Қазақ даласы – ақ маңдайлы еңбеккерлердің мекені, тарихымыздың әрбір парағы тері тамған топырақтан бастау алады. Адамзат баласының өмір сүру тірегі – жерге деген сүйіспеншілік, бабадан қалған дәстүр мен қарапайым еңбектің қасиеті. Біз бүгін сөз еткелі отырған кейіпкеріміз – Ақкөзов Тоқтағұл Әсілұлы. Бұл есім бүгінгінің аңызына айналған, ақиқаттың ақ жолынан айнымаған, тағдырын туған жердің табиғатымен астастырған ерен тұлға. Шын мәнінде, қазақ руханиятында еңбек адамының орны қашанда биік. Ұлы даланың ұлағатын бойына сіңірген, қарапайым тракторшылықтан бастап бүгінгінің озық ойлы шаруасына дейінгі өмір өткелінен өткен Тоқтағұл Әсілұлы – тек өз ісінің шебері емес, сонымен қатар ұлттық құндылықтардың алтын діңгегі.
      Әлем ойшылдары: «Адамның бақыты – оның еңбегінде», – деп бекер айтпаса керек. Ал біздің қазақ ұстаздары: «Еңбек – өмірдің сәні, тіршіліктің мәні», – деп, қара жұмыстың қаймағын қалқыған жандарды әрдайым мадақтап өткен. Тоқтағұл Әсілұлы – дәл осы ұстанымды өмірінің өзегі еткен жан. Ол үшін еңбек – жалаң табыс көзі емес, бұл – туған жерге деген перзенттік парыз, ата-баба аманатын арқалаудың бірден-бір жолы. Кейіпкеріміздің өмір жолы – ұрпаққа үлгі, замандасқа сабақ. Оның өткен жолына көз жүгіртсеңіз, ақ адал еңбектің қасиетін, шыдамдылықтың шыңына жетуді, адамгершілік мұраттарды сақтаудың қаншалықты маңызды екенін терең сезінесіз.
      Көнеден келе жатқан қазақы дүниетанымда: «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей», – деген аталы сөз бар. Бұл сөз Тоқтағұл Әсілұлының бүкіл саналы ғұмырының темірқазығы іспетті. Ол дүниеге келген кезең, жастық шағының жалыны, еңбек майданындағы ширығуы – барлығы да қазақ ауылының шынайы бет-бейнесін айқындайды. Біз кейіпкеріміздің есімін атағанда, оның қолынан шыққан дән мен оның арқасында жайқалған егіс алқаптарын ғана емес, сол істің басында тұрған қажырлы қайратты да көреміз.
      Адам – мекеннің жемісі, топырақтың төл перзенті. Тоқтағұл Әсілұлының өмір кітабының алғашқы беттері Жамбылдың жайсаң даласы, Меркінің аяулы өңірі – Қызылтаң ауылында ашылды. 1956 жылдың 19 қаңтарында жарық дүние есігін ашқан сәбидің маңдайына қазақ диқанының ауыр да абыройлы жүгін арқалау жазылыпты. Бұл – еңбекпен есейген, маңдай терімен топырақтың құтын келтірген текті әулеттің жалғасы еді.
      Әкесі – Әсіл Көпбосынұлы (Ақкөз), ауыл шаруашылығының қара нары, өз ісінің нағыз майталманы болған жан. Ол кісінің кеудесіне тағылған Ленин ордені – сол заманның ең биік бағасы, адал еңбектің айшықты белгісі еді. Бұл орденнің қадірі сол – тұтас бір ауылда мұндай жоғары марапат небәрі үш азаматқа ғана бұйырған бақ болған. Әкесінің ізімен жүріп, оның өнегесін бойына сіңірген Тоқтағұл Әсілұлы үшін бұл – үлкен мектеп, биік өнеге. Анасы – Үрімкүл анамыз да маңдай термен абырой биігіне көтерілген еңбек майталманы еді. Қызылша өсіру ісінде үздік көрсеткіштерге қол жеткізген ол өз еңбегінің арқасында Мәскеу қаласында жыл сайын ұйымдастырылатын бүкілодақтық ВДНХ ауыл шаруашылығы жетістіктері көрмесінің қатысушысы болды. Еңбекке деген ерекше жауапкершілігі мен еселі жетістіктері жоғары бағаланып, екі мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Бұл – оның қажырлы еңбегі мен ел игілігі жолындағы жанқиярлық қызметіне берілген зор құрмет еді.
      Балалық шақ – талай қиындықтың қазан-ошағында қайнап, шыңдалған кезең. Ол тұстағы ауыл тіршілігінің ауырлығын, тынымсыз еңбектің тауқыметін көріп өскен Тоқтағұл Әсілұлының мінезі осы топырақта қалыптасты. Ата-анасының қажырлы қайраты, еңбекке деген ерекше ықыласы, қолындағы қаракеті – баланың жүрегіне ерте ұялаған жарық жұлдыздай болды. Әр күні еңбекпен басталған, әр сағаты жердің тынысымен тоғысқан отбасында өскен баланың болашағы айқын еді. Ол өзінің балалық шағын «қиыншылық» деп емес, үлкен өмірге дайындық деп білді. Жердің мұңын түсініп, даланың тынысын ұғып, қатарластарынан оза шауып, жастайынан еңбектің қасиетін танып өсті.
      Ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсарин: «Мақсатқа жетудің бірден-бір жолы – адал еңбек пен табанды білім», – деген емес пе? Тоқтағұл Әсілұлының бойына дарыған осы бір қасиеттер атаанасынан дарыған тектілікпен ұштаса келе, оны болашақта үлкен биіктерге жетеледі. Туған жерінің әрбір тасы мен топырағы оның жан дүниесіне нұр болып құйылды. Осылайша, ата-анасының еңбек жолымен өрнектелген балалық шақ Тоқтағұл Әсілұлының келешектегі тағдырына айқын із қалдырды. Ол – өз шаңырағының ғана емес, бүкіл ауылдың мақтанышына айналатын азаматтың алғашқы қадамы болатын.
      Әрбір белестің биігі – білім мен тәжірибенің тоғысында жатыр. Тоқтағұл Әсілұлының алғашқы білім баспалдағы туған ауылы – Қызылтаңдағы орта мектептен басталды. Ауылының аты айтып тұрғандай, таңмен таласа еңбекке бас қойған ортада өскен бала Тоқтағұл Әсілұлы үшін мектеп табалдырығы – өмірдің үлкен кітабының алғашқы парағы еді. Төртінші сыныпқа дейін қара шаңырақта білім алған ол кейіннен білімін шыңдау мақсатымен аудан орталығындағы Калинин атындағы орта мектепке қадам басты. Сегіз сыныптық білімін осы білім ордасында тәмамдап, өмірдің үлкен университетіне – еңбек майданына аттанды.
      Адамзат тарихында жерді бағындырып, оның қойнауынан ризық өндірген диқанның еңбегі – ең қастерлі әрі ең ауыр кәсіптердің бірі. Тоқтағұл Әсілұлының өмір жолына зер салсаңыз, оның тек техника тізгінін ұстаған механизатор ғана емес, жердің сырын түсінген, топырақтың тілін тапқан нағыз дала данышпаны екенін аңғарасыз.
      1968 жылдан бастау алған оның еңбек жолы – тұтас бір дәуірдің тынысымен үндесіп жатқан, маңдай тер мен табандылықтың айқын көрінісі. Ол заманда механизатор болу – жай ғана мамандық емес, бұл – елдің азық-түлік қауіпсіздігіне жауапты, өндіріс майданының алдыңғы шебінде жүрген сарбаз болумен пара-пар еді. Тоқтағұл Әсілұлы өз еңбек жолын тракторшылықтан бастағанда, техниканың жағдайы бүгінгідей озық емес еді. Темір тұлпарды баптап, күннің ыстығы мен жауын-шашынына қарамастан, дала төсінде шаршамай-шалдықпай еңбек ету – нағыз ерге тән қасиет. Ол дәнді дақылдарды өсірудің қыр-сырын жетік меңгеріп, әрбір жердің ерекшелігін, әрбір дәннің күтімін терең түсінді. Қант қызылшасы – Жамбыл жерінің «ақ алтыны» екенін ескерсек, осы дақылды өсіріп-баптауда Тоқтағұл Әсілұлының сіңірген еңбегі ұшан-теңіз. Ол басқарған трактор мен комбайн даланың әрбір қадамын жаңғыртып, берекелі егіннің негізін қалады.
      Еңбекке ерте араласып, ауыл шаруашылығы саласында тәжірибе жинақтап үлгерген Тоқтағұл Әсілұлы 1977 жылдың 22 желтоқсанында Кеңес Армиясы қатарына шақырылып, Отан алдындағы азаматтық борышын өтеуге аттанды. Ол әскери қызметін Мәскеу облысының Химки қаласында атқарып, әскери тәртіп пен жауапкершіліктің үлкен мектебінен өтті. Екі жылға жуық уақыт әскери қызметте шыңдалып, 1979 жылдың желтоқсан айында туған жеріне оралған соң, еңбек жолын қайта жалғастырып, егін шаруашылығы саласының өркендеуіне өз үлесін қоса берді.
      «Еңбек – бәрін жеңбек» деген қағиданы ұстанған ол техниканың әрбір бөлшегін өз жанындай баптап, оның қуатын барынша пайдалана білді. Ол замандағы механизаторлар – ауылдың мақтанышы, жастардың үлгі тұтар тұлғасы болатын. Тоқтағұл Әсілұлы осы дәрежеге өз еңбегімен, ешкімге дес бермес шеберлігімен жетті. Оның трактор айдауындағы нақтылығы, егіс алқабындағы жүйелілігі – әріптестері үшін үлгі, басшылық үшін үлкен сенім болды.
      1995–1996 жылдардағы тарихи кезең, нарықтық экономиканың белең алған, ел шаруашылығының қайта құрылған тұсы – Тоқтағұл Әсілұлының өміріндегі жаңа белес болды. Ол кезде көпшілік дағдарыстан қауіптеніп, егін шаруашылығын тастап жатқанда, ол «НариманAgro» шаруа қожалығын ашып, нағыз батылдық танытты.
      Жер – қашанда иесін таниды. Ол ауылдың қарапайым тракторшысы ретінде жинаған тәжірибесін ендігі жерде жеке шаруашылықты дамытуға арнады. Арпа, бидай, сұлы егу – оның шаруашылығының бағыт-бағдарына айналды. Бұл тек экономикалық қадам емес, бұл – ата-бабадан қалған жерді иесіз қалдырмау, оны нәрлендіріп, ұрпаққа аманат ету жолындағы күрес еді. Шаруа қожалығының ашылуы – сол аймақтағы егіншілік мәдениетін жаңа сатыға көтерді. Бүгінгі таңда сол «НариманAgro» шаруа қожалығының тізгінін ұлы Айбек ұстап, әке жолын лайықты жалғастырып келе жатқаны – Тоқтағұл Әсілұлының еңбек дәстүрінің үзілмегендігінің айқын дәлелі.
      Тоқтағұл Әсілұлының ауыл шаруашылығы саласындағы ұзақ жылғы жемісті еңбегі, туған жердің өркендеуіне қосқан сүбелі үлесі мен қоғамдық жұмыстардағы белсенділігі әр кезеңде жоғары бағаланып, түрлі марапаттар мен наградаларға ие болды. Оның адал еңбегі мен кәсіби шеберлігінің айғағы болған марапаттарының қатарында:
      • Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Еңбек ардагері» медалі;
      •«Ауыл» партиясының «Құрмет» белгісі;
      • Ауыл шаруашылығы саласы мен қоғамдық жұмыстардағы жетістіктері үшін берілген Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттар бар.
      Бұл марапаттар – оның көп жылғы тынымсыз еңбегіне, туған жерге деген жанашырлығы мен ел игілігі жолындағы адал қызметіне берілген жоғары баға болып табылады.
      Ұлы даланың данышпан ақыны Абай Құнанбаев: «Еңбек адамның көркі», – десе, қазақтың біртуар жазушысы Мұхтар Әуезов: «Еңбектің қай түрі болса да, адамды асқақтатады», – деген. Тоқтағұл Әсілұлы дәл осы сөздердің өмірдегі шындығы. Оның әрбір атқарған ісі, әрбір айдаған алқабы келешек ұрпаққа өнеге. Ол техниканың тілін тапты, жердің жүрегіне жол тапты, адамдардың сеніміне ие болды. Механизаторлықтан шаруа қожалығының басшылығына дейінгі бұл жол – тек қажырлы қайрат пен терең білімнің арқасында жүріп өтілетін жол. Ол өз өмірімен еңбектің қасиетін, диқанның мәртебесін көтерді. Тоқтағұл Әсілұлы үшін еңбек – тоқтамайтын процесс, ол өмірінің соңына дейін жермен байланысын үзген емес. Оның еңбек жолы – тек бір адамның өмірбаяны емес, бұл – қазақ ауылының еңбекке толы, берекелі тарихы. Ол – өз ісіне адал, өз еліне пана, өз ұрпағына ұстаз болған тұлға. Оның есімі ауыл тарихында, еңбеккерлер шежіресінде алтын әріппен жазылып қалатыны сөзсіз.
      «Отбасы – шағын мемлекет» десек, Тоқтағұл Әсілұлының ошағы сол мемлекеттің баяндылығы мен берекесінің айнасы іспетті. Оның өмірлік серігі, адал жары – Ақкөзова Ақмарал Ахметқызы. Ақмарал анамыз өз заманында қант қызылшасының майталманы атанып, даланың ақ алтынын баптауда Тоқтағұл Әсілұлы екеуі қос қанаттай қатар өрілген еңбек жолын қалыптастырды. Кейіннен үй шаруасының ұйытқысы болып, отбасылық жылылықты сақтап, бес перзентінің тәрбиесіне бүкіл өмірін арнады.
      Тоқтағұл Әсілұлының шаңырағында Әсет, Сабит, Динара, Айбек және Бауыржан атты ұл-қыздары өсіп-өніп, ержетті. Алайда тағдырдың жазуымен тұңғыштары Әсет өмірден ерте озды. Бұл – отбасы үшін орны толмас қайғы, жүректегі сыздаған жара болса да, Тоқтағұл Әсілұлы мен Ақмарал анамыз сабыр сақтап, қалған ұрпақтарының болашағы мен тәрбиесіне ерекше көңіл бөлді. Бүгінгі таңда балалары ата-ананың еңбегін бағалайтын, елге сыйлы азаматтар.
      Әкесінің еңбек жолын жалғастырған Айбек бастаған ұрпақтары бүгінгі «НариманAgro» шаруа қожалығының игілігін көріп, әке өнегесін жаңғыртып отыр. Отбасылық құндылықтардың бұзылмай, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасуы – Тоқтағұл Әсілұлының өмірдегі ең үлкен жеңісі мен мақтанышы.
      Қадірлі Тоқтағұл Әсілұлы, еңбегіңіз еленіп, жасыңыз ұзақ, деніңіз сау болсын! Жер-ананы аялап, қара термен суғарған адал еңбегіңіздің жемісін бала-шағаңызбен бірге көріп, немере-шөберелеріңіздің ортасында сый-құрметке бөленіп, шаңырағыңыздан шаттық пен береке кетпесін! Ұрпақтарыңыз сіздің салған сара жолыңызды жалғап, еліміздің гүлденуіне өз үлестерін қоса беретін текті ұрпақ болсын. Алдағы күндеріңіз нұрлы әрі шуақты болғай!