Темір ауданының Құрметті Азаматы, «Ерен Еңбегі үшін» медалінің иегері,
«Темір ауданына сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісінің иегері
Ұлағаты мол ұстаз
Әркім өз мамандығының білікті маманы болса, онда қоғамға үлес, ел дамуына өзінің көмегін тигізді деген сөз. Адамның бойындағы алпыс екі тамырын қан толық айналған кезде ғана дені сау болатыны секілді, бақытты да берекелі, бейбіт елде өмір сүру үшін де атқаратын әр мамандықтың өз орны бар. Сондықтан, «Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда, Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, Үлкен болып қалу үшін ғаламда, Үлкен арман керек екен адамға», деп толымды талант, сөз шебері Мұхтар ағамыз жырлағандай, адамға үміт отын жандыратын ол – арман. Ал арманның алғашқы баспалдағы – талап болса, шығар шыңы бір мамандықты тізгіндеуде жатыр. Осындай ұлы мамандықтардың бірі, алыстаған сайын биіктей түсетін Хан Тәңіріндей,
![]()
уақыт өткен сайын шәкірт жүрегіндегі төрде мекендеп қалатын жалғыз мамандық иесі болатын болса, ол – ұстаздық.
Нағыз ұстаз болу – бақыт әрі абырой. Шындығында, мұғалім болу оңай болып көрінгенмен, ал нағыз ұстаз болу екінің бірінің қолынан келе бермесі анық. «Ұстазды алтын діңгекке теңер едім» – деп ұлы педагог Ы. Алтынсарин айтқандай, ұстаз жолы – қиыншылығы мен рахаты бір басқа жетерлік мамандық атаулының ұлысы. Білім беру кеңістігінде тәжірибелі де білімді, өз мамандығының хас шебері, кәсіби ұстаздар жетерлік. Бүгінгі біздің мақаламыздың кейіпкері де шәкірт тәрбиелеуден бастап, мектеп директорлығына дейін көтеріліп, өскелең ұрпақты тәрбиелеуде 30 жыл ұстаздық етіп, ұлт болашағын тәрбиелеу жолында соңына іздер қалдыра білген жан Бахаев Амангелді Сәлімгерейұлы.
Амангелді Сәлімгерейұлы 1941 жылдың 4 ақпанында Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Ойыл елді мекенінде дүниеге келді. Руы Шеркеш, Қылыш -Кестен. Аласармас асқар тау болған әкесі Бахаев Сәлімгерей Бахайұлы 1941-1945 жылдары ҰОС майданға аттанып, соғыстан оралмаса, анасы Бахаева Нәбира Есентемірқызы 1961 жылы дүниеден озды.
![]()
Көсіле жатқан даласы, тебіндеп жайылатын төрт түліктің берекелі мекеніне айналған құтты мекенде балалығын өткізіп, аспанды соғыстың қара бұлты торлаған сүреңсіз жылдарға куә болды. 1948-1958 жылдары Алтықарасу ауыл мектебінде білім алып, мектептен соң Темір ауылшаруашылығын механикаландыру училищесінде оқып, 1959 жылы кең профильді механизатор мамандығын игеріп шығады. Тың игерудің екінші бесжылдығы қарқын алып, ауыл шаруашылығының да қол күшін жеткізбей жатқан жылдары, темір тұлпардың тетігін бұрай білетін қабілетінің арқасында 1959 жылдың қазанынан 1963 жылдың шілдесіне дейін Ойыл ауданы «Октябрь» кеңшарында механизатор болып еңбек ете білді.
Жоғары жақ бекітіп берген жоспармен, күнделікті күйбеңмен өтіп жатқан тіршіліктен мән тауып, әулеттің азаматы атанған
Амангелді білімін одан әрі жетілдіру мақсатында 1963 жылы Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтына оқуға түсіп, аталған жоғарғы білім ордасынан 1967 жылы «Тарих пәнінің мұғалімі» мамандығын игеріп шығады. Көкірек көзі ояу, қоғамда болып жатқан өзгерістерді пайымдай алатын Амангелді Сәлімгерейұлының алғашқы еңбек жолы 1967 жылы Темір ауданының мектебінде мұғалім болумен басталады.
![]()
Аламанда топ жарар сәйгүлікті құлын күнінде баптайтыны секілді, ертеңгі күн елдің тізгінін ұстар азаматтар мен өз ісінің білікті мамандарын даярлап шығаруға саналы ғұмырын арнады. Мектепте қолына қалам ұстатып, үйретіп, өмір атты үлкен теңіздің жағалауында кемеге отырғызып жіберген шәкірттердің толық білім алып шығуы үшін еңбек етті. Әр шәкірт, әр студент – өзінше бір әлем, ішкі жан дүниесіне үңіле білсең дариядай ақтарылатын, мөлдірлігі мен ерекше қабілеттері бар, бір-біріне ұқсамайтын жалынды жастар. «Арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты, қырандай күшті қанатты» жастарға сенім жүгін арта білген ұстаз Амангелді Сәлімгерейұлы қоғамдық өмірмен де еркін араласып, білім саласының дамуына қызмет еткен 1967-1996 жылдары Темір ауданының мектептерінде мұғалім, мектеп директоры болып қызмет атқарып, абыроймен зейнет демалысына шықты. Зейнет демалысына шыққан соң да білім ордасының, ауылдың, ауданның қоғамдық өміріне араласып, аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.
Шәкірт тәрбиелеуде тәлімгердің алар орны ерекше. Себебі, Амангелді Сәлімгерейұлы әрбір баланың бойындағы қабілетінің көзін ашып, үлкен өмірге бейімдей білді. Ұстаздың шәкірттері қазіргі таңда көбі мұғалім, дәрігер, ІТ мамандары болса, бірсыпырасы бизнеспен айналысып, еліміздің экономикасын көтеруге өз үлестерін қосуда. Ұстаз салған сара жолмен жүріп, ұстаз көрсеткен бағытпен қияға қанат қағатын шәкірттер өз биіктеріне көтеріліп, қоғамнан орын алып, елі мен жерін көркейту жолында еңбек етуде. Ұстаздың қарапайымдылығы мен ұқыптылығы, еңбекке деген ерекше ынтызарлығы өзгелерден оны ерекшелендіреді. Оның қызметіне деген адалдығы жас мамандар үшін үлгі боларлық. Сонымен қатар көпжылдық еңбегі бағаланып Ел Президенті, Білім министрлігінің, облыстық білім департаменті, аудандық білім бөлімінің Мақтау қағазымен марапатталған. Саналы ғұмырын ұрпақ тәрбиесіне, аудандық білімнің дамуына арнаған тұғыры биік тұлғаның мерейін өсірген марапаттарына кезек берсек:
![]()
- «Повышение эффективности урока как основной формы организации учебно-воспитательного процесса» XXII облыстық педагогтер оқуынан Құрмет Грамотасы;
- 1991 жылы «Еңбек ардагері» медалі;
- Ұзақ жылдар жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеудегі сіңірен еңбегі үшін және 50 жасқа толуына байланысты №5 Шұбарқұдық орта мектебі директорының Құрмет Грамотасы;
- 2001 жылы Тәуелсіздіктің 10 жылдығы қарсаңында ҚР Президентінің Алғыс хаты;
- 2005 жылы 18 мамыр халықаралық мұражай күніне орай аудан тарихын зерделеп, ұлттық дәстүрді насихаттаудағы және аудандық мұражайды жасақтаудағы қосқан үлесі үшін Темір ауданы әкімінің Құрмет Грамотасы;
- 2006 жылы «Ауданының 2006 жылғы Жыл адамы» құрметті атағының Иегері;
- 2008 жылы ауданның қоғамдық өміріне белсене ат салысқаны, жастарды Қазақстандық патриотизм рухында тәрбиелеу ісіндегі белсенділігі, білімі мен мол тәжірибесімен өскелең ұрпаққа жеткізе білгендігі үшін «Темір ауданының 2008 жылғы Жыл адамы» құрметті атағының Иегері;
- «Тәуелсіздік күні» мерекесі қарсаңында Шұбарқұдық кентінің қоғамдық өміріне белсене ат салысқаны және кент әкімдігімен тығыз байланыста жұмыс жасап, көмек көрсеткені үшін округ әкімінің Құрмет Грамотасы;
- 2009 жылы Аудан әкімінің Құрмет Грамотасы;
- Қарттар күніне арналған шахматтан өткен аудандық жарыстан II орын;
- 2011 жылы ҚР Тәуелсіздігінің 20 жылдығына және I аудандық «Рамазан» айына орай өткізілген «Баталы ер арымас» атты бата беру байқауынан I орын;
- ҚР Президенті сайлауына белсене қатысқаны үшін Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Алғыс хаты;
- «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі;
- 2012 жылы «Темір ауданының Құрметті Азаматы» атағы;
- 2013 жылы Ақтөбе облысы әкімінің Алғыс хаты;
- 2014 жылы «Құрмет белгісі» төсбелгісі;
- 2015 жылы Досжан Хазірет Қашақұлының мерейтойын ұйымдастыруға белсенді ат салысқаны үшін «Досжан Хазірет Қашақұлының 200 жылдығы» төсбелгісі;
- «Ерен Еңбегі үшін» медалі;
- ҚР Президент сайлауына белсене қатысқаны үшін «Нұр Отан» партиясының аудандық филиалының Алғыс хаты;
- «Асау Ата» қорының Алғыс хаты;
- «70 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 г.г.» мерекелік медалі;
- 2016 жылы «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі;
- ҚР Тәуелсіздігінің 25 жылдығына байланысты Ақтөбе облыстық ардагерлер ұйымы кеңесінің Құрмет Грамотасы;
- Ардагерлер ұйымы жұмысына сіңірген еңбегі, еліміздің мәдени, әлеуметтік-экономикалық дамуына белсенді қатысқаны және жастарға патриоттық, адамгершілік тәрбие бергені үшін Алғыс хат;
- 2020 жылы «Темір ауданына сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі;
- «Ардагерлер ұйымы» Республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің Құрмет Грамотасы;
Ауданның қоғамдық істеріне белсене араласып, ақыл айтар ақсақалына айналған Амангелді Сәлімгерейұлы жергілікті баспасөз беттеріне де жиі көз жүгіртіп, жаңалықтармен тыныстап отырумен қатар, қоғамдағы келелі мәселелер, ой-толғамдар, ұмыт болып бара жатқан ұлы тұлғалардың өмірі туралы да қалам тербеуден бір сәт алыстаған емес. Ел үшін қызмет еткен тұлғалардың еңбегін мәңгілік ету жолында жасаған істерін қайта жаңғырта жазып, Ақтөбе өңірінде туған ұлы тұлғалардың өсиеттері туралы жазылған мақалалары жергілікті баспасөз беттерінде жиі жарияланып келеді. Атап айтсақ, «Нұрлепес әулие» («Ақтөбе» газеті, 19.07.2018 жыл), «Жеңісті күндер жігерлендіреді» («Ақтөбе» газеті, 18.03.2010 жыл), «Ойыл көздің жасы еді...» («Ақтөбе» газеті, 19.11.2017 жыл) мақалалары оқырман тарапынан өз бағасын алған.
![]()
Өзінің игілікті істерімен, ақсақалдық өнегесімен, татымы мол, тарихта таңбасы қалған тұлғалардың есімі мен еңбегін қайта жаңғыртумен өскелең ұрпаққа құнды дүние, артында өшпес із қалдыра білген Амангелді Сәлімгерейұлы 1974 жылы Жетебаева Сануша Тілеукенқызымен шаңырақ көтереді. Ойыл ауданының Потреб Союзға қарайтын базада бас есепші қызметінде 34 жыл қызмет жасаған, «Ветеран труда» төсбелгісімен марапатталған жары Сануша екеуі бала өсіріп, ғасырдан келе жатқан, ұрпақтар жалғастығын өрістете білді.
1980 жылы дүниеге келген ұлы Сәлімгерей Қалижан Амангелдіұлы С.Баишев атындағы университетінің экономикалық факультетін бітіріп, «Халықаралық экономист» мамандығын игерді. Осы университеттің юриспруденция факультетін бітіріп, «Заңгер» мамандығын алып шықты. 2004-2023 жылдары аралығында Ақтөбе облыстық Кеден Департаментінде маман, Темір аудандық «Жұмыспен қамту орталығында басшы қызметін атқарған Қалижан 2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін Темір аудандық жер қатынастары бөлімінің басшысы болып жұмыс жасап келеді. Қалижанның жары Баймұратова Гүлназ Болатқызы ұстаз дейтін ұлы мамандықты меңгерген жан. Қазірде Ж.Кереев атындағы орта мектебінде мұғалім.
Шаңырақтың ішін шаттыққа бөлеп, 2000 жылы дүниеге келген тұңғыш немересі Сәлімгерей Айым Қалижанқызы 2022 жылы М.Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медициналық университетінің фармация факультетін бітіріп, «фармацефт-провизор» мамандығын алып шықты. 2022 жылы тұрмыс құрып, қазіргі кезде жолдасы Қайрақбаев Мадияр Маратұлымен бірге Әлемай Мадиярқызы атты бүлдіршінді, ата-әкесінің тұңғыш шөбересін тәрбиелеп отыр. 2007 жылы дүниеге келген немересі Сәлімгерей Ділназ Қалижанқызы – Ж.Кереев атындағы орта мектебінің 10 сынып оқушысы, «Алтын белгі» үміткері. Аудандық, облыстық олимпиада, ғылыми жобаларға қатысып жүлделі орындарға ие болуда. 2011 жылғы немересі Сәлімгерей Ермұрат Қалижанұлы – Ж.Кереев атындағы орта мектебінің 5 сынып оқушысы. Ермұрат неше түрлі байқауларға, олимпиада, ғылыми жобаларға қатысып жүлделі орындарды иеленіп жүрген озат оқушы. «Еркін күрес» спорт түрі секциясына қатысып I, II орындар алып, атасының батасын алған бала.
Ол – нағыз ұстаз ғана емес, өз отбасының мәуелі бәйтерегі. Зейнет жасына келсе да аттан түспей қоғамдық өмірдің бел ортасында жүрген Амангелді Сәлімгерейұлы бауырларымен бірге бақытты да баянды ғұмыр кешіп, немерелерінің қызығын көрді. Бірақ, құйрық-жалын шарт түйген құла айғырдың да, әлемге төбеден қарап қалықтаған қыранның да өлшеніп берген өмірі болады. Өзінің парасаттылығымен, даналығымен, тұлғалық болмысымен ғұмырын саналы, өнегелі ете білген Амангелді Сәлімгерейұлы Жаратқанның берген демін қанағат етіп, 05.10.2022 жылы о дүниелік болып кете барды. Тәні жер қойнына тапсырылғанымен, жасап кеткен игі істері әлі де өзінің нұрлы шуағын, артындағы ұрпағы мен тәлім берген шәкірттерінің жүрегінде мәңгілік алау болып маздап жатады.
«Жақсының тамыры тереңде, оны ешкім шаба алмас, көлеңкесі көктен, нұрын шашар еліне» – деп текке айтылмаса керек. Иә, мұнда қанша мән – мағына бар десеңші. Ел-жұрт алғысы көкке көтереді. Ол сондай халық сыйына бөленген жан. Жас ұрпақты білім мен тәрбиенің кәусар бұлағынан сусындатып, жүрегінің жылуын, нұрлы ақылы мен ыстық қайратын, телегей-теңіз білімін аяулы да қымбатты шәкірттеріне, өзі туып-өскен еліне арнаған бірегей тұлға, ұлағатты ұстаз Амангелді Сәлімгерейұлының ғибратты ғұмыры көпке үлгі-өнеге.
«Ақырын жүріп анық бас, еңбегің кетпес далаға» деген ұстанымды өзіне ту еткен, отбасында ардақты жар, арқа сүйер азамат, мектебінде сүйікті ұстаз бола білген Амангелді Сәлімгерейұлының есімі әлі де талай ұрпақтың санасында ұлағатты ұстаз ретінде сан мәрте қайталанып, асыл бейнесі жүректерінде сақталып қалатыны анық.