Білім беру саласының ардагері, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, 1968 жылғы Бүкілодақтық мұғалімдер съезінің делегаты, «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері
Ұстаздық мәртебенің биік үлгісі
Қоғамның келешегі мектеп қабырғасында қалыптасып, ұлттың рухани іргетасы ұстаздың тағылымды сөзімен бекемделеді. Баланың бойына білім нәрін сіңіріп, жүрегіне ізгілік ұялатқан мұғалім еңбегі жылдар өткен сайын жаңғырып, шәкірттерінің жарқын жетістіктері арқылы жалғасын табады. Ұстаздың жүрек жылуы мен тағылымды тәлімі талай ұрпақтың өміріне жарық сәуле түсіріп, ел келешегінің рухани тұғырын бекемдейді. Білімнің шырағын жағып, шәкірт зердесіне ізгілік дәнін еккен жанның еңбегі уақыт өткен сайын биіктеп, тәрбиесін көрген азаматтардың өмір жолынан көрініс табады. Саналы өмірін ағарту ісіне арнаған Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызы осындай абыройлы міндетті асқан жауапкершілікпен атқарып, ұстаздық мәртебенің қадірін еңбегімен танытқан аяулы жан еді.
Балалық шағы қуғын-сүргіннің қасіреті мен соғыс жылдарының ауыртпалығына тап келсе де, Мәдениет Қажығалиқызы жүрегіндегі мейірімін жоғалтпады. Өмірдің ащысы мен тұщысын ерте татқан қайсар қыз білімге ұмтылып, әкесінің ағартушылық мұратын жалғады. Ұлағатты ұстаз ретінде сан буын шәкірттің жан дүниесіне жол тауып, аяулы ана ретінде алты перзентін тәрбиелеп, парасат пен кісілікті өмірлік серік етті.
Саналы ғұмырын ағарту ісіне арнап, жас буынның зердесін оятуға қажыр-қайратын жұмсаған, осындай мәртебелі міндетті абыроймен атқарған ұлағатты ұстаздардың қатарынан орын алған есімі мен асыл бейнесі талай шәкірттің жүрегінде сақталып қалған Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызы 1932 жылдың 20 қыркүйегінде Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Бірлік ауылында дүниеге келді.
Каспий маңындағы қоңыр тіршілікпен біте қайнасып, ауыл адамдарының қарапайым қалпын, еңбектің қадірін, ағайын арасындағы ауызбіршілікті бала күнінен бойына сіңірді. Өмірдің алғашқы белестері ауыр сынақтарға толы болғанымен, қайсар мінезі мен білімге деген құштарлығы талай қиындықты еңсеруіне қуат берді.
Әкесі Құлбаев Қажығали терең білімді, көкірегі ояу азамат еді. Оның әкесі Құлбай діни сауаты мол, мешіт ұстаған молда болған. Құлбай Мекке мен Мәдинаға қажылық сапарға аттанған тұста дүниеге келген ұлына сол қасиетті сапардың құрметіне «Қажығали» деп есім берген. Алғашында молдадан діни дәріс алып, кейін Астрахан гимназиясын тәмамдаған Қажығали ел ішіндегі сауатсыздықты жою ісіне белсене араласып, жиырмасыншы жылдардан бастап мұғалімдік қызмет атқарды. Ауыл балаларының хат танып, білім алуына ықпал етіп, ағартушылық жолды азаматтық мұратына балаған ұстаз жас ұрпақтың келешегіне бейжай қарамады.
Анасы Сағипа отбасының берекесін кіргізіп, бала тәрбиесі мен үй шаруасының ауыр жүгін арқалаған ардақты жан еді. Тұрмыстың бар қиындығын сабырмен көтеріп, перзенттерін аштық пен жоқшылықтан қорғауға бар күшін жұмсады. Ананың төзімі, еңбекқорлығы, балаларына деген шексіз мейірімі Мәдениет Қажығалиқызының жадында мәңгілік сақталды.
Балалық шағы ел басына зобалаң төнген ауыр уақытпен тұспа-тұс келді. Бір түні үйдің тыныштығын бұзған сұсты адамдар әкесі Құлбаев Қажығалиды алып кеткенде, Мәдениет Қажығалиқызы небәрі бес жаста еді. Әкесінің бауырына тығылып, шырылдап жылаған кішкентай қызды күштеп ажыратқан сол қаралы сәт жүрегінде өшпес із қалдырды. Жылдар өткен соң ұрпақтарына айтқан естеліктерінде әкесін алып кеткен адамдардың зілді даусы мен сол түннің ауыр көрінісін ұмыта алмағанын толғана жеткізетін.
Отыз бес жастағы Сағипаға отбасын асыраудың бар салмағы түсті. Бөтен үйлердің отын жағып, кірін жуып, балаларының қарнын аштырмауға тырысқан ананың әр күні бейнетпен өтті. Бес жастағы Мәдениет, екі жастағы інісі Сатурн және Володаровский педагогикалық училищесінің бірінші курсында білім алып жүрген ағасы Нури үшін ана мейірімінен басқа сүйеніш қалмады.
Қоғамдағы ауыр көзқарас балалардың жанын жаралады. Әкелеріне тағылған жазықсыз айыптың салдары перзенттеріне де тиіп, кейбір адамдар сырт айналып, қатарластары ойынға қоспайтын кездер кездесті. Бала жүрегі мұндай қиянаттың мәнін толық түсінбесе де, шеттету мен суық қабақтың ащы зардабын сезінді. Сондай күндер Мәдениет Қажығалиқызының бойындағы төзімділікті бекемдеп, адамға әділетсіздік жасамауды өмірлік қағидасына айналдырды.
1939 жылдың соңында Құлбаев Қажығали жүдеп, денсаулығы әлсіреген күйде туған елге оралды. Балаларына басынан өткен ауыртпалықтарды ашып айтпай, жұмыс сапарынан келгендей қысқа жауап беретін. Қажығали көрген қорлық пен азапты отбасының көңіліне салмақ салмау үшін бәрін ішке бүгіп, перзенттерін білімге, адалдыққа, адамдық қасиетке баулуды жалғастырды.
1940 жылы Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызы Сафон орта мектебінің табалдырығын аттады. Жастайынан зерек, алғыр, оқуға ынталы қыз әріп таныған күннен бастап кітап әлеміне бойлап, сабаққа асқан жауапкершілікпен қарады. Ұстаздарының әр сөзін зейін қоя тыңдап, білім арқылы биік мақсаттарға жетуге болатынын ерте ұғынды.
Балалықтың бал дәурені ұзаққа созылмады. Ұлы Отан соғысы басталып, елдегі бар күш майдан қажетіне жұмылдырылды. Қариялар мен әйелдер еңбек майданына араласып, балалар да қолдан келген көмегін аямады. Кішкентай Мәдениет өзгелермен бірге қолғап пен шұлық тоқып, майдандағы жауынгерлерге жіберілетін жылы киімдерді дайындауға қатысты.
Бармағы талса да, қолындағы бізін тастамай, тоқылған бұйымдардың бірі әкесі мен ағасына жетер деген үмітпен еңбек етті. Бала көңіліндегі сол тілек майдандағы жақындарына деген сағыныштан, туған елдің амандығына арналған таза ниеттен туындаған еді. Соғыс жылдарының жоқшылығы мен жүрекке салған жарасы Мәдениет Қажығалиқызының қайсарлығын арттырып, тіршіліктің әр сәтін бағалауға үйретті.
Мектепті ойдағыдай тәмамдағаннан кейін жоғары білім алуға бел буып, Орал педагогикалық институтына оқуға түсті. Студенттік жылдарын ізденіске арнап, болашақ мұғалімге қажетті терең білімді, педагогикалық шеберлікті, бала психологиясын, тәрбие мен оқыту әдістерін меңгерді. Жастайынан көрген қиындығы өзгенің жан дүниесін түсінуге, әр балаға мейіріммен қарауға баулыды.
Институт дипломын алғаннан кейін туған өлкесіне оралып, Құрманғазы ауданында орыс тілі пәнінің мұғалімі қызметін атқарды. Әрбір сабағына тыңғылықты дайындалып, шәкірттердің сөздік қорын молайтуға, сауатты жазуына, көркем әдебиетті түсініп оқуына ерекше назар аударды.
Осылайша Мәдениет Қажығалиқызының ресми еңбек жолы 1954 жылы Теңіз аудандық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі қызметінен басталды. Жастармен жұмыс жүргізіп, олардың қоғамдық өмірге белсене араласуына, білімін жалғастыруына, еңбекке жауапкершілікпен қарауына ықпал етті. Ұйымдастырушылық қабілеті мен тиянақтылығының арқасында түрлі бастамалардың мазмұнды жүзеге асуына үлес қосты.
Кейін Индер ауданының Кулагино орта мектебінде мұғалім болып, ағарту саласындағы қызметін жалғастырды. Мектеп өміріне етене араласып, шәкірттердің пәнге қызығушылығын арттырумен қатар, адамгершілік тәрбиесіне де ерекше көңіл бөлді. Сабақ үстіндегі талапшылдығын мейіріммен ұштастырып, әр баланың қабілетін танып, талпынысына демеу көрсетуге тырысты.
Білімнің шамын жағып, ұрпақ санасына ізгілік дәнін себуді өмірлік мұрат еткен Мәдениет Қажығалиқызы жастайынан талаптың тұлпарын тақымдап, үлкен арманға бет түзеді. Мектепті ойдағыдай аяқтаған зерделі бойжеткен Орал қаласындағы педагогикалық институтқа оқуға түсіп, ұстаздық мамандықтың қыр-сырын терең меңгеруге бар ынта-жігерін арнады. Студенттік жылдары білімге құштарлығы артып, болашақ қызметіне қажетті терең таным мен тағылымды тәрбие жинақтаған Мәдениет Қажығалиқызы 1953 жылы жоғары оқу орнын тәмамдап, қолына табақтай дипломын алған соң, елге қызмет етуді азаматтық парыз санап, ат басын туған өлкеге бұрды.
Жас маманның алғашқы еңбек жолы Құрманғазы ауданында басталды. Орыс тілі пәнінен сабақ берген Мәдениет Қажығалиқызы шәкірт жүрегіне жол таба білетін ұстамдылығымен, әр баланың талабын танып, білімге деген ықыласын оятатын ізденімпаздығымен әріптестерінің құрметіне бөленді. Сабақ барысында тіл үйретумен ғана шектелмей, жас буынды ұқыптылыққа, тәртіпке, адамгершілікке баулып, ұстаздық міндеттің салмағын терең сезінді. Күн сайынғы тынымсыз еңбек, мектеп өміріне белсене араласуы және қоғамдық жұмыстарға сергек көзқарасы жас маманның ұйымдастырушылық қабілетін танытып, көпшілік сенімін нығайтты. Жастардың басын ортақ іске жұмылдырып, оқу мен қоғамдық жұмысты қатар алып жүруге үндеген белсенді маман әр бастаманың берекесін кіргізіп, көптің көңілінен шығуға күш салды. Қай істің тізгінін ұстаса да жауапкершіліктен жалтармай, бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарудың маңызын алға қойып, аудан жастарының мәдени және қоғамдық өміріне тың серпін берді. Алғырлығы мен іскерлігі жарасқан Мәдениет Қажығалиқызы елдік іске келгенде бел шешіп кірісіп, ортақ мүддені жеке бастың қамынан биік ұстады.
1955 жылғы 25 желтоқсанда Мәдениет Қажығалиқызы Алматыдағы мал дәрігерлік институтын тәмамдап келген Қуанғали есімді қарапайым да ер мінезді азаматпен бас қосып, шаңырақ көтерді. Екі жастың табысқан ғұмыры өзара сыйластыққа, адалдыққа, еңбекті қадірлеуге негізделіп, отбасылық өмірдің ыстығы мен суығын бірге көтерген жарасымды тірлікке ұласты. Бірі білім мен тәрбие саласына бар күшін арнаса, екіншісі ауыл шаруашылығының өркендеуіне қызмет етіп, әрқайсысы таңдаған мамандығына шын берілген табанды жандар ретінде танылды.
Қуанғали Бисенов Атырау мен Маңғыстау өңірлерінің ауыл шаруашылығын дамытуға елеулі үлес қосып, еңбек еткен ортасында өшпес із қалдырды. Мінезінде айбар, сөзінде салмақ бар азамат кемшілікке төзбей, әр істің сапалы орындалуын талап етті. Терең білімі мен қажыр-қайраты өзара үндесіп, кездескен қиындықтарды қайыспай еңсеруге мүмкіндік берді. Қарапайым еңбек адамдарына құрметпен қарап, жауапты міндетті мойнына алудан тайынбаған Қуанғали Бисенов ортасына беделді, сөзі өтімді, ісі мығым маман ретінде кеңінен танылды. Оның ауыл шаруашылығы саласындағы еңбегі елдің тұрмысын жақсартуға, мал шаруашылығын дамытуға және өндірістік тәртіпті нығайтуға арналды.
Мәдениет Қажығалиқызы 1958 жылға дейін партия қызметінде еңбек етіп, қоғамдық жұмыстардың бел ортасынан табылды. Қай ортаға барса да адаммен тіл табыса білетін парасаты, істің тамырын тап басатын ұқыптылығы, жүктелген міндетті соңына дейін жеткізетін табандылығы қызметіне берік тірек болды. Алайда жолдасының жұмысына байланысты отбасы жаңа мекенге қоныс аударып, Индер ауданының Кулагино селосына көшті. Осы елді мекендегі мектепке орыс тілі пәнінің мұғалімі болып орналасқан Мәдениет Қажығалиқызы ұстаздық қызметін қайта жалғастырып, бар білімі мен тәжірибесін шәкірт тәрбиесіне арнады.
Кулагино селосындағы еңбек жылдары Мәдениет Қажығалиқызының ұстаздық шеберлігін одан әрі кемелдендірді. Ауыл мектебінің қарапайым тіршілігіне етене араласып, әр оқушының бойындағы қабілетті оятуға, білімге деген ынтасын арттыруға күш салды. Сабақтарын мазмұнды өткізіп, тіл байлығын жетілдіруге, сауатты сөйлеу мен дұрыс жазуға баулыған білікті мұғалім шәкірттерінің жүрегінен орын алды. Ұстаздықты ардың ісі деп қабылдаған Мәдениет Қажығалиқызы мектептің қоғамдық жұмыстарына да белсене қатысып, әріптестерімен тізе қоса еңбек етті.
1959 жылы Қуанғали Бисеновтің қызмет орнының өзгеруіне байланысты отбасы Гурьев қаласына қоныс аударды. Мәдениет Қажығалиқызы жаңа ортаға келген соң №2 балабақшаның директоры қызметіне тағайындалды. Мектепте жинақтаған педагогикалық тәжірибесі, жастар ұйымдарында қалыптасқан ұйымдастырушылық қарымы және адам жанын түсіне білетін байыптылығы балабақша жұмысын жүйелі ұйымдастыруға септігін тигізді. Бүлдіршіндердің тәрбиесі мен денсаулығына, күнделікті күтімі мен рухани дамуына айрықша көңіл бөліп, тәрбиешілер ұжымының ынтымақпен еңбек етуіне қолайлы жағдай жасады.
Балабақша басшылығында жүрген жылдары Мәдениет Қажығалиқызы әр баланың шат күлкісін шаңырақ қуанышындай қабылдап, ұрпақ тәрбиесіне үлкен жауапкершілікпен қарады. Ұжымдағы татулықты сақтап, ата аналармен тығыз байланыс орнатып, мекеменің тәрбие жұмысын мазмұнды ұйымдастыруға күш салды. Жылы сөзімен жігер беріп, талапшылдығымен тәртіп орнатқан басшының іскерлігі мен жанашырлығы көпшіліктің ықыласын арттырды. Әр тәрбиешінің қызметіне бағыт беріп, ата-аналармен тығыз байланыс орнатуға көңіл бөлді. Бала мінезінің негізі ерте жастан қалыптасатынын жете түсінген басшы мейірімге, тазалыққа, тәртіпке және ұлттық тәлімге негізделген тәрбиелік ортаның қалыптасуына ықпал етті. Ұжымдағы ынтымақты сақтап, ортақ жұмысты бір арнаға тоғыстыра білді. 1966 жылы жұбайы Бисенов Қуанғали Маңғыстау аудандық ауыл шаруашылығы басқармасына басшылық қызметке ауысуына байланысты Шетпе ауылындағы № 471 теміржол мектебінде мұғалімдік қызметін жалғастырды. Табиғаты қатал, елді мекендері бір-бірінен шалғай жатқан өңірдегі ұстаздық қызмет қажыр мен төзімділікті қажет етті. Соған қарамастан, Мәдениет Қажығалиқызы білім беру ісіне бар ықыласымен кірісіп, шәкірттерінің оқуына, тәртібіне және қоғамдық белсенділігіне айрықша мән берді.
Сыныптағы әр баланың мінезін танып, оқу үлгерімі төмен шәкірттермен жеке жұмыс жүргізіп, қабілетті оқушылардың талабын ұштауға жағдай жасады. Білімді дайын күйінде ұсынбай, ізденуге, ойлануға, оқығанын саралауға үйретті. Ұстаздың байсалды сөзі, талап қоя білетін табандылығы мен аналық мейірімі талай шәкірттің өмірлік бағытын табуына көмектесті.
1968 жылдан 1972 жылға дейін Маңғыстау аудандық кеңесінің депутаты ретінде қоғамдық қызмет атқарды. Халық қалаулысы ретінде елдің мұң-мұқтажына құлақ асып, білім беру, бала тәрбиесі, әлеуметтік жағдай және ауыл тұрмысына қатысты мәселелердің шешілуіне атсалысты. Қарапайым тұрғындардың талап-тілегін тиісті орындарға жеткізіп, көпшілік сенімін ақтауға ұмтылды. Депутаттық міндетті абырой не мәртебе емес, халыққа қызмет етуге жүктелген жауапкершілік деп бағалады. Елмен етене араласып, жұртшылық көтерген мәселелерді байыппен саралап, ортақ шешім табуға күш салды. Ұстаздық тәжірибесі адамдармен тіл табысуына, әр мәселенің тәрбиелік және әлеуметтік мәнін терең түсінуіне көмектесті.
Оқушыларға білім берудің жаңа тәсілдерін енгізуге ұмтылып, кабинеттік жүйеде оқыту әдісін жүзеге асырды. Осы бағыттағы тәжірибесін жетілдіру мақсатында Мәскеуде өткен Бүкілодақтық екінші мұғалімдер съезіне қатысты. Сол жолы Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 1972 жылы №19 Қаныш Сәтбаев атындағы мектепке жұмысқа орналасып, көп ұзамай әріптестерінің сенімімен партия ұйымының хатшысы болып сайланды.
1972 жылдан 1982 жылға дейін Гурьев қаласындағы № 19 орта мектепте мұғалім болып еңбек етті. Он жылға созылған қызмет барысында талай жасқа білім беріп, сан буын шәкіртті тәрбиеледі. Мектеп ұжымында парасаттылығымен, кәсіби шеберлігімен, әділдігімен және еңбекке деген адалдығымен құрметке бөленді.
Сабаққа кешікпей келу, әр тақырыпты түсінікті жеткізу, дәптерді мұқият тексеру, шәкірттің қатесін кемсіту арқылы емес, дұрыс бағыт беру арқылы түзету – Мәдениет Қажығалиқызының ұстаздық ұстанымына тән қасиеттер еді. Баланың өз күшіне деген сенімін жоғалтпауға, білімге құштарлығын оятуға және бойындағы жақсы қасиеттерді дамытуға ерекше көңіл бөлді.
Ұстаздық ғұмыры қиындықты қайсарлықпен жеңіп, көрген қиянатын мейірімге, тартқан ауыртпалығын тағылымға алмастыра білген парасатты жанның өмір жолын танытады. Бала күнінде шеттетудің азабын сезінгендіктен, шәкірттерін ешқашан алаламады. Әр баланың жүрегіне үңіліп, отбасы жағдайына түсіністікпен қарап, білім алуға мүмкіндік жасауға тырысты.
Әкесінен дарыған ағартушылық мұрат пен анасының төзімділігі Мәдениет Қажығалиқызының бүкіл болмысынан орын алды. Қай мекемеде қызмет атқарса да, тапсырылған міндетке атүсті қарамай, білім мен тәрбиені қатар ұстанды. Ұстаздық еңбекті ұлт болашағына жасалған қызмет деп бағалап, өзінің кәсіби білімі мен өмірлік тәжірибесін шәкірттерінің игілігіне жұмсады.
Мәдениет Қажығалиқызының ұрпақ тәрбиесі мен ағарту саласына сіңірген ұзақ жылғы еңбегі мемлекет пен қоғам тарапынан жоғары бағаланды. Әр марапаттың төрінде күн сайынғы ізденіс, шәкіртке төгілген маңдай тер, бала жүрегіне білім мен адамгершіліктің дәнін қатар себуге бағытталған ұстаздық жауапкершілік жатты. Кеудесіне тағылған медальдар мен қолына табысталған Құрмет грамоталары жеке мерейден гөрі сан буын шәкірттің болашағына бағышталған қажырлы қызметтің лайықты өтеуі еді.
1968 жылы Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызы Бүкілодақтық мұғалімдер съезіне Қазақ КСР атынан делегат болып қатысты. Сол жылы жасөспірімдерді оқыту және коммунистік тәрбие беру бағытында атқарған жемісті қызметі үшін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы» табысталды.
1970 жылы Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. Аталған марапаттың астарында жылдар бойы үздіксіз жалғасқан педагогикалық ізденіс, әр шәкірттің қабілетін танып, талабын ұштауға бағытталған табанды еңбек, мектеп өміріндегі қоғамдық міндеттерді жауапкершілікпен атқарған қажырлы қызмет жатты. Мәдениет Қажығалиқызы үшін ұстаздық атақ мадаққа бөленудің құралы емес, ел ертеңіне қызмет етудің қасиетті жолы еді.
1972 жылы Шетпе стансасындағы № 471 темір жол мектебінде мұғалім болып қызмет еткен тұста жас ұрпақты тәрбиелеуде қол жеткізген табыстары үшін Темір жол көлігі басқармасы мен кәсіподақ комитетінің Құрмет грамотасына ие болды. Қатал табиғатты Маңғыстау өңірінде еңбек етіп, теміржолшылар мен ауыл отбасынан шыққан балаларға сапалы білім мен тәлімді тәрбие берген ұстаздың еңбегі ұжым тарапынан айрықша құрметке бөленді.
Мәдениет Қажығалиқызы сабақ барысында шәкіртке дайын білімді ғана ұсынбай, өздігінен ізденуге, ойын жүйелі жеткізуге, әр қадамын ақыл таразысына салуға баулыды. Талапшылдықты мейіріммен ұштастырып, әр баланың жүрегіне жол табуға тырысты. Үлгерімі төмен оқушыны шетке қақпай, қосымша түсіндіру арқылы алға жетеледі, ал қабілетті шәкірттердің дарынын тереңдетуге бағыт берді. Осындай ұстаздық ұстанымның арқасында талай жас білімге құштар болып, өмірлік бағдарын мектеп қабырғасында айқындады.
1976 жылы Гурьев қалалық халыққа білім беру бөлімі мен қалалық кәсіподақтар комитетінің Құрмет грамотасымен марапатталса, 1982 жылы Гурьев қалалық халыққа білім беру бөлімі мен Мұғалімдер одағының қалалық комитеті Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызына кезекті Құрмет грамотасын табыстады. Ұзақ жылдар бойы ағарту саласында атқарған қызметі, шәкірт тәрбиесіндегі табыстары, ұстаздық абыройға кір келтірмеген адалдығы осы марапаттар арқылы өз бағасын тапты.
Мәдениет Қажығалиқызы үшін ең үлкен марапат – шәкірттерінің азамат болып қалыптасуы, өзі берген тәлімнің өмір белестерінде пайдаға асуы еді. Кеше ғана мектеп партасында отырған балалардың елге қызмет еткен маман, ізетті отбасы иесі, білімді де парасатты азамат болып өсуі ұстаз жүрегіне шынайы қуаныш сыйлады. Сан жылдар бойы төгілген тердің жемісі шәкірттерінің әрбір жетістігі арқылы жалғасып отырды.
Мәдениет Қажығалиқызының қайсарлығы, аналық мейірімі, ұстаздық болмысы мен өнегелі ғұмыры жайында журналист Агиба Қатешова қалам тербеп, «Ана» атты мақала жариялады. Мақалада балалық шағында көрген ауыртпалыққа мойымаған, қоғамдық қысым мен соғыс жылдарының қиындығын қайсарлықпен еңсерген, кейін бар мейірімін ұрпақ тәрбиесіне арнаған ардақты жанның азаматтық келбеті кеңінен баяндалды.
«Ана» атауы Мәдениет Қажығалиқызының бүкіл болмысына жарасымды еді. Шәкірттеріне ұстаздық қамқорлық танытса, өз перзенттеріне аналық мейірімін төкті, әріптестеріне ақыл айтар сырлас, ағайынға жанашыр жан бола білді. Қиындықтың кермек дәмін ерте татқандықтан, адамның жан жарасын түсінуге, мұқтажға медет болуға, жабырқаған көңілге демеу көрсетуге бейім тұрды.
Мәдениет Қажығалиқызы шаңырағында асыл жар, аяулы ана, ұрпағының тілеуін тілеген ардақты әже еді. Өмірлік серігі, ауыл шаруашылығы саласының ардагері, Атырау облыстық деңгейдегі дербес зейнеткер, ел есінде адал еңбегімен қалған Бисенов Қуанғали Бисенұлы екеуі сыйластыққа негізделген өнегелі отбасы құрып, Жібек, Бауржан, Жемис, Валентина, Қайыржан және Қадыржан есімді алты перзентті дүниеге әкеліп, оқытып, тәрбиелеп, азаматтық жолға бағыттады.
Мәдениет Қажығалиқызы отбасының берекесін кіргізіп, шаңырақтың түтінін түзу ұшыруды, перзенттерінің болашағына баянды бағыт беруді өмірлік мұратына айналдырды. Қуанғали Бисенов екеуі ұл-қыздарын еңбекке, білімге, бауырмалдыққа баулып, әрқайсысының ел қатарлы азамат болып қалыптасуына бар күш-жігерін жұмсады. Бүгінде сол перзенттері өмірден өз орындарын тауып, іргелі шаңырақ құрып, түрлі салада абыройлы қызмет атқарып келеді.
Тұңғыш перзенті Жібек – адам денсаулығын сақтауды өмірлік мұратына балап, дәрігер мамандығын таңдады. Кәсіби білімін тәжірибемен ұштастырып, Маңғыстау және Атырау облыстарында аналар мен балалардың саулығын қорғауға, тұрғындар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруға елеулі үлес қосты. Жылдар бойы жинақтаған мол тәжірибесі, ұйымдастырушылық қабілеті мен дәрігерлік парызға деген адалдығы оның кәсіби беделін арттырды. Қазіргі таңда Жібек «Болашақ» балалар клиникасының директоры қызметін атқарып, медициналық көмектің сапасын арттыруға, бүлдіршіндердің денсаулығын нығайтуға және ата-аналарға қажетті кеңес беруге бар күш-жігерін жұмсап жүр. Баланың амандығын отбасының бақыты деп бағалайтын білікті басшы әрбір кішкентай емделушіге ерекше ықыласпен қарайды. Денсаулық сақтау саласындағы көп жылғы жемісті еңбегі мен кәсіби біліктілігі мемлекет тарапынан да лайықты бағаланды. Ол «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісімен, «Астана 20 жыл» және «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медальдарымен марапатталды. Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасына ие болды. Ал 2025 жылғы 21 қазанда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен «Шапағат» медалімен марапатталуы – оның ел денсаулығын сақтау жолындағы ұзақ жылғы еңбегі мен қоғамға сіңірген қызметіне көрсетілген зор құрметтің айғағы. Жібек жұбайы Сергеймен бірге екі ұл тәрбиелеп өсіріп, оларды білімге, еңбекке, үлкенді құрметтеуге баулыды. Перзенттерінің азамат болып қалыптасуына аналық қамқорлығын арнап, кәсіби міндетін шаңырақ берекесімен жарастыра білді. Бүгінде немере сүйіп, ұлдарының қызығына кенеліп, әулеттің қуанышын еселеп отыр.
Әке-шешесі ұл дүниеге келгенде үлкен үміт артып, бауырларына қорған, қара шаңыраққа ие болатын азамат болсын деген ізгі ниетпен Бауыржан есімін берген. Мағынасы терең атқа лайық болып өскен перзент туыстарына жанашыр, ағайынға сыйлы, жауапкершілігі мол азамат атанды. Қазіргі таңда жеке кәсібін табысты жүргізіп, маңдай терге сүйенген тірлігі арқылы көпшіліктің құрметіне бөленіп жүр. Жары Алтынай – үлкендердің батасын алған, отбасының татулығын ардақтап, туған-туыстың арасындағы сыйластықты сақтай білген ибалы жан. Шаңырақтың берекесін арттырып, ағайынға ізет танытып, бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөледі.
Бауыржан жұбайы Алтынаймен бірге Лаура, Динара есімді қос қызды аялап өсіріп, бойларына ізгі қасиеттер дарытты. Қазір сүйкімді немерелерінің шат күлкісіне бөленіп, әулеттің мерейін арттырып отыр.
Келесі перзенті Жемістің есімінде отбасы тарихының жүрекке жылы бір үзігі сақталған. Жеміс 9 мамырда, Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс мерекесімен тұспа-тұс келген күні дүниеге келді. Әжесі Жәниба немересі ұл болады деп күтіп, алдын ала Жеңіс есімін беруді ниет еткен еді. Алланың қалауымен қыз бала дүниеге келгенде, Жеңіс атауына үндес әрі ырысты мағынасы бар Жеміс есімін лайық көрді. Осылайша, жаңа туған сәбиге елдік қуаныштың лебін жеткізетін, береке мен жақсылықты меңзейтін көркем ат қойылды.
Жеміс анасының ұстаздық қызметін көріп өсіп, бала күнінен білім әлеміне ерекше ықылас танытты. Анасы үйге алып келген оқушылардың дәптерлерін тексергенде, қасында отырып, жазуларға қызыға қарап, қолынан келгенше көмектесетін. Бордың өзіне тән иісі, сабақ үстіндегі мейірімді үн, шәкірттердің таза күлкісі, кітапқа толы үйдің рухани жылуы жас қыздың жүрегіне ұстаз болсам деген асқақ арман ұялатты.
Мектепті аяқтағаннан кейін педагогикалық институтта жоғары білім алып, анасының кәсіби жолын жалғастырды. Баланың күлкісінен бақыт тауып, жас шәкірттердің бойындағы қабілетті дамытуға ұмтылған маман педагогика саласының табалдырығын зор жауапкершілікпен аттады. Ұстаздықтың тек сабақ түсіндірумен шектелмейтінін, әр тәрбиеленушінің жан дүниесіне үңіліп, сенімін ояту қажеттігін терең түсінді.
Білімге құштар Жеміс кейін құқық саласының мамандығын меңгеріп, кәсіби аясын кеңейтті. Педагогикалық пайым мен заңгерлік сауаттылықты қатар ұштастыруы мемлекеттік қызметтегі міндеттерді терең түсінуіне ықпал етті. Маңғыстау облыстық әкімдігінде жауапты лауазымдар атқарып, ел мүддесіне адал қызмет етті. Өзіне жүктелген тапсырмаларды тиянақты орындап, әр мәселені байыппен саралап, заң талаптары мен қоғамдық қажеттілікті ескеруге мән берді.
Мемлекеттік қызмет үлкен ұқыптылықты, іскерлікті, сабырлылықты және халық алдындағы жауапкершілікті талап етеді. Жеміс осындай талаптардың үдесінен шығуға күш салып, әріптестері арасында парасатты болмысымен, жинақылығымен, әділдігімен құрметке ие болды.
Қандай міндет атқарса да, істің нәтижесіне мұқият қарап, уақытты тиімді пайдалануға, азаматтардың өтінішін назардан тыс қалдырмауға тырысты.
Зейнеткерлік демалысқа шыққаннан кейін де ізденісін тоқтатпай, жүрек қалауына жақын білім беру саласына қайта оралды. Бүлдіршіндердің тілдік, танымдық және әлеуметтік дамуына көмектесуді мақсат етіп, дефектология мен логопедия мамандықтарын игерді. Жаңа білімді меңгеруге жас кедергі емес екенін дәлелдеп, жинақтаған тәжірибесін қоғам үшін маңызды іске бағыттады. Қазіргі таңда ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға түзету-оңалту жұмыстарын жүргізіп, олардың қабілетін дамытуға, тілдік дағдыларын жетілдіруге, қоршаған ортаға бейімделуіне көмектесіп келеді.
Ана тәрбиесі мен білімге деген құрмет Жемістің қызы Жұлдыздың кәсіби таңдауынан да лайықты жалғасын тапты. Жұлдыз Қытайдағы Халықаралық қатынастар университетін тәмамдап, бүгінде Қазақстан мен Қытай арасындағы достық байланысты нығайтуға, өзара ынтымақтастықты дамытуға лайықты үлес қосып келеді. Шетелде жинақтаған білімі мен тәжірибесін ел игілігіне бағыттап, екі мемлекетті жақындастыратын рухани әрі іскерлік көпір қызметін атқаруда.
Әке аманатын ардақтап, ата кәсіптің абыройын адал қызметімен асқақтатқан перзенттердің бірі – Закирова Валентина Қуанғалиқызы. Ол 1963 жылғы 23 маусымда бұрынғы Гурьев, қазіргі Атырау қаласында дүниеге келді. Еңбекқорлықты қастерлеген отбасында өскен Валентина Қуанғалиқызы жастайынан жауапкершілікті, тиянақтылықты, қарапайымдылықты бойына дарытып, халық игілігіне қызмет етуді өмірлік мұраты ретінде қабылдады. Кейін өмірлік серігі Закиров Қазыбекпен бірге әкелері мен аталары қалыптастырған еңбек дәстүрін жалғастырып, ветеринария және ауыл шаруашылығы салаларында абыройлы еңбек етті. Бір кәсіптің жауапкершілігін қатар арқалаған ерлі-зайыптылар туған елдің өркендеуіне, аймақтағы мал шаруашылығының дамуына, ветеринариялық қауіпсіздіктің сақталуына өз үлестерін қосты.
Валентина Қуанғалиқызы 1980 жылдан 1985 жылға дейін Алматы зооветеринариялық институтында білім алып, ветеринар мамандығының теориялық негіздерін терең меңгерді. Жануарлар саулығын сақтау, жұқпалы аурулардың алдын алу, шаруашылықтағы тазалық талаптарын қадағалау, мал өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету секілді маңызды бағыттарды зерделеді. Дәріс барысында алған білімін тәжірибелік сабақтарда бекітіп, таңдаған кәсібінің қоғам үшін маңызын терең түсінді.
Жоғары оқу орнын тәмамдаған жас маман алғашқы еңбек жолын Алматы облысы Шелек ауданындағы «Куликовское» тәжірибелік шаруашылығында мал дәрігері болып бастады. Ауыл шаруашылығының қызу тіршілігіне белсене араласып, жануарлардың денсаулығын бақылауға, аурулардың алдын алуға, белгіленген ветеринариялық талаптардың сақталуына күш салды. Мал дәрігерінің жұмысы тек сырқат жануарды емдеумен шектелмейді. Тұтас шаруашылықтың тұрақты дамуы, өнім сапасы мен адам денсаулығы ветеринариялық бақылаудың сауатты жүргізілуіне тікелей байланысты. Осындай үлкен жауапкершілікті терең түсінген Валентина
Қуанғалиқызы әр міндетін тиянақты орындап, кәсіби машығын ұдайы жетілдіруге ұмтылды. Қарапайым еңбек адамдарымен тіл табысып, шаруашылықтағы ортақ мақсат жолында жұмыла еңбек етуі әріптестерінің сенімін арттырды.
1988 жылдан 1996 жылға дейін Атырау облыстық өнеркәсіптік комитетінің ветеринариялық инспекция және ветеринариялық қызмет бөлімінде бірінші санатты ветеринар дәрігер міндетін атқарды. Аталған қызмет кәсіби біліммен қатар заң талаптарын, өндірістік тәртіп пен санитариялық нормаларды жетік меңгеруді қажет етті. Кейін Шекарадағы және көліктегі ветеринариялық бақылау бас басқармасына қарасты Маңғыстау шекаралық ветеринариялық пунктінде инспектор болып еңбек етті. Шекаралық бақылау – аймаққа әкелінетін және сыртқа шығарылатын жануарлар мен мал өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды бағыттардың бірі. Валентина Қуанғалиқызы белгіленген талаптардың сақталуын қадағалап, өңірдегі ветеринариялық ахуалдың тұрақтылығына үлес қосты.
2000 жылдан 2010 жылға дейін Маңғыстау облыстық ветеринариялық зертханасының бас маманы қызметін атқарды. Зертханадағы жұмыс ғылыми дәлдікті, терең білімді және нәтижеге деген үлкен жауапкершілікті талап ететін. Әрбір сараптама қорытындысының артында шаруашылықтың тынысы, өнімнің сапасы мен тұрғындардың амандығы тұрғандықтан, Валентина Қуанғалиқызы кәсіби міндетіне асқан мұқияттылықпен қарады.
2010 жылдан 2015 жылға дейін Ақтау қалалық аумақтық инспекциясының ветеринариялық бөлімін басқарып, Ақтау қаласының Бас мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы міндетін қатар атқарды. Басшылық тізгінін ұстаған жылдары бөлім жұмысын жүйелі ұйымдастыруға, мамандардың жауапкершілігін арттыруға, бақылау шараларының талапқа сай жүргізілуіне күш жұмсады.
2015 жылдан 2016 жылға дейін Ақтау қалалық кәсіпкерлік, ауыл шаруашылығы және ветеринария бөліміндегі ауыл шаруашылығы және ветеринария секторының меңгерушісі болды. Қаланың әлеуметтік-экономикалық тіршілігіне қатысты маңызды бағыттарды үйлестіріп, ауыл шаруашылығы субъектілерінің мәселелерін қарауға, ветеринариялық қызмет сапасын арттыруға, белгіленген жоспарлардың орындалуына атсалысты.
2017 жылдан 2024 жылға дейін Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Маңғыстау облыстық аумақтық инспекциясындағы биологиялық бөлімге басшылық жасады. Қырық жылға жуық кәсіби қызмет барысында Валентина Қуанғалиқызы қарапайым маманнан жауапты бөлім басшысына дейінгі еңбек белестерінен өтті. Қандай лауазым атқарса да, адалдықты арқау етіп, әділдікке сүйеніп, мемлекет мүддесін жоғары қойды. Талапшылдығын кішіпейілділікпен сабақтастырып, әріптестеріне құрметпен қарауы ұжымдағы беделін арттырды.
Көп жылғы жемісті қызметі мемлекет тарапынан лайықты бағаланып, «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі», «Елеулі еңбегі үшін» төсбелгілерімен марапатталды. Сондай-ақ «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалімен, Маңғыстау облысы әкімдігі табыстаған «Ақтау қаласының 55 жылдығы», «Маңғыстау облысының 35 жылдығы» мерейтойлық төсбелгілерімен марапатталды.
2024 жылы құрметті демалысқа шыққан тәжірибелі маман белсенді тіршіліктен қол үзбей, жеке кәсіпке бет бұрды. Жинақтаған білімі мен өмірлік тәжірибесін жаңа бастамаларға бағыттап, еңбексүйгіштік қасиетін одан әрі танытып келеді.
Жауапты мемлекеттік қызметті отбасы берекесімен үйлестіре білген Валентина Қуанғалиқызы шаңырақ құндылықтарын да әрдайым жоғары бағалады. Закиров Қазыбек екеуі Жанар, Нұрбек есімді екі перзентті тәрбиелеп өсіріп, бойларына білімге құштарлық, еңбекке адалдық, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық секілді ізгі қасиеттерді дарытты. Бүгінде немере сүйіп, ата-әже атанып, ұрпағының қуанышына кенеліп отыр.
Жанар мен Нұрбек ата-анасының сенімін ақтап, мектеп пен жоғары оқу орнын үздік аяқтады. Білімділікті жауапкершілікпен сабақтастырған қос перзент таңдаған салаларында абыройлы қызмет атқарып келеді. Қызы Жанар экономикалық қауіпсіздік бағытында еңбек етіп, кәсіби даярлығын мемлекет мүддесіне арнауда. Ұлы Нұрбек құрылыс саласында жұмыс істеп, елді мекендердің сәулеттік дамуына, халыққа қажетті нысандардың бой көтеруіне өзіндік үлесін қосуда.
Ұлдарының бірі – Қайржан. Ол да ата-анасынан алған тәлім-тәрбиені өз отбасында жалғастырып, балаларының бойына адалдықты, еңбекқорлықты, білімге құштарлықты және елге қызмет ету қасиеттерін сіңіріп келеді. Бүгінде Қайржаннан тараған Аманжан, Сұлтан және Ерназар атты үш немере ата мен әженің ақ батасын ақтап, өз өмір жолдарын қалыптастыруда. Үлкен немересі Аманжан кәсіпкерлік саласында еңбек етіп, өз кәсібін адал еңбегімен дамытып келеді. Сұлтан әуежайдың қауіпсіздік қызметінде жауапты міндет атқарып, жолаушылар қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолында абыройлы қызмет етуде. Ал Ерназар жоғары оқу орнында білім алып, таңдаған мамандығының қыр-сырын меңгеріп, болашаққа нық қадам басып келеді.
Қайржаннан тараған ұрпақтың әрқайсысы ата-әже тәрбиесінің жалғасын көрсетіп, өмірден өз орнын табуға ұмтылуда. Ата мен әженің ұрпағы өсіп-өркендеп, қоғамға өз үлесін қосып келе жатқаны – отбасы тәрбиесінің жемісі.
Шаңырақтың кенже перзенті Қадыржан да ата-анасының тағылымды тәрбиесін жүрегіне жақын ұстап өсті. Қазақы танымда кенже бала қара шаңырақтың иесі, қартайған әке-шешенің қамқоршысы деп қастерленеді. Осындай жауапкершілік Қадыржанның бойына жастайынан орнығып, туған үйдің берекесін сақтауға, ағайынның ынтымағын қадірлеуге баулыды.
Мәдениет анасы кенже ұлын ерекше жақсы көріп, еркелетіп «Аққадоқ» деп атайтын. Ана жүрегінен шыққан осы аяулы атауда мейірім, ыстық ықылас пен перзентке арналған ақ тілек жатты. Қадыржан да ананың ақ сүтін, әкенің маңдай терін бағалап, үлкендердің батасын
қастерлейтін азамат болып өсті.
Бүгінде Қадыржан – алты перзенттің арқа сүйер әкесі. Салтанат, Дулат, Нұрлы, Нұралы, Диана және Раяна есімді балаларын тәрбиелеп, әрқайсысының білім алуына, қабілетін дамытуына, өмірден лайықты орнын табуына қамқорлық көрсетіп келеді.
Мәдениет Қажығалиқызы мен Қуанғали Бисенов арттарына қырмызыдай қыздарын, алтын асықтай ұлдарын, өрісті немере-шөберелерін қалдырып, ұрпағының бойына еңбекқорлық пен адамгершіліктің дәнін септі.
Мәдениет ана маңдайына жазылған ауыртпалықтарға мойымай, өмірдің ащысы мен тұщысын сабырмен көтере білді. Денсаулығы сыр берген жылдардың өзінде қоғамдағы саяси және әлеуметтік жаңалықтардан қалыс қалмай, ел тіршілігіне сергек қарады. Өмірге деген құштарлығы жігерін жандырып, айналасына шуақ шашуына қуат берді. Қонағын қабақ шытпай қарсы алып, балаларына қамқор, немерелеріне ақылшы болған аяулы ана кейінгі буынға тіршіліктің мәнін ұғындырып, заман көшінен қалмауға, білім мен еңбекті серік етуге үндеп өтті.
Алты перзенттен тараған он екі немере мен бес шөбере Мәдениет Қажығалиқызының ғұмырына айрықша шуақ сыйлады. Немерелерінің әр қадамын қуанышпен қарсы алып, ақылын айтып, батасын беріп отырды. Шөберелерінің тәтті қылығын көріп, ұрпақ сабақтастығының мерейіне кенелді.
Ұстаздық өмірде сан мыңдаған баланың жүрегіне білім шырағын жақса, отбасы ортасында ұл-қыздарына, немере-шөберелеріне мейірім мен парасаттың қайнарын ұсынған ұлағатты ұстаз жетпіс жеті жасында дүниеден өтті.
Бүгінгі кейіпкеріміздің ғибратты ғұмыры білімге адалдықтың, аналық мейірімнің, кісілік пен қайсарлықтың жарқын баяны болып ел жадында сақталады. Сан буын шәкірттің жүрегіне білім шырағын жағып, алты перзентіне өнегелі тәрбие берген ардақты ұстаздың есімі ұрпақтарының жетістігімен, шәкірттерінің құрметімен жаңғыра бермек.
Өмірдің талай қиындығын сабырмен еңсеріп, айналасына ізгілік нұрын шашқан Мәдениет Қажығалиқызының жатқан жері жайлы, топырағы торқа, рухы пейіште шалқысын.
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()