Адам ғұмыры – уақыттың таразысына түскен еңбекпен, сабыр мен сенімге сүйенген табандылықпен, атадан балаға жалғасқан өнегемен өлшенетін тағдырлы жол. Қоғамның дамуы мен елдің еңсесінің биіктеуі де дәл осындай маңдай терін аямаған, туған жерінің тынысын терең сезініп, елге қызмет етуді азаматтық борышы санаған жандардың қажырлы ісімен айқындалады.
      Бұл мақалада біз маңдай термен қалыптасқан өмір жолын, ата кәсіпті жаңғыртудағы табандылығын, отбасы мен ел алдындағы жауапкершілігін қатар ұстап келе жатқан азаматтың тағылымды ғұмырын кеңінен баяндай отырып, еңбек пен адамгершіліктің, дәстүр мен жаңашылдықтың үйлесім тапқан тұсын ашып көрсетеміз.
      Табысты кәсіпкер, ауыл шаруашылығы саласында маңдай терімен абырой тапқан, «Мұрат» шаруа қожалығының төрағасы, тағдырын туған жерімен, еңбегін ел игілігімен сабақтастырған текті әулеттің жалғасы Жаманбаев Батырхан Төлеуұлы 1970 жылдың 1 маусымында Ақтөбе облысы, Алға ауданына қарасты Тоқмансай ауылында дүниеге келді. Даланың тынысын, еңбектің салмағын бала жастан сезініп өскен оның болмысына сабыр мен төзім, талап пен табандылық сол кезден-ақ дарыды.
      Батырхан Төлеуұлының азамат болып қалыптасуында әке тағылымы айрықша орын алды. Әкесі Жаманбаев Төлеу Бимағамбетұлы 1935 жылы Алға ауданына қарасты Ключевой елді мекенінде, «Тоқмансай» колхозында дүниеге келіп, еңбек жолын туған жерінде бастап, бар ғұмырын мал шаруашылығына арнаған, өз дәуірінде республикаға танымал, еңбегімен ел құрметіне бөленген абзал азамат еді. Ол жыл сайын 100 саулықтан 100–130 қозы алып, мал өсірудің қыр-сырын терең меңгерген, шаруашылықтың берекесін кіргізген атақты шопандардың бірі болды. «Еңбек ерді өсіреді, ер елді өсіреді» деген халық даналығын өмірлік ұстанымына айналдырған Төлеу Бимағамбетұлы қаршадайынан маңдай терін төгіп, тынымсыз еңбектің арқасында биік белестерді бағындырды.
      Ерен еңбегі мемлекет тарапынан жоғары бағаланып, «Құрмет белгісі», «Еңбек Қызыл Ту», «Ленин», «Октябрь Революциясы» ордендерімен марапатталды. Ел ішінде «Атақты шопан» атанған әкенің өнегелі өмірі ұрпаққа өшпес мұра болып қалды. 
      Өлшеусіз еңбегі мен елге сіңірген қызметі ескеріліп, өзі туып-өскен Тоқмансай ауылындағы орталық көшеге «Жаманбаев Төлеу» есімінің берілді.
      Ананың мейірімі мен парасаты бұл әулеттің рухани өзегіне айналды. Анасы Жаманбаева Күлмаржан 1934 жылы Алға ауданы, Ключевой елді мекеніндегі «Темірей» колхозында дүниеге келіп, аналық парызды өмірінің басты мұраты санаған, ел құрметіне бөленген ардақты ана болды. I, II, III дәрежелі «Ана даңқы» ордендерінің, «Еңбек ардагері» медалінің және «Батыр ана» атағының иегері атанып, «Алтын құрсақты ана» деген мәртебеге лайық болды. Күлмаржан ана өмірге 7 ұл, 7 қыз әкеліп, барлығын бірдей тәрбиелеп, адамгершілік пен еңбекке баулыды. Бүгінде сол перзенттердің әрқайсысы бір-бір шаңырақ көтеріп, өз алдына түтін түтетіп, ел ішінде абыройлы ғұмыр кешіп отыр.
      Қазіргі таңда осы өнегелі әулеттен тараған ұрпақтың қатары қалыңдап, 44 немере, 92 шөбере, 6 шөпшекке жетіп, бағаналы бәйтерекке айналған.
      1977 жылы туған жері Тоқмансайдағы орта мектептің қасиетті табалдырығын аттаған ол бала жастан-ақ еңбекке жақын, тәртіпке берік болып өсіп, білімге деген құштарлығын табандылықпен ұштастыра білді. Мектеп қабырғасында өткен он жыл оның мінезін қалыптастырып, өмірге деген көзқарасын айқындап, жауапкершілік пен талапшылдықты бойына дарытты. 
      Жастайынан тіршілікке бейімделіп, нақты кәсіп иесі болуды мақсат еткен жас жігіт 1988 жылы Ақтөбе қаласына барып, қысқа мерзімді кәсіби курстардан өтіп, шофер мамандығын меңгеріп шықты. Қозғалыс пен жауапкершілікті қатар талап ететін бұл мамандық кейінгі өмірінде де оның төзімділігі мен тәртіпке беріктігін шыңдай түсті.
      Сол жылдың күзінде Отан алдындағы азаматтық борышын өтеу үшін әскер қатарына шақырылып, Украина жерінде екі жыл бойы әскери қызмет атқарды. Әскери өмірдің қатаң тәртібі, күнделікті жауапкершілік пен ортақ іске адалдық оны рухани тұрғыдан да, азаматтық тұрғыдан да шыңдап, ер-азаматқа тән сабыр мен салмақты, төзім мен жинақылықты бойына сіңірді. Ел тыныштығын күзеткен сол бір сындарлы жылдардан ол туған топырағына аман-есен, абыроймен оралып, өмірге бір саты биіктеп, көзқарасы кемелдене түскен азамат болып қайтты.
      1990 жылы әскерден келген соң, замандастарының біразы қала тіршілігінің күйбеңін таңдап, өзге өңірлерге бет бұрып жатқан кезеңде, ол «Елге қызмет ету – ердің парызы» деген берік ұстаныммен туған ауылына оралуды жөн көрді. Қарапайым көрінгенімен, мағынасы терең ауыл еңбегін қадір тұтып, совхозға шофер болып жұмысқа орналасып, адал еңбегімен нәпақасын тауып, ел игілігі жолында тер төкті. Дәл осы кезең оның өмір жолындағы еңбек мектебіне айналып, маңдай термен келген тәжірибе мен төзім кейінгі үлкен істерге, биік белестерге бастар берік негіз қалап берді.
      2006 жылы өмір жолындағы ең жауапты шешімдердің біріне барып, тәуекелге бел буған Батырхан Төлеуұлы атадан қалған кәсіпті жаңғыртып, «Мұрат» шаруа қожалығын ашты да, сол сәттен бастап тіршілігін жермен, малмен, маңдай термен тікелей байланыстырған еңбек жолын бастады. Осы уақытқа дейін шаруашылықты туған ағасы Асылханмен бірлесе дамытып келе жатқан ол «ағайынның қадірі қиындықта білінеді» деген халық даналығын ісімен дәлелдеген жандардың қатарынан табылады. Шаруаның ауыр сәтінде де, қуанышты кезеңінде де бір-біріне сүйеу болып, ортақ мақсат жолында тізе қосып еңбек етіп келеді.
      Асылхан – еңбектен қашпайтын, қолы ашық, жаны кең, шаруаның жайын терең түсінетін азамат ретінде қожалықтың алға басуына қомақты үлес қосып, әрдайым қолдау білдіріп отырады, ал бауырлар арасындағы өзара сенім мен сыйластық шаруашылықтың берік іргетасына айналған. Осындай бірлік пен ынтымақтың арқасында жылдар өте қожалықтың еңсесі тіктеліп, шаруашылық басынан жаңа үй бой көтеріп, қора-қопсы салынып, мал басы кезең-кезеңімен көбейтілді; әр істің басы-қасында өзі жүріп, ұсақ-түйегіне дейін мән берілген. 
      Мал шаруашылығын негізгі кәсіп еткен Батырхан Төлеуұлы көп жылдан бері ата кәсіпті абыроймен жалғастырып, «мал баққанға бітеді» деген халық даналығын берік ұстана отырып, шаруашылықта асыл тұқымды мал өсіруге айрықша назар аударды. Әр бас малдың күтімі, азықтандыруы, қоңдылығы мен тұқым сапасы – күнделікті бақылауда, өйткені «малдың жаны – күтімде» екенін терең түсінеді және осы ұстанымды шаруашылықтың басты бағытына айналдырған.
      Ірі қара мал шаруашылығында ақбас тұқымды сиырларды өсіруді жолға қойған қожалық үшін бұл таңдау кездейсоқ емес еді: табиғи ортаға бейімділігі жоғары, еті сапалы, өсімталдығы жақсы бұл тұқым уақыт өте келе шаруашылықтың негізгі тірегіне айналып, тұрақты табыс пен сенімді нәтижеге жол ашты. Малды дұрыс азықтандыру, маусымдық күтімі, тұқымдық сапасының сақталуы қатаң қадағаланып, әрбір кезең жоспармен атқарылады.
      Қой шаруашылығында еділбай қойын өсіру де – ойластырылған, тәжірибеге сүйенген шешім. Төзімділігімен, тез қоң жинауымен, жергілікті климатқа икемділігімен ерекшеленетін бұл тұқым «қой өсірсең, пайдасы көл-көсір» деген сөздің шын мәніндегі дәлелі болып, шаруашылықтың берекесін арттырып, табыс көзінің біріне айналып отыр. Қой басын көбейту, асылдандыру, төл алу жұмыстары жыл сайын жүйелі жүргізіліп, өнімділік көрсеткіштері біртіндеп жақсарып келеді.
      Шаруашылықтағы тұрақтылықтың тағы бір маңызды тірегі – алдағыны ойлаған қамқорлық пен ұқыпты жоспар. Батырхан Төлеуұлы «қыстың қамын жаз ойла» қағидасын берік ұстанып, шөп шабу, жем дайындау, қыстық қор жинау жұмыстарын алдын ала әрі уақытылы ұйымдастырады. Бұл – қыс мезгіліндегі тәуекелді азайтып, малдың қыстан күйлі шығуына мүмкіндік беретін басты шарт.
      Осылайша бірлікке негізделген ағайындық еңбек, жүйелі жоспар, ата кәсіпке деген адалдық пен маңдай тердің арқасында «Мұрат» шаруа қожалығы бүгінгі күні берекелі, болашағы бар, өңірге үлгі боларлық шаруашылықтардың біріне айналып отыр.
      Батырхан Төлеуұлы кәсіпкерлік саласында тынымсыз ізденіс пен табанды еңбектің арқасында түрлі жетістіктерге қол жеткізіп, оның маңдай термен келген табысы мен іскерлік қабілеті ел тарапынан лайықты бағаланып, алғыс хаттар мен марапаттарға ұласты.
      Кәсіппен қатар қоғамдық жауапкершілікті де жадынан шығармаған Батырхан Төлеуұлы ауылдың, ауданның қоғамдық өміріне белсене араласып, елдік маңызы бар мәселелерде әрдайым азаматтық ұстаным танытып келеді. Қай кезде де ауыл тағдырына бейжай қарамай, ортақ іске қолдау көрсетіп, әлеуметтік түйткілдердің шешімін табуға өз үлесін қосуға дайын тұратын ол жұртшылық арасында беделді, сөзі мен ісі бір жерден шығатын азамат ретінде танылды. Оның қоғамдық жұмыстарға атсалысуы міндет үшін емес, ата-бабадан дарыған елге жанашырлықтың, туған топыраққа деген адалдықтың көрінісі еді.
      Қайырымдылық пен жомарттық та Батырхан Төлеуұлының азаматтық болмысының ажырамас бөлігіне айналған. Мұқтаж жандарға қол ұшын созып, қиын жағдайда қалған отбасыларға демеу болуды, ауылдағы әлеуметтік осал топтарға көмектесуді адамдық парызы деп біледі. Сондықтан да қайырымдылық шараларынан тыс қалмай, «берген қол – алған қолдан биік» деген халық даналығын өмірлік ұстанымына айналдырған. Осындай игі істері арқылы Батырхан Төлеуұлы кәсіпкердің шынайы бейнесі табыспен ғана емес, елге жасаған қызметімен, қоғамға тигізген пайдасымен өлшенетінін нақты істерімен дәлелдеп келеді.
      1991 жылдың қазан айында Батырхан Төлеуұлы өмірлік серігі Жаманбаева Жанар Тағыбергенқызымен шаңырақ көтеріп, отбасы атты қасиетті ұғымның жауапкершілігі мен берекесін қатар арқалаған жаңа ғұмырдың табалдырығын аттады. Бір-біріне тірек, бір-біріне демеу бола білген бұл одақ жылдар өте сыйластық пен сабырдың, түсіністік пен татулықтың үлгісіне айналып, Алланың қалауымен бір қыз, екі ұлды дүниеге әкеліп, оларды елге пайдалы, саналы азамат етіп тәрбиелеуді басты мұрат етті.
      Отбасы – тәрбиенің бастауы екенін терең түсінген әке мен ана балаларының бойына адалдықты, еңбекқорлықты, үлкенге құрмет пен кішіге ізетті, туған жерге деген сүйіспеншілікті сіңіре білді. Сондықтан да бұл шаңырақтан түлеп ұшқан перзенттердің әрқайсысы өмірден өз орнын тауып, ата-ана үмітін ақтайтын жолды таңдады.
      Үлкен қызы Ботакөз Құдайберген – Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетін табысты аяқтаған, білім мен тәрбиені қатар ұштастыра білген парасатты жан. Бүгінде тұрмыста болып, екі баланың анасы атанған ол ата-анасынан алған өнегені өз шаңырағында жалғастырып, отбасының берекесін кіргізіп отырған ардақты ана.
      Ортаншы ұлы Мұрат – Ақтөбе жоғары ауыл шаруашылығы колледжін тәмамдап, туған ауылында екі жыл бойы мал дәрігері болып қызмет атқарып, ауыл шаруашылығының қыр-сырын іс жүзінде меңгерді. Әке жолын жалғап, ата кәсіпке адалдық танытқан ол бүгінде отбасылық шаруашылықта еңбек етіп, істің берекесін арттырып, шаруаның алға басуына нақты үлес қосып келеді. 2018 жылы келіні Шынармен шаңырақ көтеріп, бүгінде Мадияр, Айбар, Алдияр атты үш ұлдың әкесі атанып, әулеттің мерейін өсіріп, ата-әжесіне немере сүйгізген бақытты әке.
      Кенже ұлы Нұрмұхан Құдайберген де білім жолында табандылық танытып, 2024 жылы Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетін аяқтап, өз мамандығы бойынша Тоқмансай ауылдық округінде бас маман қызметін атқарып, елге қызмет етудің жауапты жүгін арқалап жүр. Сол жылы Ботакөзбен шаңырақ көтеріп, жас отбасының шаттығын еселеген Аяжан атты немеренің дүниеге келуі Батырхан Төлеуұлы мен Жанар Тағыбергенқызы үшін өмірдің ең бір шуақты, жүрекке жылу сыйлаған сәттерінің біріне айналды.
      Өмірдің сан тарау соқпағында адал еңбекті ту етіп, атадан қалған асыл кәсіпті заман талабымен ұштастыра білген, бірлік пен ынтымақты тірегіне айналдырған Батырхан Төлеуұлының ғұмыр жолы – маңдай термен келген берекенің, сабыр мен табандылықтың, елге деген шынайы жанашырлықтың жарқын айғағы. Осындай өмірлік ұстаныммен жүріп өткен әр белес оның азаматтық болмысын айқындап, ел ішінде абыройын асқақтата түсті.
      Берекелі шаруашылықты дамытып, ауылдың еңсесін тіктеуге үлес қосып қана қоймай, қоғамдық іске де белсене араласып, қайырымдылық пен жанашырлықты адамдық парызы санаған Батырхан Төлеуұлының еңбегі мен өмір жолы кейінгі буынға бағыт-бағдар болары сөзсіз. Оның шаңырағындағы татулық пен ұрпағының өсіп-өркендеуі – адал еңбектің, дұрыс тәрбиенің, ата-ана аманатына деген беріктіктің нақты жемісі.
      Осындай тағылымға толы ғұмыр кешіп, ел игілігі жолында тынымсыз тер төгіп келе жатқан азаматқа шынайы ізгі тілек арнау – зор құрмет. Батырхан Төлеуұлының деніне саулық, отбасына амандық, кәсібіне берекелі табыс тілей отырып, шаруашылығының ырысы артып, еңбегінің жемісін көре берсін, шаңырағы шаттыққа, жүрегі тыныштыққа толып, ел құрметі мен халық ықыласы әрдайым серік болғай деген ақжарма ниетпен мақаламызды тәмамдаймыз.