Уақыттың қандай сынына кезіксе де азаматтық үнінен айнымай, елдік мұратты қалам қуатымен қорғау, шәкірт санасына білім нәрін сіңіру, халықтың мұңын билік мінберіне жеткізу, туған топырақтың әлеуметтік әрі рухани мәселелерін жүрекке жақын қабылдау үлкен табандылық пен терең жауапкершілікті талап етеді. Осындай қасиеттерді ғұмырлық ұстанымына серік еткен Жүсіп Нұрбай Олжайұлының өмір жолынан ұстазға тән парасатты байып, қаламгерге тән сергек зерде, қоғам қайраткеріне лайық қайсар мінез қатар танылады.
      Арал өңірінің өткір желі мен тұзды топырағы талай тағдырды төзімге баулыса, сол өлкенің қоғамдық тынысын жіті қадағалап, ауылдың мұңын өз мұңындай қабылдаған Нұрбай Олжайұлы үшін туған жер ұғымы тек кіндік қаны тамған мекен атауымен шектелген жоқ. Ана тілінің абыройы, ауыл мектебінің тағдыры, халықтың әлеуметтік жағдайы, экология, су, темір жол, тарихи жады, ұлттық сана мен тәуелсіздік мәселелері оның азаматтық ойының өзегінен орын алып, ұзақ жылдар бойы ұстаздық еңбегі мен публицистикалық мұратына арқау болды. Өмірдің ауыртпалығына мойымай, отбасының жүгін көтере жүріп, ел алдындағы міндеттен шегінбеген осындай қайсар тұлғаның ғұмырнамасы еңбек пен білімнің, сөз бен жауапкершіліктің, ұлттық рух пен азаматтық беріктіктің тұтас тағылымын танытады.
      Адам ғұмырының салмағы кейде атқарған қызметтің атағымен емес, ел жадында қалған сөздің қуатымен, ұрпақ санасына дарыған білімнің нәрімен, туған жердің мұңын жеке бастың қамынан биік қоя білген азаматтық табандылықпен таразыланады. Тағдырдың талай өткелінен өтіп, тіршіліктің тауқыметін қайсар мінезбен еңсерген, ұстаздықты ағартушылық мұратпен, қаламгерлікті қоғамдық жауапкершілікпен сабақтастыра білген Жүсіп Нұрбай Олжайұлының ғұмыр жолы осындай салмақты пайымға жетелейді. Қызылорда облысының Арал өңірінен шыққан белгілі ұстаз, қаламгер-журналист, публицист, қоғам қайраткері ретінде танылған азаматтың өмір белестерінде мектеп пен баспасөз, ұлттық мүдде мен қоғамдық мәселе, туған ауыл мен елдік мұрат өзара тамырласып жатыр.
      Жүсіп Нұрбай Олжайұлы 1955 жылдың 19 шілдесінде Қызылорда облысы, Арал ауданы, Сексеуіл кентінде дүниеге келді. Балалық шағы Арал өңірінің табиғаты мен тіршілігін, ауыл адамдарының бейнетке төзімді болмысын, тұрмыстың қиындығына қарамастан бір-біріне сүйеніш бола білетін ортаның адамдық қалпын көріп өскен кезеңге сәйкес келді. Кейінгі жылдары ауылдың тағдырын, елдік мәселелерді, әлеуметтік түйткілдерді қаламына арқау етуінің тереңінде туған топырақпен осындай ерте басталған рухани жақындық жатқан еді.
      Әкесі Жүсіпов Олжай Бақытжанұлы Ұлы соғысының ардагері, қаламгер болған. Өмірдің ауыр кезеңдерін бастан өткерген майдангер әкенің азаматтық беріктігі мен сөз өнеріне жақындығы перзент санасына ықпал етпей қалмады. Анасы Бәйімбетқызы Зиба дүкенші болып еңбек етіп, отбасының тұрмыс тауқыметін көтере жүріп, перзент тәрбиесіне аналық мейірімін арнады. Бір жағында соғыс салмағын көрген, қалам ұстаған әке, екінші жағында күнделікті еңбектің ыстық-суығына төзіп, шаңырақтың берекесін сақтаған ана тұрған отбасылық орта Нұрбай Олжайұлының бойына қайсарлық пен қарапайымдықты, сөзге жауапкершілікпен қарау мен еңбекке адалдықты ерте сіңірді.
      1961 жылы мектеп табалдырығын аттаған Нұрбай Олжайұлы білім жолындағы алғашқы қадамын туған өлкенің қарапайым оқу ортасынан бастады. Мектеп жылдары кейінгі ұстаздық ғұмырына бастайтын алғашқы таным кеңістігі ғана емес, кітапқа, сөзге, қоғамдық ортаға зер салған зерделі жастың дүниетанымы тереңдеген шақ еді.
      1971 жылы орта мектепті тәмамдап, үлкен өмірдің табалдырығынан аттаған жас азамат бірден жоғары оқу орнын жағалаған жоқ, тұрмыс талабына бейімделіп, еңбекпен шыңдалатын кезеңді бастан өткерді. 1971 жылдан 1974 жылға дейін әртүрлі жұмыстар атқарып, жастық жігерін күнделікті кәсіппен сынады. Өмірдің осындай қарапайым еңбек ортасы адамның мінезін сөзден гөрі іспен тәрбиелейтін қатал мектеп еді. Әртүрлі міндетке араласу, уақытпен есептесу, өз еңбегінің нәтижесіне жауап беру секілді дағдылар кейінгі қызметінде қажет болған жинақылық пен төзімнің тереңдеуіне ықпал етті. Әсіресе тұрмыстың жеңілдігі аз кезеңде маңдай термен нәпақа табудың парқын ұғыну кейін қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік пен ауыл адамдарының тұрмысын қаламмен көтеруіне ішкі себептердің біріне айналғандай әсер қалдырды.
      1974 жылдан 1976 жылға дейін Белоруссияның Полоцк қаласында әуе қорғанысы қатарында әскери борышын өтеді. Әскери ортадағы темірдей тәртіп, жауапкершілік, бұйрыққа беріктік пен жолдастық сенім жас жігіттің жігерін шыңдады. Қызмет бабындағы міндеттермен шектелмей, шығармашылық белсенділік танытып, әскерде ән шығаруы оның өнерге, өлең мен әуенге бейімдігінің сол кезеңнің өзінде айқын байқалғанын көрсетеді. Қатаң әскери тәртіп пен шығармашылық сезімнің бір адамның бойында қатар табысуы кейінгі қаламгерлік болмысының да өзіндік қырын танытты.
      Әскер қатарынан оралғаннан кейін білімге деген талап жалғасын тапты. Білім алған оқу орындарының қатарында Қызылорда политехникалық училищесі бар. 1980 жылы Қызылорда техникумын электрик мамандығы бойынша бітірді. Электрик мамандығы техникалық сауаттылықты, дәлдік пен сақтықты, жүйенің әр бөлшегін өзара байланыста қарастыра білуді қажет ететін кәсіп болғандықтан, мұндай даярлық Нұрбай Олжайұлының ойлау жүйесіне де нақтылық пен есепке негізделген ұстаным қосты. Кейін гуманитарлық салаға бет бұрып, Қызылорда педагогикалық институтында, қазіргі Қорқыт ата университетінде білімін жалғастырды.
      1980 жылдардың қоғамдық ахуалы Нұрбай Олжайұлының азаматтық ұстанымын айқын көрсеткен кезеңдердің бірі еді. 1986 жылғы тарихи Желтоқсан оқиғасы тұсында саяси белсенділігі ерекше байқалып, Арал өңіріндегі «Желтоқсаншылардың» бірі ретінде қоғамдық мәселелерден шет қалмады. Ұлттық намыс, ана тілінің тағдыры, елдің ертеңі секілді мәселелерге немқұрайды қарамайтын мінезі кейінгі қоғамдық қызметінің негізгі өзегіне айналған азаматтық ұстаным ретінде тереңдей берді.
      1987 жылы Қамыстыбас ауылында ұлттық мәселелерді талқылайтын «Саяси клуб» құрды. Қоғамдық ойды ашық талқыға салу оңайға соқпайтын кезеңде құрылған осындай орта елдік мәселелерге зер салған азаматтардың пікір алмасуына мүмкіндік берді. Ұлттық сана, тіл, қоғам тағдыры жөніндегі ойларды ортаға салу Нұрбай Олжайұлы үшін сырттай бақылаушының қызығушылығы емес, азаматтық жауапкершіліктен туған әрекет еді.
      1988 жылы Қосжар орталау мектебінде мұғалім болып еңбек жолының жаңа тарауын бастады. Ұстаздық қызмет Нұрбай Олжайұлының табиғатына жақын, білім мен сөзді адам тәрбиесінің пәрменді құралы деп қабылдаған ішкі ұстанымымен үндес сала болды. Мұғалім үшін пән мазмұнын меңгерту жеткіліксіз, шәкірттің ойлау мәдениетін жетілдіру, сөз қадірін таныту, ұлттық әдебиет арқылы рухани дүниесін байыту үлкен жауапкершілік жүктейтін. Кейінгі ұзақ педагогикалық қызметінде осы міндетті адал атқаруға күш салды.
      1989 жылы Қызылорда педагогикалық институтын тәмамдап, кәсіби педагогикалық білім алды. Сол жылдан бастап Қамбаш ауылындағы №21 орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып еңбек етті. Қазақ тілі мен әдебиетін оқыту Нұрбай Олжайұлы үшін тек оқу бағдарламасындағы тақырыптарды меңгертумен шектелген кәсіп емес, жас ұрпақтың ұлттық танымын тереңдететін, ана тілінің мәйегін, көркем сөздің қасиетін, әдеби мұраның рухани қуатын шәкірт жүрегіне жеткізетін жауапты қызмет еді. Осы білім ордасындағы ұстаздық жолы 2018 жылға дейін жалғасты.
      1989 жылы Қамыстыбас ауылында «Қазақ тілі» қоғамының жергілікті тобын басқаруы педагогикалық қызметі мен тіл тағдырына қатысты қоғамдық мұратының өзара жақындығын айғақтады. Мемлекеттік тілдің мәртебесі, ана тілінің қоғамдық қолданысы, ұлттық мәдениетті сақтау секілді мәселелерді ұстаздық еңбектен бөлек қарамай, қоғамдық кеңістікте де белсенді көтерді.
      1990 жылы Қазақстанның тәуелсіздігі жолында күрескен әйгілі «Азат» азаматтық қозғалысының Арал ауданы мен Сексеуіл, Қамыстыбас кенттеріндегі бастауыш ұйымдарын құрушылардың бірі болды. Тәуелсіздік идеясы елдік мұратпен қабысқан тұста Нұрбай Олжайұлы қоғамдық ортадағы пікірін ашық айтып, ұлттық мәселелерге үн қосып, азаматтық белсенділігін жалғастырды.
      1993 жылдың шілдесінде қоғамдағы идеологиялық кеңістіктің бос қалуы болашақта сырттан келетін теріс ағымдарға жол ашуы мүмкін екенін айтып, діни идеологияны күшейту қажеттігі жөнінде пікір білдірді. Сенім мен сезімге әсер ететін жат ықпалдардың алдын ала ескерілмесе, қоғамға зардабы тиюі мүмкін деген алаңдаушылығын сол кезеңнің өзінде көтерді. Дәстүрлі дінді сақтау, сырттан енген теріс ағымдарға қарсы қоғамдық пікір қозғау, діни қауіпсіздік мәселесіне назар аударту бағытында мақалалар жазып, қозғалыстарға араласты.
      Ұстаздықпен қатар қоғамдық және саяси қызметке араласқан Нұрбай Олжайұлы екі мәрте Арал аудандық мәслихатының депутаты болып сайланды. Халықтың мұң-мұқтажын билікке жеткізу, елді мекендердің әлеуметтік мәселелерін қозғау, ауыл тұрғындарының күнделікті қажетіне қатысты түйткілдерді тиісті орындарға жеткізу депутаттық қызметінің маңызды арнасы болды. Кейін берілген ресми алғыс хаттарда да ауданның экономикалық және әлеуметтік дамуына қосқан үлесі, елдің өтініш-тілегін билік орындарына жеткізудегі белсенділігі арнайы аталды.
      Қоғамдық қызметпен қатар баспасөзден де қол үзбеді. Арал аудандық «Арал ақиқаты» және «Үмітті Арал» газеттерінде бас редактор қызметін атқарып, журналистикадағы қалам қарымын қоғамдық мәселелерді қозғауға жұмсады. Қоғамдық және саяси тақырыптағы өткір публицистикалық мақалалар, өмірбаяндық очерктер, сатиралық әңгімелер, тарихи деректі еңбектер жазып, шығармалары республикалық басылымдарда тұрақты жарияланып тұрды.
      Қаламгерлік мұрасының қатарында «Асылдан туар асылдар немесе ұлттық рухты ояту», «Менің сыныптастарым», «Мектеп – ауыл тірегі» кітаптары бар. Журналистік қызметіндегі басты ерекшеліктің бірі – ауыл өміріндегі нақты мәселелерді сырттай бақылаумен шектелмей, олардың шешілуіне азамат ретінде араласуы еді.
      Су тапшылығы, теміржол бағыты, тарихи ескерткіштерді қорғау, елді мекен тазалығы, өткенге құрмет, білім беру сапасы, денсаулық сақтау, экология секілді сан салалы тақырыптарды баспасөз бетінде өткір көтеріп, жауапты басшылардың назарына жеткізуге күш салды. Ауылдың күнделікті қажеті қағаз жүзіндегі мәселе ретінде емес, адам тағдырымен байланысқан қоғамдық міндет ретінде қарастырылды.
      2000 жылы ауылдық мұғалімдерге беріліп келген 25 пайыздық коэффициент алынып тасталған кезде, «Тіршілік» газетіне «Ұстаздарға қысым жасау болашақты балталау емес пе?!» атты сын мақала жазды. Ауыл мұғалімінің еңбегін әлеуметтік тұрғыдан қорғауды көздеген жарияланымы арқылы экологиялық коэффициенттің қайта қосылуына атсалысты. Ұстаз мәселесін жеке кәсіптік мүдде деңгейінде қалдырмай, ауыл мектебінің келешегімен, бала тәрбиесімен, білім сапасымен байланыстыра қарауы қаламгердің ағартушылық ұстанымымен сабақтас еді.
      2003 жылдың желтоқсанында «Жас Алаш» газетінде «Үкімет арамтамақтарды асырудан жалыққан жоқ па екен?!» деген көлемді мақала жариялап, ауыл тұрғындарының арасындағы кедейшілік деңгейіндегі азаматтардың мемлекеттен көмек алу мәселесін көтерді. Әлеуметтік қолдауға мұқтаж адамдардың жағдайын қоғамдық мінберге шығарып, тиісті көмектің көрсетілуіне ықпал етуге ұмтылды. Қаламды тек пікір айту құралы ретінде емес, нақты адам тағдырына араша сұрайтын азаматтық құрал ретінде пайдаланған публицистің мұндай мақалалары халық арасындағы өзекті мәселелермен тікелей сабақтасып отырды.
      2004 жылы Арал ауданының әкімі Н. Мұсабаев қол қойған Алғыс хатпен марапатталды. Құжатта «Үмітті Арал» газетінің қоғамдық тілшісі Нұрбай Жүсіптің баспасөздің белсенді жанашыры ретіндегі кіршіксіз қоғамдық қызметіне ризашылық білдірілген. Журналистік ізденісі мен қоғамдық белсенділігінің қатар танылуы оның аудандық баспасөздегі еңбегіне берілген ресми құрметтің бірі еді.
      2005 жылы Білім және ғылым қызметкерлері кәсіподағының облыстық комитеті тарапынан Грамота берілді. Мадақтамада Арал ауданының №21 орта мектебінің мұғалімі Нұрбай Жүсіптің тәуелсіз еліміздің болашақ иелерін тәрбиелеумен қатар қоғамдық жұмыстарға белсене араласқаны атап көрсетілді. Ұстаздық пен қоғамдық жұмысты қатар атқарған ұзақ жылғы еңбегінің мұндай ресми бағалануы оның мектеп қабырғасындағы қызметінің ауқымын кеңірек танытты.
      2006 жыл Нұрбай Олжайұлының қоғамдық мәселелерге қатысты бірнеше маңызды бастамасымен ерекшеленді. Жезқазған–Сексеуіл теміржолының салыну бағытын Сексеуілге қарай бұру жөнінде есеп жүргізіп, сызбасын дайындап, өз ұсынысын ұсынды. Осы мәселе төңірегінде әйгілі «Жас Алаш» газетіне «Ұлттық мүдде бәрінен жоғары» және «Сексеуіл бағыты барлық жағынан тиімді» атты мақалаларын жариялап, теміржол құрылысының Сексеуіл бағытына бұрылуына атсалысты. Елдің көлік қатынасы мен өңірлік дамуына қатысты ірі мәселені тек сөз жүзінде көтермей, есеп пен сызба арқылы дәйектеуге талпынуы оның алғашқы техникалық мамандығынан алған білімінің қоғамдық іске жараған бір қырын да көрсетті.
      Сол 2006 жылы білім беру саласындағы мәселелерге де қалам тартты. Балалардың білім сапасының төмендеуіне қатысты «Жас Алаш» газетіне мақала жазып, қоғамдық пікір тудырды. Өткір сынынан кейін қудалауға ұшырағаны жөніндегі дерек те өмір жолында кездеседі. Қандай қысымға тап болса да, білім мәселесін көтеруден және ұстаздық ұстанымын қорғаудан бас тартпаған мінезі оның бірбеткей, айтқанынан қайтпайтын қайсар табиғатымен астасып жатты.
      2007 жылы Арал ауданының әкімі Н. Мұсабаев берген Алғыс хатта Нұрбай Олжайұлының аудандық мәслихаттың №2 «Темірші» сайлау округінен депутат болып сайланып, төрт жыл бойы ауданның экономикалық және әлеуметтік дамуына үлес қосқаны, халықтың мұң-мұқтажын билік орындарына жеткізуде белсенділік танытқаны атап өтілді. Тағы бір екі тілде жазылған Алғыс хатта ауданда атқарылып жатқан іс-шараларды халыққа жария етудегі елеулі еңбегі мен журналистік шеберлігіне құрмет білдірілді.
      Арал өңірінің экологиялық мәртебесіне қатысты мәселе көтерілген тұста ауданнан экологиялық статусты алып тастауға қарсылық білдіріп, баспасөзге мақала жазып, өңірдің жағдайын нақты деректер арқылы қорғауға атсалысты. Аралдың табиғи қасіреті мен халық тұрмысындағы ауыр салдардың сырттай айтылатын ұран емес, күнделікті өмірге тікелей әсер ететін шындық екенін қаламгер ретінде үнемі назарда ұстады. Су, экология, денсаулық, әлеуметтік ахуал тақырыптарының шығармаларында жиі көтерілуі де туған өңір тағдырына деген азаматтық алаңдаушылығынан туындады.
      Нұрбай Олжайұлының көпшілік арасына кең тараған публицистикалық еңбектері қатарында «Тәуелді кезімізде су ішіп едік, тәуелсіз кезімізде у іштік ау немесе Аралдағы бір жұтым судың зары», «Тарих қасіреті қайталанбасын», «Қасіретін әжуаға айналдырған әлемдегі жалғыз халық», «Заң әркімнің илеп алар қамыры емес!» атты мақалалары бар. Аталған жарияланымдар қоғамдағы күрделі құбылыстарға азаматтық көзқараспен үңіліп, әлеуметтік әділет, тарихи жады, экологиялық қасірет, заң үстемдігі секілді мәселелерді көтеруімен оқырман назарын аударды. Халық арасында кең тарап, ең көп оқылған публицистикалық дүниелердің қатарынан орын алды.
      Қаламгердің шығармашылық қыры публицистикамен ғана шектелген жоқ. «Азаттығым, айналдым!» атты туындының сөзін де, әнін де өзі дайындап, азаматтық сезімді әуенмен жеткізді. Әскер қатарында жүрген кезінде ән шығаруға деген жастық әуестігі кейін де рухани серігіндей жалғасып, сөз бен сазды бір арнада тоғыстыруына мүмкіндік берді.
      2009 жылы «Қазақ тілі» Халықаралық қоғамының президенті тарапынан Құрметті грамота табысталды. Құжатта Арал ауданының №21 орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Нұрбай Жүсіпке мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеруге қосқан зор үлесі үшін құрмет көрсетілген. Ана тілінің қоғамдық беделін арттыру жолында 1989 жылдан бастап атқарған жұмыстары мен ұзақ жылғы ұстаздық еңбегі осындай марапатпен атап өтілді.
      2011 жылы Қазақ ұлты тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай «Тархан әділеттілік» қоғамдық комитеті мен «Ақ жол» партиясының жетекшілері С. Елубай мен А. Перуашев тарапынан Алғыс хат берілді. Құжатта Нұрбай Олжайұлының 1980 және 1990 жылдардағы ұлт-азаттық күреске қосқан үлесі мен азаматтығына шексіз алғыс білдірілген. Жастық шағынан басталған ұлттық мәселелерге қатысты белсенді ұстанымының араға жылдар салып ресми түрде атап өтілуі оның қоғамдық қызметінің ұзақ мерзімді сипатын танытты.
      2016 жылы Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай Қызылорда облысының әкімі Қ. Көшербаевтың атынан Алғыс хат тапсырылып, аймақтың әлеуметтік және экономикалық өркендеуіне қосқан ерекше үлесі үшін ризашылық білдірілді. Ауыл мектебіндегі ұстаздық, аудандық қоғамдық жұмыстар, журналистика, тіл және әлеуметтік мәселелер жөніндегі еңбегінің әр кезеңде түрлі мекемелер тарапынан аталып өтілуі Нұрбай Олжайұлы атқарған қызмет ауқымының кеңдігін көрсетеді.
      Ұзақ жылғы мұғалімдік жолында Нұрбай Олжайұлы шәкірттің білімін тек баға көрсеткішімен өлшемей, шығармашылық қабілетін дамытуға айрықша көңіл бөлді. Оқушыларының арасында мектепті «Алтын белгімен» және үздік аттестатпен тәмамдағандар болды. Талай шәкірті кейін әр салада абыройлы қызмет атқарды. Сол шәкірттердің бірі әрі өз қызы Нұрбайқызы Нұргүл 2023 жылы Қазақстанның үздік мемлекеттік қызметшісі атанды. Ұстаз еңбегінің ең үлкен қайтарымы шәкіртінің алған білімін қоғам игілігіне жұмсауынан көрінетінін ескерсек, мұндай жетістіктер педагог ғұмырының бағалы жемісі еді.
      Ауыл мектебінің салынуына атсалысуы да білім саласына деген жанашырлығының нақты істерінің бірі болды. Мектепті тек сабақ өтетін ғимарат ретінде емес, ауылдың рухани тірегі, баланың келешегіне жол ашатын тәрбие ордасы деп қабылдаған ұстаз үшін білім мекемесінің жағдайы тұтас елді мекеннің ертеңімен сабақтас мәселе еді. «Мектеп – ауыл тірегі» атты кітабының мазмұндық өзегінде де осындай ағартушылық түсінік жатқанын атауынан-ақ аңғаруға болады.
      Нұрбай Олжайұлының өмір жолындағы ең ауыр тараулардың бірі күнделікті тұрмыс қиындығымен байланысты. Ата-анасынан айырылып, тағдырдың салмағын ерте сезінсе де, қиындыққа мойымады. Отбасының қамын көтеру, балаларын өсіру, ұстаздық міндетін адал атқару үшін дене еңбегінен де тартынған жоқ. Спортты сүйетін азамат болғанымен, шаңырақты асырау қажеттілігіне байланысты сүйікті ісін тоқтатуға мәжбүр болды. Кейін денсаулығында мәселелер басталды.
      Соған қарамастан, тіршілік талабына бой бермей, күндіз мектепте шәкірттерге білім беріп, түнде мотоциклмен көлге барып, ау салып, балық аулады. Ұстаған балығын үйге әкеліп, ыстап, сатуға дайындап, отбасының несібесін көбейтуге күш жұмсады.
      Жұбайы Есбергенова Гүлмира Аманжолқызымен бірге балаларын осындай ауыр еңбекпен өсірді. Екеуі өз қолдарымен үй салды. Үйді жылытатын отын тапшы кезде қолмен тезек теріп, баспананы жылытып, ең алдымен балаларының амандығын ойлады. Тұрмыстың осындай қатал сынақтары азаматтық жігерін мұқалтқан жоқ.
      Күнкөрістің машақатымен арпалыса жүріп, қоғамдық және саяси мәселелерді де қаламнан түсірмей, өткір мақалаларын газеттерге жариялады. Сол жазбалары үшін түрлі қудалауларға да тап болды. Жеке бастың қиындығы мен қоғам алдындағы жауапкершілікті қатар көтерген мұндай кезеңдер оның қайсар мінезінің тереңдігін танытатын өмір белестері еді.
      2018 жылы №21 Қамыстыбас орта мектебіндегі ұзақ жылғы ұстаздық қызметін аяқтап, зейнет демалысына шықты. Алайда еңбек жолының ресми аяқталуы шығармашылық ізденісінің тоқтауына себеп болған жоқ. Қаламмен сырласқан ғұмыры зейнет жасында да жалғасын тауып, «Сағыныш» атты классикалық шығарма жазды. Аталған туынды облыстық байқауда 2-орын иеленді. Ұзақ жыл публицистика мен деректі дүниелерге қалам тербеген автордың көркем шығармаға ден қоюы оның шығармашылық мүмкіндігінің сан қырлы екенін көрсетті.
      2023 жылы Арал ауданының әкімі С. Сермағанбетовтің атынан Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері күніне орай арнайы Құттықтау жолданды. Онда өңірдегі оң өзгерістерді халыққа белсенді насихаттап жүрген журналистің кәсіби шеберлігі мен аудан дамуына қосқан өлшеусіз үлесіне шынайы алғыс білдірілді. Нұрбай Олжайұлының зейнет жасына жеткеннен кейін де еңбегінің елеусіз қалмауы – оның қаламгерлік жолы мен баспасөз саласындағы қолтаңбасының қаншалықты терең екенін айғақтайды.
      Сонымен қатар, осы жылы Республика күніне орай Нұрбай Олжайұлына Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі Ғ. Бейсембаевтың атынан Алғыс хат табысталды. Бұл марапатта оның білім саласында ұзақ жылдар бойы қалтқысыз қызмет етіп, жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне қосқан сүбелі үлесі жоғары бағаланды. Тілек хатта азаматтық болмысы мен ақыл-парасаты айналасына өнеге болған ардагерге зор денсаулық, ұзақ әрі мағыналы ғұмырына бақыт пен береке тиелді.
      Қаламгерлік пен ұстаздықты қатар өрген ардагердің қоғамдық қызметі де назардан тыс қалмады. 2024 жылы Қазақстан мәслихаттарының 30 жылдығы аясында Қызылорда облыстық мәслихатының төрағасы М. Тлеумбетовтің атынан құттықтау жолданды. Содан кейін де екі мәрте аудандық мәслихат депутаты ретінде ел аманатын арқалап, халықтың өтінішін билікке жеткізген азаматтың өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан еңбегі ерекше атап өтілді. Арада жылдар өтсе де көрсетілген бұл құрмет Нұрбай Олжайұлының ел мүддесі жолындағы еселі еңбегінің халық жадынан өшпегенін айқын танытады.
      Баспасөз күніне орай Арал ауданының әкімі Н. Мұсабаевтің Алғыс хатында да «Үмітті Арал» газетінің қоғамдық тілшісі Нұрбай Жүсіпке журналистика саласындағы ауыр әрі жауапты еңбегі мен қоғамдық қызметі үшін шынайы ризашылық білдірілген. Әртүрлі жылдары табысталған мұндай марапаттар бір ғана кәсіп саласындағы нәтижені емес, мұғалімдік, журналистік, депутаттық және қоғамдық қызметтің өзара сабақтас ұзақ жолын қамтиды.
      Нұрбай Олжайұлының азаматтық табиғатынан бірбеткейлік пен айтқанынан қайтпайтын қайсарлық ерекше байқалады. Қоғамдық мәселені көтергенде жеке басына тиер салдарды есептеп, үнсіз қалудан гөрі ел қажетіне қатысты пікірін ашық жеткізуді артық санаған мінезі талай сынға себеп болса да, қаламын тоқтатпады. Су мәселесінен теміржолға, ауыл тазалығынан тарихи ескерткіштерді қорғауға, денсаулық пен экологиядан білім мен діни қауіпсіздікке дейінгі кең ауқымды тақырыптарға үн қосуы туған жердің тұрмысын тұтас күйінде қабылдаған азаматтық зерденің белгісі еді.
      Қазіргі уақытта Нұрбай Олжайұлы «Арда туған ауылдастарым» атты кітап жазу үстінде. Еңбекте ауыл тарихында із қалдырған адамдар, ауыр кезеңдерде бір-біріне қол ұшын берген азаматтар, кеңпейілді ауыл тұрғындары, Кеңес Үкіметі тұсындағы қиындықтарды бірге еңсерген ел адамдары, тәлім мен тәрбиеге қатысты тағылымды оқиғалар қамтылған. Ұзақ жылдар бойы өзі араласқан ортаға, туған ауылдың адамдарына, ел ішіндегі азаматтық қасиеттерге қалам арқылы қайта оралуы қаламгердің шығармашылық ізденісінің табиғи жалғасы ретінде қабылданады.
      Нұрбай Олжайұлы – тек қалам тербеп қана қоймай, бойында өнер мен спорт тоғысқан сегіз қырлы, бір сырлы азамат. Жастайынан гитара тартып, әсем әндер орындауды жанына серік еткен ол өнердегі қырын да таныта білді. Сонымен қатар спортты да ерекше сүйіп, штанга көтерумен айналысты. Бұл әуестігін, салауатты өмір салтын жасы ұлғайған шағына дейін үзбей жалғастырып келеді.
      Осындай сан салалы еңбек пен шығармашылық серпіннің ар жағында отбасының орны айрықша. Жазушының берік тірегі болған жұбайы Есбергенова Гүлмира Аманжолқызы мектепте техникалық қызметкер болып еңбек етеді. Қиын кезеңдерде жарының жанынан табылып, бірге үй тұрғызып, тұрмыстың ауыртпалығын бөлісіп, балаларын өсірген өмірлік серігінің еңбегі отбасы тарихының ең қымбат беттерінің бірі.
      Ұлы Жүсіпов Елжас Нұрбайұлы – мектеп қызметкері. Қызы Нұрбайқызы Нұргүл – мемлекеттік қызметші, Қызылорда облыстық сотының бас маманы, 2023 жылы Қазақстанның үздік мемлекеттік қызметшісі атанған. Қызы Нұрбайқызы Гүлназ – мәдениет қызметкері, клуб әдіскері. Ұлы Нұрбайұлы Заман – студент. Келіні Тажимбетова Жазира Өнербайқызы – мектеп қызметкері. Немерелері Нұрәділ, Айзере, Әлихан, Нұрәли – оқушылар.
      Ғұмырын ұстаздыққа, қаламгерлікке, елдік мүдде мен қоғамдық іске арнаған Нұрбай Олжайұлына алдағы уақытта да қажымас қайрат, сергек сана, шығармашылық қуат тілейміз. Деніне саулық, отбасына амандық пен береке, қаламына қарым, еңбегіне толайым табыс серік болып, туған елдің тарихы мен тағылымын кейінгі ұрпаққа жеткізер шығармаларының қатары толыға берсін деген ізгі ниетпен мақаламызды тәмамдаймыз.