Қазақтың кең даласы – тек жер бедері емес, тарих пен тағылымның алтын арқауы. Сол ұлы бедерде ғасырлар бойы өшпей келе жатқан қасиетті ұғым – Ана. Қай заманда да ел еңсесін тіктеген тек найзаның ұшы емес, ақ жаулықтың киесі мен шаңырақтың шырағы еді. Тұлпар мініп, ту ұстаған ерлердің рухын шыңдаған да – ананың әлдиі, ақылы мен тілеуі.
      Жыраулар мұрасы бізге ұлттық мінездің алтын өзегі – тектілікті қалдырды. Тектілік – паңдық емес, сабыр мен қанағат, жүрекке жылу ұялататын мейірім. «Тәрбие басы – тал бесік» деген ұлағаттың түбі де анаға тіреледі. Өйткені бесік тербелсе, тек сәби емес, ұлттың болашағы тербеледі. Қазақ қаламгерлері де ананы адамдықтың таразысы, қайсар рухтың қара шаңырағы ретінде ең биік тұғырға шығарды. Біздің ұғымымызда «Ана» – жай ғана туыстық атау емес, берекенің бастауы мен тағдырдың тұтқасы.
      Хандық дәуірдің жорықтарынан бастап, кеңестік кезеңнің қиын жылдары мен Тәуелсіздіктің нұрлы таңына дейін ұлт көшін түзеген – ана төзімі. Бұл – қасіретке мойымау, қайғыны қайратқа айналдырып, үнсіздікпен ұрпақты ұйыстыру. Ана – дауылда құламайтын, тамырын тереңге жайған бәйтерек іспетті.
      Осы тұрғыдан қарағанда, бүгінгі күннің батырлығы – шаңырақты шайқалтпай ұстау және ұрпақ жолына жарық жағу. Ел алдында мінберге шықпаса да, отбасында әділдік орнатып, перзентіне иман мен ибаны сіңіре алған жан – нағыз қаһарман.
      Міне, осындай биік өлшеммен алғанда, Софина Рысты Атымтайқызының ғұмыры – бір әулеттің ғана емес, тұтас бір дәуірдің айнасы. Қостанай өңірінің қоңыр желі ескен Наурызым топырағында тамыр жайған бұл тағдыр – қарапайымдылықтағы ұлылықтың үлгісі. Оның батырлығы – ақ жаулықтың абыройында, жеңісі – шаңырағындағы берекесінде. Ал даңқы – дауыс биігінде емес, тәрбиелеген текті ұрпағының көптігінде.
      Рысты ананың ғұмыр жібі тартылған мекен – Қостанай облысы, Наурызым ауданы, Қарамеңді ауылы, Жамбыл бөлімшесі. Бұл атаулар қағаз бетінде ғана география болып көрінуі мүмкін. Ал қазақтың жүрегіне салсақ, мұның бәрі – табиғаттың мінезі мен адамның болмысын қатар өрген бір тұтас әлем. Наурызым – кеңдіктің мектебі: көкжиекке көз жетпейтін жазық даласы адамды асықтырмайды, сабырға үйретеді. Қоңыр салқын самалы кеудені ашып, ойды тазартатын, күзгі сарыала жоны еңбек пен берекенің иісін аңқытатын; қыстың ақ бораны қатал көрінсе де, жанға жігер дарытатын өңір. Осындай ортада туған жанның бойынан қанағат пен қажыр, ұяңдық пен өжеттік қатар табылуы заңды.
      1949 жылдың 15 шілдесі – жаздың бел ортасы. Қазақ танымында шілде – тіршіліктің толысқан шағы, табиғаттың бойына нәр жиналған мезет. Сол күні дүние есігін ашқан нәрестеге «Рысты» деген аттың берілуі де тегін емес: ырыс пен құт – қазақтың ең көп тілеуі, ең биік арманы. «Ырыс алды – ынтымақ» деген ұлағатты сөз бар; ал ынтымақтың ұйытқысы ең әуелі отбасының ішінде, ошақ қасында тұрады. Кейін Рысты ананың ғұмыры сол атқа лайық болып, шаңыраққа ырыс болып құйылғанын уақыттың өзі дәлелдеді.
      Әр адамның арқа сүйер асыл тұғыры – ата-ана. Рысты ананың әкесі – Журумбаев Атымтай Қасқырбайұлы, тіршіліктің темір қазықтай жүгін арқалаған механизатор. Механизатор дегеніңіз – бір ғана мамандық атауы емес, тұтас бір дәуірдің еңбек бейнесі. Дала төсін дүбірлеткен трактордың үні, егіннің басын иген желмен бірге ер-азаматтың маңдай тері де естіледі. Ертеңгі нанның иісі – кешегі еңбектің иісі. Атымтай Қасқырбайұлы сол маңдай тердің иесі еді: таңның атысы, күннің батысы – оның тіршілігінің өлшемі, жердің қабағын бағып, елдің несібесін көбейту – оның азаматтық міндеті.
      Ал анасы – Ағанасып Зейнеп Елжасқызы, қазақтың «Батыр ана» деген қасиетті ұғымын өмірімен дәлелдеген ардақты жан. Батырлықтың бір түрі – жауға шапқан найза ұстау болса, екінші түрі – өмірге ұрпақ әкеліп, сол ұрпақты адам қылып өсіру. Өйткені бала – тек ет пен сүйек емес, бала – үміт, бала – аманат, бала – ертең. Зейнеп ананың бауырынан Серкебай, Еркетай, Алма, Алия, Чапай секілді ұл-қыздар өрбіді, сол тізбектің ішінде Рысты ана да бар. Зейнеп анадан тараған ұрпақ сабақтастығы бүгінде бауырларының перзенттерімен жалғасын тауып келеді. Атап айтсақ:
      Еркетайдан Сәуле мен Алмагүл өссе, Алмадан Жазира, Байжан және Бекжан есімді ұрпақтар тарады.
      Алияның шаңырағында Айнұр, Айгүл мен Айжан ержетсе, Чапайдан Темірхан есімді ұл өсіп жетілді.
      Бір үйдің ішіндегі күлкі көп болса, ол үйдің уайымы да аз болмайды. Бірақ қазақ анасы уайымды ұрпаққа көрсетпей, қуатты жүрекке түйіп, мейірімді жүзге шығарады.
      Қарамеңді мен Жамбыл бөлімшесі – Рысты ананың балалық шағына бесік болған мекен ғана емес, оның мінезін қалыптастырған ұстахана. Ол білім алған орта да – ауылдың өз мектебі, ауылдың өз тәрбиесі. Кітаптағы әріп пен өмірдің әр ісі қатар үйрететін кезең. Сол ортада бойжеткен Рысты – елдің қызы, үйдің шырағы болуға дайындалып өсті. Өйткені қазақта қыз – тек бір әулеттің ғана баласы емес, екі елдің арасына дәнекер болатын аманат.
      Қазақта «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген сөз бар. Бірақ әр еңбек бірдей көзге көріне бермейді. Бір еңбектің ізі егістікте қалады, бір еңбектің ізі кеңседе қалады, ал бір еңбектің ізі – адамның жүрегінде, ұрпақтың мінезінде, шаңырақтың берекесінде қалады. Рысты ананың еңбек жолы – дәл осы соңғысы. Ол қызмет куәлігімен емес, тағдыр куәлігімен танылған. Оның маңдай тері шенеуніктік мөрмен емес, әулеттің алғысымен ақталған.
      Рысты ана сырт көзге «үй шаруасында ғана болды» деп қысқа қайыруға келмейтін, өз ішіне тұтас бір тіршіліктің салмағын сыйғызған ғұмыр кешті. Қазақы ортада үйдің тірлігі – ұсақ-түйек емес, ұлы жауапкершілік. Үйдің отын өшірмей, қазанын суытпай, дастарқанын жиып-теріп, үлкеннің көңілін табу, кішінің қабағын бағу – мұның бәрі бір күндік емес, өмірлік міндет. Ал сол міндетті Рысты ана дәл қазақы ұғымдағыдай абыроймен атқарды: «үйдің ырысы – әйелдің пейілінде» дейтін тәмсілдің тірі дәлеліндей болды.
      Ең әуелі оның еңбек жолының үлкен арнасы – ата-ене бағып, шаңырақтың қазық-құтынан айырылмау. Қазақ үшін ата-ене – үрдіс пен өнегенің тірі мектебі. Сол мектепке келін болып түсу – ұзақ жолдың бастауындай. Рысты ана сол жолда келіндік әдебін жоғалтпай, үлкенге құрметтің, кішіге мейірімнің таразысын тең ұстай білді. «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» дейді халық; ал келіннің жақсылығы көбіне жарияға шықпай, төр мен босағаның арасындағы күнделікті күйбеңнің ішінде білінеді. Рысты ананың жақсылығы да – дәл сондай: үнсіз, бірақ салмақты, қарапайым, бірақ қасиетті.
      Содан кейінгі ең үлкен, ең ауыр, ең қастерлі еңбек – сегіз баланы мәпелеп өсіру. Сегіз баланың күлкісі – сегіз түрлі, мінезі – сегіз тарау. Бірінің көңілі нәзік, бірінің жүрегі отты, бірінің арманы алыс, бірінің қадамы баяу… Ана үшін бәрі де бірдей қымбат. Қазақ «балалы үй – базар» дейді, ал сол базардың берекесін келтіретін – ананың ақылы мен сабыры. Рысты ананың үйі дәл сондай болды: берекесі бар, тәрбиесі бар, ынтымағы бар, әр баланың орнын тапқан шаңырақ.
      Осы аналық еңбектің ел алдында танылған тұсы да бар. Рысты ана сегіз баланы өмірге әкеліп, өсіріп-жеткізгені үшін 1996 жылы «Күміс алқа», ал кейін 2010 жылы «Алтын алқа» ордендерімен, арнайы кітапшаларымен марапатталды. 2025 жылы Наурызым ауданының 60 жылдық мерейтойы аясында Рысты ана аудан әкімі тарапынан мерейтойлық медальмен марапатталды.
      Қазақ «Ұрпақ – ұлттың қазынасы» дейді. Қазынаны сандыққа тығып сақтамайды, қазынаны жүрекке түйіп, тәрбиеге салып өсіреді. Рысты ананың аналық ғұмырының ең кең жазығы – осы: сегіз перзенттің әрқайсысы бір-бір жол, бір-бір мінез, бір-бір тағдыр. Бірақ бәрінің түбі бір арнаға құяды: ананың ақ сүті, ананың ақ тілеуі, ананың ақыл-өнегесі.
      Рысты Атымтайқызы 1966 жылы ауылдасы, Софин Жылқыбай Бекенұлымен отау құрып, шаңырақ көтергенде, қазақы тіршіліктің барша жауапкершілігін де қатар көтерді. Сопыұлы Бекен ата мен Жайнауызқызы Жақсыбала ананың отбасы тағдырдың талай ауыр соққысын бастан кешіп, ашаршылық кезеңнің зарын көрген жандар еді. Бұл шаңырақта 13 бала дүниеге келгенімен, соның 10-ы кішкентай кезінен шетінеп кетіп, тек үш перзенті ғана отбасын құрып, ұрпақ жайды. 
      Бекен атаның өзі де әулеттен қалған жалғыз тұяқ болса, оның ұлы Жылқыбай да әулеттің ұрпағын жалғастыратын жалғыз ер бала болды. Бекен ата ұлы Жылқыбай туғанда, Талдықұй деген жерден қазіргі Жамбыл ауылына көшіп келе жатып, «нәрестенің басы шайқалады» деген үлкен қамқорлықпен баланы ат арбаға салмай, өз қолымен көтеріп әкелген екен.
      Қара шаңырақтың түтінін түтеткен Жылқыбаймен қатар, Бекен атаның қыздары да әулеттің өркен жаюына өз үлестерін қосты. Қазыкен Бекенқызы (1945–1995 жж.) өмірден өткенімен, артында 3 қыз бен 4 ұлдан тараған өнегелі ұрпағы қалды. Ал Софина Қарлығаш Бекенқызы (1953 ж.т.) бүгінде 5 қыз бен 1 ұл тәрбиелеп өсірген ардақты ана болып отыр.
      1966 жылы Рысты Атымтайқызы осы шаңыраққа келін болып түскенде, отбасы қолдан салынған қарапайым шым үйде тұратын. Бекената өзінің жұбайы Жақсыбала анаға «Сабыр бол, ертең бізде үйде, балада бәрі болады, болашақта үлкен отбасы боламыз» деп нық сеніммен жігер беріп отырған. Сонымен қатар атасы Рысты анаға «Менің ұлым Жылқыбайдың ұрпағын көбейтіп өсіретін сенсің» деп үлкен аманат жүктеген. Бекен ата 1974 жылы дүниеден өткенде немерелері Алтынай, Роза және Серғазыны көріп үлгерді, ал Жақсыбала ана 1995 жылы сегіз немересі мен шөберелерін сүйіп, өмірден өтті.
      Үлкен үйдің үлкені болу – өз алдына бір жауап. Тұңғыштың жолы көбіне кейінгіге соқпақ салады. Софина Алтынай Жылқыбайқызы Қарағанды қаласында 36 жыл дәрігер болып еңбек етіп келеді. Дәрігерлік – ақ халаттың сыртқы сәні емес, адамның жанын аман сақтауға серт берген қасиетті кәсіп. Қиын күнде өзгенің дертіне дауа іздеп, талай жанның үмітін оятқан Алтынайдың жолынан да ана тәрбиесінің ізі көрінеді: сабыр, жауапкершілік, жанашырлық. Жұбайы – Бектемиров Баттал Зейноллаұлы (1962 ж.т.). Отбасылық береке де қатар өрілген.
      Жиен немерелері – Әділ мен Абзал. Бұл есімдердің астарында қазақтың игі тілек-арманы жатыр: бабаларымыз біріне әділдік, екіншісіне абзалдық тілеген. Бүгінде Әділ мен келіншегі Айжаннан тараған Абылайхан және Алихан есімді ұрпақтар өсіп келеді.
      Ауылдың жүрегі – мектебі десек, сол жүректің соғысын ұстап тұрған ұстаздар. Софина Роза Жылқыбайқызы Наурызым ауданы, Қарамеңді ауылындағы Жамбыл орта мектебінде 34 жыл биология пәнінің мұғалімі болып еңбек етіп келеді. Биология – тіршіліктің тілі, табиғаттың заңын үйрететін ғылым. Роза сол тіршіліктің тылсымын талай ұрпаққа түсіндіріп, білімге деген ықыласты оятқан жан. Ұстаздық – «мен білем» дейтін емес, «сен өс» дейтін қызмет. Жұбайы – Мнайдаров Сұлтан Ауезханұлы (1965 ж.т.).Жиен немерелері – Қанат пен Нүргүл. Қанат есімі самғауды, ал Нүргүл есімі нұр мен гүлді меңзейтін қазақы тілекпен қойылған.
      Қанат пен келіншегі Айымның Әкежан есімді ұлы, Інжу және Медина есімді қыздары бар. Ал Нүргүлдің жолдасы – Алтынбек, олардың ұлының есімі – Али.
      Елдің ең үлкен байлығы – туған жерге деген адалдық. Софин Серғазы Жылқыбайұлы 1991 жылдан бері Қарамеңді ауылына өз үлесін қосып еңбек етіп келеді. Ауылдың тірлігі – адамын танитын тірлік: еңбек қашанда көзге көрініп тұрады. Серғазының еңбегі де сол туған топырақпен біте қайнаған. Жұбайы – Софина (Безаубекова) Гүлжан Серікқызы (1973 ж.т.). Немерелері – Алтын, Қымбат және Бақдаулет. Бұл есімдер әулеттің үмітін білдіреді: алтын – қастерлі, қымбат – қадірлі, бақдәулет – берекелі болсын деген ниетпен қойылған. Алтынның жолдасы – Еділ, олардың ұлының есімі – Дәулетхан. Қымбаттың жолдасы – Қайнар, олардың балалары – Кәусар, Қайсар және Кәрима.
      Өрт сөндіруші деген мамандық – «қауіп» деген сөзбен қатар жүреді. Софин Биғазы Жылқыбайұлы 1993 жылдан бастап Қарамеңді ауылындағы өрт сөндіру бөлімінде еңбек етіп, 2018 жылдан зейнеткер атанды. Бұл – бір күндік емес, талай жылдық тәуекелге толы қызмет. Өрт – тілсіз жау, ал соған қарсы тұрған адамның жүрегінде қорқыныштан бұрын міндет тұрады. Жұбайы – Софина (Утелбаева) Мейрамкүл Жомартқызы (1978 ж.т.). Немерелері – Арман, Арнұр, Аяулым. Арман – алысқа жетелейтін, Арнұр – нұрлы болашақтың нышаны, Аяулым – аяулының атауы: мейірімнің өзінен туған есімдер.
      Қаржы мен шаруашылық – ұқыптылықты, есепті, тәртіпті сүйетін сала. Софина Гүлмира Жылқыбайқызы Бейімбет Майлин ауданы, Әйет ауылында 22 жыл қаржы–шаруашылық бөлімінің басшысы болып қызмет атқарып келеді. Бұл қызмет – сенімнің жүгі ауыр, жауапкершілігі үлкен қызмет. Елдің ісі ұсақ болып көрінгенмен, сол ұсақтың басын құрап үлкен жүйе жасайтын да – осындай еңбек адамдары. Жұбайы – Алин Арман Жетпісбайұлы (1977 ж.т.). Жиен немерелері – Әсем, Бану және Жанерке. Бұл есімдер әсемдікті, бақыттың сәнін және жанның еркесін білдіреді. Әсемнің жолдасы – Ғұмыр, олардың балалары – Али мен Санжар.
      Ел қорғау – ерге міндет. Софин Батыр Жылқыбайұлы әскери қызмет атқарып, подполковник шеніне дейін жетіп, 2019 жылдан зейнеткер болды. Әскери өмір – тәртіптің мектебі, сабырдың сынағы. Мұндай жолға түскен адам өзіне ғана емес, өзгеге де жауап береді. Батырдың болмысынан да ананың тәрбиесі көрінеді: жинақылық, ұстам, намысқа адалдық. Жұбайы – Софина (Жиенбаева) Раушан Сарсембайқызы (1984 ж.т.). Немерелері – Нұрдаулет, Айым. Нұрдаулет – нұрлы дәулет, Айым – қазақтың аяулы қызға берген ең нәзік атауы.
      Туған ауылға қызмет ету – «елге қызмет етемін» деген сөздің ең шынайы түрі. Софин Айбек Жылқыбайұлы 2007 жылдан бастап Қарамеңді ауылында еңбек етіп, бүгінде «Наурызым ауданы Қарамеңді ауылдық округі әкімінің аппараты» ММ бас маманы ретінде қызмет атқарады. Мемлекеттік қызмет – халыққа жақын жүріп, елдің мәселесін тыңдап, шешімге үлес қосу. Бұл да – сабыр мен салмақты талап ететін жол. Жұбайы – Софина (Кадирменова) Алтынай Меңтайқызы (1983 ж.т.). Немерелері – Ералы, Баян, Нұралы, Айзере. Бұл есімдердің әрқайсысы бір тілек: ерлік, баянды өмір, нұр, айдай көркемдік.
      Кенже – үйдің еркесі ғана емес, көбіне үйдің соңғы шырағы. Балтабаева (Софина) Айнұр Жылқыбайқызы Наурызым ауданы, Қарамеңді ауылының дәріханасында 20 жыл еңбек етіп келеді. Дәріхана – ауыл үшін тек дәрі сататын орын емес, адамдардың саулығы мен тыныштығына араша болатын мекен. Айнұрдың еңбегі – күнде көрінетін, бірақ құны күнде арта түсетін қызмет: адамға демеу болу, шипаға қол жеткізуге жәрдемдесу. Жұбайы – Балтабаев Азамат Амантайұлы (1978 ж.т.). Жиен немерелері – Маржан, Бекбаулы, Айару, Бекарыс, Санжар. Бұл да – бір әулеттің қуанышын көбейткен құтты есімдер.
      Бүгінде Рысты ананың шаңырағы – ұрпақтың у-шуы үзілмейтін, берекесі тасыған үлкен орда: 8 бала, 12 немере, 12 жиен немере, 4 шөбере, 8 жиеншар. Мұның бәрі – жай статистика емес, бір ананың жүрегінен тараған жылудың көбеюі. Бала – бір шырақ, немере – сол шырақтың жарығы, шөбере – жарықтың жалғасқан сәулесі. Осы сәулені жалғастырушы шөбересі ақ әжесіне арнап мынадай өлең жолдарын арнайды:
      Әжем біздің алаулаған шамшырақ,
      Ақ әже деп атаймыз ғой біз бірақ,
      Мейірбандық бойындағы сары алтын
      Ақ әжемнің құшағығой ақ шаңырақ.