәрбиесін, отбасы құндылығын өмірінің өзегіне айналдырған бұл әулеттің еңбегі мен бірлігі де елеусіз қалған жоқ. Аталған отбасы «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауында аудан бойынша бірінші орынды иеленіп, 2018 жылы облыстық кезеңде арнайы Дипломмен марапатталды, сондай-ақ облыс әкімі тарапынан сыйлыққа ие болды. Бұл марапат – тек бір отбасының ғана емес, ұлттық тәрбие мен отбасылық берекенің биік үлгісіне айналған шаңырақтың абыройы болатын.
      Алтай Сметұлының ғұмыр жолы – адал еңбек пен терең парасаттың, азаматтық жауапкершілік пен рухани байлықтың бір арнада тоғысқан айқын үлгісі. Қарапайым ауыл өмірінен бастау алған оның тағдыры маңдай термен шыңдалып, озат механизаторлықтан іскер басшылыққа, ел сенім артқан қоғамдық қызметке ұласты. Шаруашылықты өркендетуге қосқан үлесі, ел дәулетін арттыру жолындағы қажырлы еңбегі аудан, облыс, мемлекет деңгейінде жоғары бағаланып, түрлі марапаттармен айшықталды.
      Еңбек адамы бола жүріп, жүрек тербеген жырлар жазған ақын ретінде де ол ел жадында қалды. Туған жер тағдыры, халық тынысы, уақыт тынысындағы өзгерістер оның өлеңдерінде шынайы бейнеленіп, рухани мұраға айналды. Қаламгерлік жолының мойындалуы, кітаптарының жарық көруі, Халықаралық Жазушылар одағына мүшелікке қабылдануы – осы еңбектің заңды жемісі.
      Отбасы құндылығын биік қойған, ұрпақ тәрбиесін өмірінің мәні санаған әке, дана ақсақал ретінде де оның бейнесі өнегеге толы. Жарымен жарты ғасырдан астам сыйластықта өмір сүріп, өсіп-өнген әулеттің берекесімен ел құрметіне бөленуі – өмір жолының тағы бір мағыналы қыры.
      Алтай Сметұлының артында қалған өнегелі өмір, адал еңбектен туған абырой, сөзбен өрілген рухани қазына – кейінгі ұрпаққа бағыт-бағдар берер асыл мұра. Оның есімі еңбекке адалдықтың, адамгершілік пен елге қызмет етудің символы ретінде халық жадында мәңгі сақтала бермек.