«Елім» деген ер...
![]()
Санамалап жазсақ та еткен еңбектерін сарқып тауыса алмайтын, ауырлығы нардың белін да қайыстырар елдің жүгін арқалап кете беретін арда азаматтарымыздың бірі, «Қазақстанның Құрметті сәулетшісі» – Оңғалбаев Ғали Әбуқали-Синаұлы.
Бедел биігіне көтере білген еңбегінің жолын қатардағы слесорлықтан бастап, аудан, облыс экономикасының дамуына өзіндік үлесін қосып, техникалық салалар мен басшылық қызметте ел мүддесі үшін еңбек ете білген Ғали Әбуқали-Синаұлы 1947 жылдың 22 ақпанында Гурьев облысы, қазіргі Форт-Шевченко қаласы маңындағы Баутин елді мекенінде дүниеге келді. Тағдырдың жазуына шара бар ма, 5 жасында әкесі қайтыс болып, қарт әжесі Саржан мен анасы Айғанның тәрбиесінде өседі. Әжесі мен анасының айтуы және әкесінің көзін көрген ағайын-бауырларының сөздерін тыңдап өскен кейіпкеріміз Оңғалбаев Ғалидің әкесі туралы айтқан естелігіне кезек берсек:
«Мен үшін әкем – ерекше тұлға. Қандай да қулық-сұмдықтан ада, жүзінен қуаныш нұры арылмайтын, мейірім мінезді кісі. Шүкіршілікке мінәжат еткен, иманжүзді, жолдасын жолда қалдырмайтын сертке бекем жан. Барға – қанағат, жоққа – саб
![]()
ыр сақтаған абзал азамат, қиын кездері жалғыз дәнді жарып жеген жомарт, көл-көсір көңілімен жанындағыларды жадыратып, нұрландырып жүретін қамқор пейілді жан болатын. Ақыл-парасатымен төрт көзі түгел топқа төрелік жасаған тұғырлы тұлға, нардың белі бүгілген тауқымет тегеурініне тайсалмай қарсы тұрған тіреубақан. Отбасынан бұрын Отанын ойлаған омыртқалы ер. Жүрегімен жарын сүйген, ұлын ұлы, қызын қырмызы етіп өсірген өнегелі әке. Қырандай қияға қонған, жолбарыстай жігерлі, қасқырдай қайратты, бүркіттей бағалы болмыс иесі. Ағайынның ауызбіршілігін, туысқанның татулығын, достың дені-басын, әріптестің әл-қуатын күйттеген кемел кісі. Ет жүрегімен елімен, бек білегі жерімен сырлас сырбаз, жаны жәннаттағы жаһұт жан. "Синақұлдың өзі де өте шешен, би болған адам. 1950 жылдардың басында осы аймақтан Қазақстан Республикасының депутаттығына Сәбит Мұқанов ұсынылып, ол кісі өз сайлаушыларымен кездесуге Кетік қаласына келгенде, сол төңіректе әңгіме айтатын кім бар деп сұрапты. Білетін адамдар сонда Синақұлды атайды. Сонда С.Мұқанов 2-3 күн Синақұлмен сөйлесіп, көптеген әңгімелерді қағазға жазып алыпты. Кейін Алматыға барған
![]()
соң, С.Мұқанов Синақұл әңгімесіне риза болыпты. 1951 жылы Таушықта қайтыс болып, Үйтолы зиратында жерленген" дейді жазушы Әбілқайыр Спан "Сәбит Мұқановпен достық" атты өз еңбегінде. Абырой мұнарасы ел алғысынан тұрғызылған әкемнің ісін жалғастырып, есімін жаңғыртып өтуді перзенттік парызым деп білемін». Міне, осылайша әкесі туралы маржан сөздердің тізбегін ағытқан кейіпкеріміз әкеге деген ерекше құрметінің арқасында бүгінгі таңда өзі де сол құрметке ие болды. Соғыстан кейінгі жылдары анасының қолғанаты бола жүріп, еңбекке ерте араласты. Балалығын еңбекке айырбастаған Ғали Әбуқали-Синаұлы 1955 жылы Баутин елді мекенінде орта мектептің табалдырығын аттап, 1965 жылы бітіріп шығады. Өмірден теперіш көрген жанның еңбекке пісіп, ширақы қимылды болатыны секілді, қолы қандай істің де шырайын шығарып жіберетін жалынды жас мектепті бітірген соң, «Маңғыстау мұнай-газ барлау» кешенді экспедициясына қарасты автотранспорт мекемесінде слесардың оқушы-көмекшісі болып орналасады.
Осындай иірімі қатты тіршіліктің бесігінде тербеліп кете барған Ғали Әбуқали-Синаұлы еңбек ете жүріп, 1968 жылы Ералиев елді мекеніндегі кешкі мектепті бітірі
![]()
п шығады. Сол жылы әскерге алынып, 1971 жылға дейін Кеңес әскері сапында Отан алдындағы азаматтық борышын өтеп келеді. Қайнаудан шыныққан құрыштай болып әскерден келген жас «Маңғыстау мұнай-газ барлау» кешенді экспедициясына жұмысқа орналасып, жеті жыл суретші, бұрғышының көмекшісі болып жұмыс атқарады. Еңбек ете жүріп, өзін жақсы қырынан көрсете біліп, басшылықтың сенім үдесінен шыға білген жас ауданның жолдамасымен 1978 жылы Қазақ политехникалық институтының «архитектура» факультетіне оқуға түсіп, 1983 жылы бітіріп шығады. Оқу орнын бітіріп шыққан соң, өзі қызмет еткен мекемеге қайта оралып, құрылыс учаскесінің шебері, аға шебер, экспедицияда ОКС-те инженер, құрылыс-монтаж учаскесінің бастығы, кешенді экспедициясы бастығының күрделі құрылыс жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарады.
Одан кейінгі жылдары кешенді экспедицияның мұнара монтаждау мекемесінің жұмысын қарқынды дамытуға тың серпін беруге, бас инженер қызметіне жұмсалып, бұл сенімді абыроймен орындап, 1992
![]()
жылы аудан әкімдігіне өндіріс, көлік және құрылыс жөніндегі бас маман қызметіне шақырылады. Тасты да уатып жіберетін қайраты бар жалынды жас, мұнай әлеміне етене араласып кете барды. Бастаған ісін аяқсыз қалдырмайтын, жауапкершілігі мол жас маман, шаруашылықта жүріп, өзін жақсы жақтары мен қолынан іс келетінін көрсете білген Ғали Әбуқали-Синаұлын басшылық жауапты жұмысқа баулиды. Ерке қыздың қылығындай түрліше құбылған сол бір тоқырау жылдары жауапты қызмет атқару екінің бірінің қолынан келе бермейтін іс.
Тіпті, бұл қызметке келуге жүрексінетіндері де болды. Бірақ, жауапкершілігі мол жұмыстың астарында үлкен адамгершілік пен азаматтық жатқанын жүрегімен сезінген Ғали ӘбуқалиСинаұлы жұмыс жасау барысында аянып қалмады. Тізбектесе жатқан шаруашылықтың жұмыстарын бір тізгінде үйлестіріп алып кетіп, аудан экономикасының бойына қан жүгіртті.
Тоқсаныншы жылдардағы қиыншылықты өз көзімен көріп, нарық екпініне шыдам беріп, кәсіпорындардың жұмысын аман алып қалып, тоқыраудан аз шығынмен өту жолында көптеген істер атқарылды. «Тас түскен жеріне ауыр» деген, сол бір кездердегі атқарылған жұмыстары туралы, қиындықтан шығудың кілті болған істері туралы, аудан әкімінің бірінші орынбасары қызметінде болған Ғали Әбуқали-Синаұлының өз сөзіне кезек берсек: «-Еліміздің Тәуелсіздік алуы, бұрынғы Одақтың ыдырауы, үлкен әлеуметтік-экономикалық дағдарысты алып келді. Бұл жағдай өлкеміздегі алып кәсіпорын «Жетібай мұнай-газ өндіру басқармасына да өз салқынын тигізіп, жағдай нашарлай бастады.
1994 жылы облыстық басшылар Ляззат Қиынов, Нәсіпқали Марабаев және «Маңғыстау мұнай-газ» компаниясының басшыларымен біріге отырып, Жетібай кен-орнын игерілуіне, облыс экономикасын қарқынды дамытуға серпін берумен бірге, өлкеде ауданды өркендету жайлы сөз етілді. Бұл орайда шетелдік мұнай компанияларының іс-тәжірибесін көру, техника мен технологияларды автоматтандыру,
![]()
компьютерлендіру, жаңа компаниялардың ішінде мұнай өнімділігін арттыру, «Буранда» сарапшылық қондырғыларының тиімділігін тексеру, оларды жөндеу, материалдық,энергетикалық шығындарын азайту бағытында кеңес болды.
Нәтижесінде, «Маңғыстау мұнай-газ» компаниясының Бас геологы Аманкелді Тасқараев, инженер-мұнайшылар Сағидолла Бижанов пен Мәрден Баймұратов, облыстық экология бөлімінің бастығы Ықылас Ноғаев және мен осы делегацияны бастап, Канадаға бір айға іс-сапарға шығып, басшылардың сенімінен шыға біліп, абыроймен орындап келдік.
Канаданың – Калгари, Ванкувер қалаларында болып жаңа технологиялардың ішінде мұнай өндіруді арттыруға, мұнай өнімдерінің көрмелерін және «Буранда» сарап қондырғыларын көзбен көріп танысты. Атап айтқанда, Жетібай кен орнын шетелдік мұнай компанияларымен тығыз қарым-қатынас орнатып, іс-тәжірибесі жөнінде, жаңа технологиялардың қыр-сырлары мен оны одан әрі дамытудың мәселелері туралы пікір алысып, өзіндік ой-пікірлерімен бөлісіп екі жақтан шарт жасақталды», – дейді Ғали Әбуқали-
![]()
Синаұлы.
Аталы сөзге тоқтамы бар, қадамы нық, сертке берік Ғали Әбуқали-Синаұлын қызмет атқару барысында адами қасиеттерден айнымады. Үлкенге құрметін көрсетіп, кішіге аға бола білді. Жұмыс барысында кездескен қиындықтарды уақытылы реттеп, өзіне сеніп тапсырылған қызметті атқару барысында әділдік жолынан бір тайған емес. Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары жазылған тарих кітабы қалың болды. Тоқыраудың меңіреу тұманы сейіле қоймаған сол тұста, әркім отбасы қамы үшін түрлі істің басын шалып жүргенде Ғали Әбуқали-Синаұлы азаматтық таныта білді. Міне, осы жылдардан бастап, елдің жайын, халықтың қамын ойлаған азаматтың мемлекеттік қызметі жалғасын таба білді. Жоғарғы орындардың шақыруымен 1994 жылы Маңғыстау облыстық құрылыс тұрғын үй сәулет және территорияны қоныстандыру басқармасының бастығы болып тағайындалды.
Адал еңбек ете білсең, өмірдің өзі де әділ бағасын береді емес пе, өзінің игі ісімен, ағалық ақылы, парасат пайымымен халықтың қалаулы адамына айналған кейіпкеріміз 1994 жылы Маңғыстау облыстық құрылыс тұрғын үй сәулет және территорияны қоныстандыру басқармасының бастығы, Құрылыс депатарментінің директоры (облыстың бас сәулетшісі) қызметіне келді. 1995 жылы Астананың бас жоспарларын жобалауға, сонымен қатар Астанадағы "Атамекен. Қазақстан картасы" этно-мемориалдық кешенін жобалауға қатысты. 2003-2007 жылдары «Қаражанбас тұрғын-үй массиві құрылысын жобалау» ААҚ-ында кеңесші, 2007-2009 жылдары Құрық селосы әкімінің орынбасары, 2009-2011 жылдары Қарақия аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің бастығы қызметін атқарып құрметті зейнет демалысына шығады.
Қандай қызмет атқарса да, қарапайымдылық қалпынан таймаған, өзіне сеніп тапсырылған лауазымдық міндеттерді үлкен жауапкершілікпен атқара білді. Шырғалаңы мен бұралаңы көп өнер мен мәдениет саласының түкпіріне сүңгіп кетіп, ел игілігіне қызмет етер құнды заттарды жарыққа шығарған азаматтың еңбегі еленбей қалған жоқ. «Елім» деген ердің еңбегін еселеп, беделін көтеріп, абыройын асқақтата түсер елі болады. Ғали Әбуқали-Синаұлы еңбек еткен
![]()
жылдары түрлі марапаттар мен Алғыс хаттарға ие болды. Марапатқа лайықты тұлға ретінде қол жеткізген жетістіктері мен еңбегінің бағасы бола білген, ыстық ықыласқа толы алғыстарға көз жүгіртсек:
1976 жылы «ВЛКСМ» Орталық комитетінің «Молодой гвардеец пятилетки» күміс белгісі;
1986 жылы «Еңбек ардагері» медалі;
2001 жылы «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі;
2007 жылы Гелология және жер қойнауын пайдалану комитеті «Қазақстан Республикасының энергетика және минералдық ресурстар министрлігі» Маңғыстау мұнай-газ барлау» тресі «Маңғыстау геология» акционерлік қоғамына 50 жыл толу құрметіне орай мұнай газ барлау саласындағы еңбегі үшін «Ескерткіш белгісі»; Қазақстан мұнай-газ саласын қалыптастыруда және дамытуда көрсеткен елеулі еңбегі үшін «Қазақстан мұнайына 100 жыл» мерекелік медалі;
2012 жылы Қазақстан Республикасы құрылыс және тұрғын үй
![]()
коммуналдық шаруашылық істері агенттігінің «Қазақстанның Құрметті Сәулетшісі» құрмет белгісі;
2013 жылы Маңғыстау облысының дамуына қосқан үлесі үшін «Маңғыстау облысына 40 жыл» мерекелік медалі;
Бүкілодақтық слетке байланысты Республикалар, облыстар арасында фестивалдар өткізілді. Соған сәйкес Шымкент, Маңғышылақ, Гурьев (Атырау) облыс біріктірілді. Екі-үш күннің ішінде дайындық жасалып, «ЧимМанГур» деген ансамбль жасақталып, концертте оркестрлер өнер көрсетті. Шымкент, Гурьев (Атырау) облыстарында өнер мектебінде, институттарында оқыған қыз-жігіттер атсалысып, нәтижесінде І орынды жеңіп алып, Будапешт қаласында өткізілген гала-концентке қатысып, Мақтау қағаздар мен бағалы сыйлықтар алды. Ғали Әбуқали-Синаұлы мінген «Дружба народа» поезді Шымкент-Ташкент-Киев-Будапешт-Мәскеу бағытымен жүрді.
Осы озат еңбектері үшін Венгрияның астанасы Будапештте бүкілодақтық еңбек озаттарының слетіне қатысып, Будапешт қаласын көріп, аралап, делегация мүшелерімен бірге «Икарус» зауытымен, фабрикалардың жұмыс тәртібімен танысып, елге оралды. Міне, ерекшелеп, еңбегін айрықша жазып отырған кейіпкеріміз Ғали Әбуқали-Синаұлының еңбек жолы мен жетістіктері. Ол өз ортасының үздігі ғана болып қойған жоқ, отбасында да арқа сүйер азамат, ардақты әке болды. Жары Маңғыстау облысы, Бөрлі ауылының тумасы, 1973 жылы Шымкент қаласындағы химия-технология институтын бітірген соң, алғашқы еңбек жолын «Маңғыстау мұнай-газ» барлау кешенінде лобарант қызметінен бастап, осы лабароторияның бастығы қызметіне дейін көтеріле білген, бүгінгі таңда кәсіпкерлікпен айналысып, Құрық ауылындағы наубайхана, дүкен және көлік жуу орындарын ашып, жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтып отырған Даугескенова Айсәуле екеуі ұл мен қыз тәрбиелеп, олардан немере сүйіп отырған бақытты ата-әже.
«Елім деген ердің, ерім дейтін елі болады» демекші, Маңыстау өңірінің әлеуметтік-экономалық дамуына қалтқысыз қызмет етіп, мұнай-газ, құрылыс саласында азаматтық қолтаңбасын қалдырған, бүгінгі таңда құрмет төріне көтерілген Ғали Әбуқали-Синаұлының деніне саулық, отбасына амандық тілейміз!