Қазақ қоғамында ғасырлар бойы өзгермей келе жатқан бір ғана бұлжымас қағида бар. Ол – білімнің қасиеті мен ұстаздың қадірі. «Алты Алаштың басы қосылса, төр – ұстаздікі» деген сөз – ұран үшін айтылған лепірме емес, елдің тарихи жадына айналған өмірлік шындық. Өйткені халықтың болашағын ұрпаққа аманаттап тапсыратын да, сол аманатты санамен суарып, жүрекке ұялататын да – ұстаз. Осы ұлы мұратқа ғұмырын арнаған жандар ғана уақыттың сүзгісінен өтіп, ұлт жадында өнеге болып қалады.
      Сондай тағылымды ғұмыр иелерінің бірі – Ашимова Оркен Сүлейменқызы. Оның өмір жолы – бір адамның тағдыры ғана емес, тұтас бір дәуірдің, бір ауылдың, бір мектептің, сан мыңдаған шәкірттің рухани тарихы. Ол – тақта алдында тұрып сабақ түсіндірген мұғалім ғана емес, шәкіртінің жан дүниесіне жол тапқан ұстаз, ел мен жердің қадірін ұғындырған тәрбиеші, өмірдің қиындығына мойымаған қайсар әйел, бүгінде немерелеріне ұлттық тәрбиенің мәйегін сіңіріп отырған абыз әже.
      Ұстаздықты мамандық деп емес, тағдыр деп қабылдаған Оркен Сүлейменқызының болмысы асығыстықты көтермейді. Оның әрбір басқан ізі – сабырлы, әрбір айтқан сөзі – салмақты, әрбір ісі – жауапты. Ол – даңқ қуып, атақ іздеген жан емес. Бірақ уақыт өзі-ақ еңбектің өтеуін беріп, маңдай тердің бағасын айқындап келеді. Оның ұстаздық ғұмыры ауыл мектебінің қарапайым сыныбынан басталып, елдік деңгейдегі құрметке ұласты. Бұл – мадақ үшін емес, мағына үшін жазылатын жол.
      Адамның ғұмыр жолын тану үшін алдымен оның туған жеріне үңілу керек. Себебі жер – мінез қалыптастырады, ауа – ойға әсер етеді, ал орта – болмысты айқындайды. Оркен Сүлейменқызы дүние есігін ашқан Қарауыл – қазақ руханиятының қарашаңырағы, Абай ойының бесігі, сөз бен сана тоғысқан киелі мекен. Бұл өңірде өскен ұрпақ үшін білім – міндет, парасат – парыз, еңбек – өмір салты болып қалыптасқан.
      1950 жылдың 29 қыркүйегі. Соғыстан кейінгі жылдардың салқыны әлі сейіле қоймаған, ел еңсесін тіктеп, ертеңге үмітпен қараған кезең. Осындай тарихи өткелде дүниеге келген сәби болашақта елге қызмет етудің мағынасын ерте ұқты. Бұл кездейсоқтық емес, бұл – тағдырдың өз таңбасы. Қарапайым ауыл тіршілігі, еңбекке ерте араласқан балаң шақ, табиғатпен етене өскен күндер оның ішкі әлемін шыңдап, сабыр мен төзімді серік етті.
      Оркен Сүлейменқызының тектілік тамыры әке мен ананың адал еңбегінен бастау алады. Әкесі Сүлейменов Әшім – почта мекемесін басқарған, ел сенімін арқалаған жауапты қызмет иесі болды. Ол үшін қызмет – мансап емес, міндет еді. Оның болмысындағы тиянақтылық, тәртіпке адалдық, уәдеге беріктік – кейін ұстаз қызының кәсіби ұстанымына айналды.
      Ал анасы Шәкерова Нәзен – қазақ әйеліне тән бар асыл қасиетті бойына жинаған алтын құрсақты ана еді. Почта саласында оператор болып еңбек ете жүріп, тоғыз баланы қатарынан өсіріп, барлығын қоғамға пайдалы азамат етіп тәрбиелеу – екінің біріне бұйыра бермейтін тағдыр. Ана мейірімі мен сабыры, үй ішіндегі береке мен ынтымақ Оркен Сүлейменқызының жүрегіне өмір бойы өшпес із қалдырды. Кейін сыныптағы әр баланың мінезіне түсіністікпен қарауы, шәкіртін өз баласындай қабылдауы – сол аналық тәрбиенің заңды жалғасы еді.
      Бүгінде сол аяулы ананың ақ сүтімен берген тәрбиесі өз жемісін беріп, тоғыз перзентінің барлығы да жоғары білім алып, елге сыйлы, үлкен лауазым иелері атанды. Қазіргі таңда қияға ұшқан сол балапандары өз алдына отау тігіп, бүгінде немере сүйіп отырған абзал жандарға айналды. Осылайша, ана салған сара жол мен мейірім мектебі бүгінде ұлағатты ұрпақтар сабақтастығымен биік белестерде жалғасын тауып келеді.
      Үлкен отбасындағы тіршілік ерте есейтті. Үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық, еңбекті бөлісе көтеру – бұл қағидалар сөзбен емес, күнделікті өмір арқылы санасына сіңді. Сол ортада қалыптасқан жауапкершілік сезімі оны ұстаздық жолға жетеледі. Себебі ұстаз болу – бір әулеттің емес, бүтін бір ұрпақтың алдындағы жауапкершілікті арқалау деген сөз.
      Қарауылдың кең даласы, қоңыр тірлігі, табиғаттың өзіндік сабағы Оркен Сүлейменқызының дүниетанымын кеңейтті. География мен биологияға деген қызығушылық та осы табиғи ортадан бастау алды. Ол үшін жер бедері – картадағы сызық емес, тірі тарих, өсімдік атаулы – жай ғана нысан емес, тіршіліктің тілі еді. Кейін ол осы сезімді шәкірттеріне де жеткізе білді.
      Туған жер мен ата-ана тәрбиесі – Оркен Сүлейменқызының ұстаздық болмысының іргетасы болды. Бұл іргетас мықты болғандықтан, оның ғұмыры да, қызметі де шайқалмай, бір арнада өрбіді. Ұстаздыққа апарар жол осылайша ауылдың қарапайым шаңырағынан, ананың алақанынан, әкенің үнсіз өнегесінен басталды.
      Білімге бастар жол кейде биік мінберден емес, қарапайым мектеп партасынан басталады. Оркен Сүлейменқызы үшін бұл жол туған ауылындағы Абай атындағы орта мектептің табалдырығынан бастау алды. Сол мектептің қоңырауы оның тағдырын өзгертті, ал сыныптағы тыныштық пен ұстаз сөзінің салмағы болашақ өмірінің бағдарына айналды. Мектеп қабырғасында өткен әр күн оның жан дүниесін шыңдап, білімге деген құрметін тереңдетті.
      Балалық шағында ол білімді жарыс үшін емес, өмірді тану үшін іздеді. Сабақта алған әрбір мағлұматты жаттанды дерек ретінде емес, айналасындағы әлеммен байланыстыра қабылдады. Табиғат құбылыстары, жер бедері, тіршілік заңдылықтары оның ішкі қызығушылығын оятып, ой көкжиегін кеңейтті. География мен биология пәндері сол кезеңде-ақ оның жүрегіне жақын болды. Бұл – кездейсоқ таңдау емес, табиғатпен тілдесіп өскен баланың саналы түйіні еді.
      1967 жылы ауылдан үлкен қалаға бет алған жас талапкердің жүрегінде алаң да, үміт те қатар тұрды. Алматы – ол үшін тек қала емес, білім мен мәдениеттің, ғылым мен руханияттың ордасы еді. Қыздар педагогикалық институтының «Жаратылыстану» факультетіне оқуға түсу – сол кезеңдегі ең жауапты шешімдерінің бірі болды. Бұл таңдау оның тағдырына ғана емес, кейінгі мыңдаған шәкірттің өміріне әсер ететінін ол кезде толық сезіне қойған жоқ. Бірақ жүрекпен қабылданған шешім уақыт өте өзінің дұрыстығын дәлелдеді.
      Алматыдағы жылдар тек кәсіби тұрғыдан ғана емес, рухани жағынан да шыңдады. Әдебиетке, өнерге, ұлттық құндылықтарға деген қызығушылығы артты. Ұстаз болу – тек пән үйрету емес, тұлға қалыптастыру екенін сол кезде-ақ терең түсінді. Сондықтан ол өзін болашақта тақта алдында тұратын мұғалім ретінде емес, жас ұрпақтың санасына сәуле түсіретін тәрбиеші ретінде елестетті.
      1972 жылы институтты «География және биология» мамандығы бойынша тәмамдаған сәт – оның өміріндегі жаңа кезеңнің бастауы болды. Қолындағы диплом – тек қағаз емес, ел алдындағы аманат еді. Бұл аманатты ақтау үшін тек білім жеткіліксіз екенін, оған жүрек пен адалдық керек екенін ол жақсы білді. Сондықтан жас маман үлкен қалада қалып, жайлы өмір іздеуді емес, ауылға барып, елге қызмет етуді таңдады.
      Оркен Сүлейменқызының білім жолы осылайша арман мен жауапкершіліктің тоғысқан тұсында қалыптасты. Бұл жол оны ұстаздыққа ғана емес, өмір бойғы азаматтық ұстанымға жетеледі. Өйткені шынайы білім – адамды биікке емес, тереңдікке бастайды. Ал сол тереңдікке бойлаған жан ғана ұстаз атануға лайық.
      Ұстаздық жол – даңғыл емес, дағдарысы мен жауапкершілігі қатар жүретін күрделі соқпақ. Бұл жолға түскен адам уақытпен санаспайды, өзіне емес, өзгеге қызмет етуді таңдайды. Оркен Сүлейменқызы үшін еңбек жолы дәл осындай тағдырлы таңдау болды. Ол мамандықты емес, миссияны таңдады.
      1973 жылдың тамыз айы. Жас маман Қарағанды облысының Ақадыр ауданына қарасты Қайрақты ауылындағы орта мектепке жолдамамен келді. Бұл – оның ұстаздық ғұмырының алғашқы беті еді. Ауыл мектебінің тынысы қаладағы оқу аудиториясынан мүлде бөлек болатын. Жас ұстаз осы ортаның талабын бірден түсінді. Сабаққа дайындық түннің бір уағына дейін жалғасатын, ал әрбір өткізілген сабақ ертеңгі күнге деген үлкен жауапкершілікті арттыра түсетін.
      Алғашқы жылдар – шыңдалу кезеңі болды. География мен биология пәндерін оқыту барысында ол тақырыпты құрғақ баяндаумен шектелмеді. Әр сабақты өмірмен байланыстырып, жер мен адам, табиғат пен тағдыр арасындағы сабақтастықты көрсетуге тырысты. Шәкірт үшін картадағы нүкте – туған жерге, ал өсімдік әлемі – тіршіліктің заңдылығына айналды.
      1975 жылдың қыркүйегі Оркен Сүлейменқызының еңбек жолында жаңа белес ашты. Ол Ақадыр ауданының Жұмыскер ауылындағы Абай атындағы орта мектепке география пәнінің мұғалімі болып ауысты. Осы мектепте отыз бес жыл қызмет етті. Бұл – бір мекемеде үздіксіз еңбек ету ғана емес, бір ұрпақтың өсіп, қалыптасуына куә болу деген сөз.
      Жұмыскер ауылының мектебі оның екінші үйіне айналды. Ол бұл жерде тек сабақ беріп қана қойған жоқ, ауылдың рухани өмірінің бір бөлшегіне айналды. Әрбір оқу жылы жаңа міндет, жаңа жауапкершілік әкелетін. Ұстаз үшін уақыт жылдам өтеді, бірақ сол уақыттың әр сәті мағынаға толы болуы шарт. Оркен Сүлейменқызы осы қағиданы өмірлік ұстаным етті.
      Ұстаздық еңбегінің нәтижесі шәкірттің жетістігімен өлшенеді. Ол география мен биология пәндері бойынша талай оқушыны аудандық, облыстық олимпиадаларға дайындап, жүлделі орындарға жеткізді. Бірақ ол үшін марапаттан гөрі шәкірттің көзіндегі сенім, болашаққа деген құлшыныс қымбат еді. Әрбір жеңіс – ортақ еңбек, әрбір жетістік – ұстаз бен шәкірт арасындағы сенімнің жемісі болатын.
      Сынып жетекшісі ретіндегі қызметі оның ұстаздық болмысын толықтырды. Ол бала тәрбиесін тек мектеп қабырғасымен шектемей, адамгершілік пен азаматтыққа негіздеді. Қоғамдық жұмыстарға белсене араластырып, оқушының бойына жауапкершілік, еңбекқорлық, елге деген құрмет сезімін сіңірді. Бұл бағыттағы еңбегі әріптестері мен ата-аналар тарапынан жоғары бағаланды.
      Уақыт өзгерген сайын білім беру талаптары да жаңарып отырды. Оркен Сүлейменқызы осы өзгерістерден қалыс қалған жоқ. Ол облыстық біліктілікті арттыру курстарына қатысып, заманауи әдістемелерді меңгерді. Жаңалықты қабылдау – жасқа емес, санаға байланысты екенін дәлелдеді. Сабақта қолданған әдістері шәкірттердің ойлау қабілетін дамытуға, пәнді терең түсінуге бағытталды.
      Ұзақ жылдарғы адал еңбегі елеусіз қалған жоқ. Ол бірнеше мәрте мақтау қағаздарымен марапатталды. Ал 2023 жылы Оқу-ағарту министрі Ғани Бектайұлы Бейсенбаевтың қолынан алған Алғыс хат – оның ұстаздық жолының заңды қорытындысы іспетті болды. Бұл марапат бір адамның ғана емес, ауыл мектебінің, қарапайым ұстаздың еңбегіне берілген құрмет еді.
      Оркен Сүлейменқызы еңбек жолын зейнетпен аяқтағанымен, ұстаздық миссиясын тоқтатқан жоқ. Өйткені шынайы ұстаз үшін зейнет жас – демалыс емес, өмірлік тәжірибені ұрпаққа жеткізудің жаңа кезеңі ғана.
      Ұстаздың өмірі мектеппен ғана өлшенбейді. Оның шынайы болмысы отбасындағы тыныштық пен тәрбиеден де көрінеді. Өйткені шәкіртке берген тағылым үйдегі өнегемен астаспаса, ол толық бола алмайды. Оркен Сүлейменқызы үшін отбасы – ұстаздық жолдың табиғи жалғасы, адамдық қасиеттің айнасы болды.
      Студенттік жылдары Алматы қаласында тағдыр тоғыстырған жолдасы – Амантаев Рахмения Жолдыбайұлы. Ол Қарағанды облысы, Ақадыр ауданы, Жұмыскер ауылының тумасы еді. Қарапайым еңбекпен шыңдалған, өмірдің ауырын да, тауқыметін де көрген азамат болатын. Оның мінезіндегі сабыр мен төзім, еңбекке адалдық Оркен Сүлейменқызының өмірлік ұстанымымен үндесті. Екі жастың қосылуы – есепке құрылған одақ емес, өмірге деген көзқарасы бір, мақсат-мұраты ортақ адамдардың таңдауы еді.
      Рахмения Жолдыбайұлы еңбек жолын ауыл шаруашылығынан бастап, кейін азық-түлік тасушы, жүн-тері жинаушы, автокран жүргізуші қызметтерін атқарды. Оның ғұмыры қарапайым еңбек адамының шынайы бейнесін айқындайды. Отбасындағы береке мен тұрақтылық осы еңбектің, осы сабырдың нәтижесі болды. Жолдасының қолдауы Оркен Сүлейменқызының ұстаздық қызметін алаңсыз атқаруына тірек болды.
      Бұл шаңырақта екі қыз, бір ұл тәрбиеленіп өсті. Балалар үшін ана – ұстаз, әке – тірек еді. Үйдегі тәрбие мен мектептегі талап бір-біріне қайшы келмей, керісінше толықтырып отырды. Балалар білімнің қадірін ерте түсінді, еңбекке құрметпен қарауды үйренді. Бұл – сөзбен емес, өмір салтымен берілген тәрбие болатын.
      Үлкен қызы Ләззат – ана жолын жалғаған ұстаз. Бүгінде Астана қаласындағы Қ. Мырзалиев атындағы «Binom» мектебінде білім береді. Бұл – ұрпақ сабақтастығының айқын көрінісі. Ләззаттың жолдасы Әсет – мұнай саласында энергетик мамандығы бойынша еңбек етеді. Олар Ардақ пен Әлібек есімді ұлдарды тәрбиелеп отыр. Бұл әулетте де білім мен тәрбие бірінші орында.
      Ұлы Талғат – Ұлттық қауіпсіздік комитетінің қызметкері. Ол елге қызмет етудің жауапкершілігін жете түсінетін азамат ретінде қалыптасты. Жұбайы Балжан – бизнес саласында жеке кәсіпкерлікпен айналысады. Отбасында екеуі бірге Кемел, Әмина және Бауыржан атты ұл-қыздарды тәрбиелеп өсіріп отыр. Әрбір немере – әже үшін өмірдің жаңа мағынасы, өткен еңбектің жалғасы.
      Кенже қызы Нүргүл жолдасы Асхатпен бірге Астана қаласында кәсіпкерлік саласында еңбек етеді. Олар Мерей, Бекарыс, Ілияс, Дінмұхамбет атты ұлдарды тәрбиелеп отыр. Немерелерінің әрқайсысы – Оркен Сүлейменқызы үшін жеке әлем, әрқайсысы – үміт пен сенімнің бейнесі.
      Бүгінде Оркен Сүлейменқызы мен жолдасы Рахмения Жолдыбайұлы зейнеткерлік ғұмыр кешуде. Олар ауылда немерелерінің ортасында, тыныштық пен берекені серік етіп өмір сүруде. Бұл – еңбекпен келген бақыт, адал ғұмырдың жемісі. Әже ретінде ол немерелеріне ертегі айтып қана қоймайды, өмірдің мәнін, адамдықтың өлшемін үйретеді. Оның әр сөзі – сабақ, әр ісі – өнеге.
      Оркен Сүлейменқызының отбасы – оның ұстаздық болмысының айнасы. Себебі ол мектепте де, үйде де бір ғана қағиданы ұстанды: адам болу, елге қызмет ету, білімді қадірлеу. Бұл қағидалар бүгін оның ұрпағының өмірлік темірқазығына айналған.
      Оркен Сүлейменқызының ғұмыры – үнсіз атқарылған ұлы еңбектің айғағы. Ол өмірді қызметтегі даңқ үшін емес, ұрпақ үшін атқарды. Ұстаздықты кәсіп деңгейінде емес, адамдық парыз биігінде ұғынды. Сондықтан да оның жолы жарқыраған атақпен емес, терең мағынамен өлшенеді. Бір ауылдың ғана емес, бірнеше буынның санасына сәуле түсірген бұл ғұмыр – адал еңбек пен парасатты тәрбиенің тоғысқан тұсы. Бүгінде ол – ел алдында еңсесі биік ардагер ұстаз, отбасында ақылы дария абыз ана, немерелері үшін мейірімі мен өнегесі таусылмас асыл әже. Осындай жандар барда ұстаздың төрі биіктен түспейді, ұлттың рухани өзегі әлсіремейді.