Уақыт өзенінің арнасы алға жылжыған сайын өткеннің үні бәсеңдегендей көрінгенімен, ел жадында сақталған ерлік ешқашан өшпейді. Халық тағдыры сынға түскен шақта намыс пен парызды ту етіп, өмірін Отан қорғау жолына арнаған жандардың ғұмыры – тарихтың ең қастерлі беттері. Сол беттерде өшпес із қалдырған азаматтардың бірі – Отан соғысының ардагері Оспанов Қалмағанбет.
      Осы мақалада Қалмағанбет Оспановтың майдан даласында көрсеткен ерлігі, бейбіт күндердегі еңбегі, ел жадында сақталған құрметі мен ұрпаққа қалдырған өнегесі кеңінен сөз болады. Өткенге тағзым ете отырып, бүгінгі тыныш күннің қадірін ұғындыруды мақсат еткен бұл баяндау ерлік рухын жаңғыртып, келер буынға аманат болар ой тастайды.
      Ұлы Отан соғысының ардагері, бейбіт кезеңде сауда мен жинақ кассасы саласында жетекшілік міндеттер атқарған Оспанов Қалмағанбет 1922 жылдың 23 қазанында Қызылорда өңірінің бұрынғы Сырдария ауданына қарасты Сұлутөбе қыстағында дүниеге келді. Сыр бойының самалы мен дария тынысы астасқан мекенде қалыптасқан болмыс ерте жастан-ақ сабыр мен төзімді, ісіне мұқият, уәдесіне берік мінезді шыңдады. Қарапайым ауыл тіршілігі еңбекқорлықты өмір салтына айналдырды, ал үлкендердің өнегесі ар-ожданды биік ұстауға баулыды.
      Жастық шағы ел тағдыры сынға түскен алмағайып кезеңмен тұспа-тұс келді. Майдан жылдары оның жүрегіне жауапкершіліктің салмағын, Отан алдындағы борыштың қасиетін терең сіңірді. Қиындыққа мойымау, сертке беріктік, жолдастыққа адалдық – осы ұстанымдар соғыс отында айқындалды.
      1933 жылдан бастап Қызылорда қаласындағы сегіз жылдық мектепте білім алды. Дария бойындағы шаһардың сол кезеңдегі рухани ортасында өткен оқу жылдары жас өреннің дүниетанымын кеңейтіп, зердесін шыңдап, Қала тіршілігінің қарқыны мен мектептегі талапшыл тәртіп білімге деген ықыласты арттырып, жауапкершілік пен ұқыптылықты қалыптастырды. 
      Сабақтағы тиянақтылық пен тәртіпке беріктік күнделікті әдетке айналып, әдебиет пен есепке, тарих пен жаратылыстануға бірдей ынта танытып, алған білімін өмірмен байланыстыра ұғынуға ұмтылды. Ұстаздар берген тәлім тек пәндік мазмұнмен шектелмей, азаматтық сана мен елге қызмет ету парызын ұқтыруға бағытталды.
      1941 жылдың қаралы да қаһарлы кезеңінде ел тағдыры таразы басына түскен шақта, ер намысын биік қойған азаматтар қатарында Қалмағанбет Оспановтың да есімі айрықша аталды. Тағдырдың тар өткелінде тайсалуды білмеген, жігерін жалау еткен жас сарбаз жүрек түкпіріндегі Отанға деген адалдықты серік қылып, қару асынып, 1942 жылдың 10 қаңтарында майдан даласына бет түзеді.
      Қан майданға бастар сол сапар тек әскери міндет қана емес, адамдық парыздың, азаматтық жауапкершіліктің сыналар сәті еді. Қалмағанбет Оспанов үшін туған жердің әр түйір топырағы қасиетті ұғымға айналып, сол құндылықты қорғау жолы өмірлік мұрат ретінде қабылданды. Үміт пен үрей астасқан ауыр шақта жүректегі сенім шырағы сөнбей, рухты алға жетеледі.
      Майдан даласындағы ғұмыр өлшемі күнмен емес, тағдыр салмағымен таразыланатын. Ардагер әкенің соғыс жолы – 1516 күнге созылған ауыр да ардақты белес. Сол уақыт аралығында әр таң белгісіздікпен атып, әр кеш үміт пен қауіптің арасында өтті.
      Сол ұзақ жылдардың ішіндегі бір ғана күн мәңгілік жадыда қалды. 1944 жылдың 7 шілдесі. Дрисса өзенінің жағалауы. Табиғат тыныш көрінгенімен, айналада ажалдың демі сезілетін. Сол сәтте жаудың алға ұмтылған екпінін тоқтату міндеті тағдыр жазуымен бір жауынгердің иығына түсті. Пулемет үні өзен жағасын жаңғырықтырып, қарсы беттегі екі атыс нүктесі бірінен соң бірі үнсіз қалды. Қысқа ғана уақыт ішінде он бес дұшпан жауынгерінің шабуылы тыйылып, ұрыстың беталысы өзгерді.
      Бұл – сәттік батылдық емес, жылдар бойы шыңдалған төзім мен сабырдың, жауапкершілік пен ерік күшінің көрінісі еді. Әр оқ артында туған елдің үміті, әр қимылда артта қалған жұрттың сенімі тұрды. Сол ерлігі лайықты бағаланып, ІІІ дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
      Алайда бір күннің даңқы тұтас соғыс жолын түгел сипаттай алмайды. Аштық пен суыққа, шаршау мен жарақатқа қарамастан, рух сынбады. 1516 күнге созылған сол жол ел тарихында ғана емес, ұрпақ жадында адалдықтың, батырлықтың, азаматтық парызға берілгендіктің өлмес өнегесі болып қалды.
      Майдан жолы тек ерлікпен ғана емес, тәнге түскен жарамен, жүрекке түйілген ауыр сынақпен өлшенді. Қан майданда ардагер әке екі мәрте ажалмен бетпе-бет келді. 1942 жылдың 1 тамызында Ржев төңірегіндегі қиян-кескі ұрыста алғашқы жарақат алынды. Сол өңірдегі шайқастардың қаталдығы, күн мен түнге бөлінбеген атыс, тынымсыз шабуыл жауынгер төзімін барынша сынады. Жара салған оқ денені ғана емес, жігерді де сынап көргендей болды.
      Араға уақыт салып, соғыс тағы бір ауыр салмақ салды. 1944 жылдың 25 қаңтарында Маево станциясы маңындағы шайқас кезінде екінші рет жарақат түсті. Қарлы боран мен оқтың ысқырығы араласқан сол сәттерде әр қадам өмірмен есептесіп жасалды. Қанша ауыр соққы тигенімен, рух жасымады, сенім сөне қойған жоқ, таяғына сүйеніп тұрса да қолына қару алып, майдан даласына аттанып кете барды.
      Майдан даласында көрсетілген табандылық пен қайсар мінез елеусіз қалған жоқ. Ұрыстағы ерлігі мен батырлығы үшін ардагер әке бірқатар жоғары марапаттарға ие болды. Қауіпке қарсы қасқайып тұрған сәттердің, от пен оқтың ортасында жасалған жанқиярлық қадамдардың бағасы ретінде «Ерлігі үшін» медалі табысталды.
      Майдан даласында көрсетілген табандылық пен қайсар мінез елеусіз қалған жоқ. Ұрыстағы ерлігі мен батырлығы үшін ардагер әке бірқатар жоғары марапаттарға ие болды. Қауіпке қарсы қасқайып тұрған сәттердің, от пен оқтың ортасында жасалған жанқиярлық қадамдардың бағасы ретінде «Ерлігі үшін» медалі табысталды. Бұл белгі – жеке бастың емес, бүкіл жауынгерлік рухтың айғағы іспетті.
      Ел мен жер қорғау жолындағы адал қызметі Отан соғысы орденімен де айшықталды. Алдыңғы шептегі батыл әрекеттер, тапсырманы мүлтіксіз орындау, жауапты сәттерде тайсалмау ІІІ дәрежелі Даңқ орденіне лайық деп танылды. Жеңіс күнімен байланысты «Германияны жеңгені үшін» медалі сол жылдардағы ауыр күрестің қорытындысын білдірсе, бейбіт кезеңдегі мерейтойлық марапаттар – 20, 30, 40 жылдық Жеңіс белгілері мен 50, 60 жылдық Кеңес Қарулы Күштері медальдары – өмір бойғы әскери жолдың, ел алдындағы еңбектің заңды жалғасына айналды.      Әр марапаттың артында бір тағдыр, бір ұрпақтың тыныштығы үшін жасалған ерлік жатырған еді. 
      Соғыс өртінің түтіні сейіліп, ел еңсесін тіктей бастаған 1946 жылы майдангер туған топыраққа гвардия кіші лейтенант әскери атағымен оралды. Алдыңғы шептегі ауыр жылдар артта қалғанымен, сол кезеңде шыңдалған мінез, тәртіп пен жауапкершілік бейбіт өмірде де өз бағасын тапты. Қару асынған қол енді ел қамын ойлаған іске бағытталып, жүректе қалыптасқан ұстаным халыққа қызмет ету мұратымен ұштаса түсті.
      Сұлутөбе ауылдық кеңесінің хатшысы қызметі сеніп тапсырылған сәттен бастап жаңа кезең басталды. Бұл қызмет қағазбастылықпен шектелмейтін, ауыл өмірінің бүге-шігесіне дейін бойлауды талап ететін жауапты міндет еді. Соғыстан кейінгі жылдардың ауыртпалығы, тұрмыс тауқыметі, ел ішіндегі әлеуметтік мәселелер күн тәртібінде тұрды. Әрбір өтінішке зер салу, әрбір істі әділдікпен шешу қажет болды.
      Майдан даласында үйренілген төзім мен сабыр, нақты шешім қабылдай білу қасиеті осы қызметте айқын көрініс тапты. Әскери тәртіп азаматтық істе де өз ықпалын тигізіп, ауыл өміріне жүйе мен жауапкершілік әкелді. Жұртшылықтың сенімі ақталды, ел ішіндегі татулық пен ұйымшылдыққа басымдық берілді.
      Соғыс жылдарындағы ерлік бейбіт кезеңдегі адал еңбекпен жалғасып, бір тағдырдың қос арнасы іспетті тоғысты. Алдыңғы шептегі батылдық пен тылдағы табандылық бір мақсатқа қызмет етті – елдің еңсесін көтеру, жұрттың болашағына жол ашу. Осылайша, майдангердің өмір жолы қарумен басталып, халыққа қызмет етумен жалғасын тапты.
      Соғыстан кейінгі бейбіт тіршілікте еңбек жолы бір сәтке де үзіліс таппады. Ел тұрмысын түзеу, халық сенімін ақтау бағытындағы қызмет жылдар өте келе сан салалы арнаға ұласты. 1952–1957 жылдар аралығында ауылдық жинақ кассасында бақылаушы міндетін атқару арқылы қаржы тәртібін қадағалап, елдің маңдай терімен жиналған қаражаттың сақталуына жауап берді. Әрбір есеп-қисап, әрбір құжат артында ауыл адамдарының үміті тұрғанын терең сезініп, ұқыптылық пен әділдікті басты қағидаға айналдырды.
      1957 жылдан бастап сауда саласындағы қызмет жаңа белеске көтерілді. Дүкен меңгерушісі ретінде күнделікті тұрмыстың өзегіне айналған азық-түлік пен қажетті тауарлардың үздіксіз қамтамасыз етілуіне бар күш-жігерін жұмсады. Ол жылдары сауда тек сөре толтыру емес, халықтың көңіл күйін, тұрмыс ахуалын тұрақтандырудың бір тетігі саналатын. Қиын кезеңдерде әділдік пен жауапкершілікке сүйенген басқару ауыл жұртшылығының сенімін нығайтты.
      1968–1984 жылдар аралығы еңбек жолындағы ең салмақты кезеңдердің бірі болды.
      Сұлутөбе ауылдық потребсоюзының басшысы қызметі ұйымдастырушылық қабілет пен тәжірибені талап етті. Осы жылдары ауылдық жинақ кассасының меңгерушісі міндеті қатар атқарылып, қаржы мен сауда ісін үйлестіре жүргізу үлкен іскерліктің белгісіне айналды. Ауыл тіршілігінің экономикалық тірегін бекемдеу жолында атқарылған жұмыстар халық тұрмысына оң ықпал етті.
      Сонымен бірге Тасбөгет қыстағында орналасқан аудандық потребсоюз мекемесіндегі еңбек қызметі аудан көлеміндегі шаруашылық ісіне үлес қосты. Бұл кезеңде жинақталған тәжірибе, сабырлы басқару, адаммен тіл табыса білу қасиеті қызметтің ажарын аша түсті.
      Соғыс өрті шарпыған жылдардың қақ ортасында, 1943 жылы майдан шебінде жүріп Коммунистік партия қатарына қабылдануы өмірлік ұстанымның берік екенін танытты. Бұл қадам кездейсоқ таңдау емес, ел алдындағы жауапкершілікті терең сезінуден туған саналы шешім еді. Қару асынған күндерде қалыптасқан тәртіп пен сенім кейінгі тағдыр жолында да бағыт-бағдар болып, қоғам ісіне адал қызмет етуге жетеледі.
      Майданнан оралған соң бейбіт еңбекте де сол жауапкершілік жоғалған жоқ. Ұйымшылдық пен табандылық, адамға деген әділ көзқарас күнделікті қызметтің өзегіне айналды. Ұзақ жылдар бойы ел мүддесіне жұмсалған күш пен қажыр социалистік еңбек озаты атағымен бағаланды.
      Жылдар алмасып, уақыт алға жылжыды. Қоғамдық және еңбек жолында жинақталған тәжірибе 1984 жылы зейнет демалысына шығумен жаңа тыныс алды. Артта қалған жылдарға көз салғанда, соғыс пен бейбіт кезеңді жалғаған біртұтас тағдыр көрінді: алдыңғы шептегі батылдық пен тыныш күндердегі табандылық бір-бірінен ажырамады.
      1987 жылдың 3 қыркүйегі өмір сапарының соңғы белесі болды. Дүниеден өткен күн қоштасу ғана емес, тұтас бір дәуірдің, адал еңбекпен өрілген ғұмырдың түйіні еді. Уақыт өтсе де, қалдырған ізі өшпейді. Майдандағы ерлік, бейбіт өмірдегі адал қызмет, адамдық болмыстың тазалығы халық жадында сақталып, кейінгі ұрпаққа тағылым болып қала берді.
      Ел жадын жаңғыртқан ресми құжаттар кейде бір адамның ғана емес, тұтас бір дәуірдің үнін жеткізеді. Қызылорда қаласының Қорғаныс істері жөніндегі басқармасы ұсынған 2022 жылғы 18 шілдедегі № 3101 мәлімет – сондай тағылымды деректердің бірі. Сол құжатта КСРО орденімен марапаттауға ұсынылған Ұлы Отан соғысының белсенді қатысушыларының тізімі беріліп, сол қатарда Қалмағанбет Оспановтың есімі тіркелген.
      Ерлікке тағзым – өткенге құрмет қана емес, болашаққа жол сілтер рухани аманат. Осы асыл ұстанымды берік ұстаған Сұлутөбе ауылдық округі және Қызылорда қаласы әкімінің аппараты Ұлы Отан соғысының ардагері Оспанов Қалмағанбетті айрықша құрмет тұтып, ел мен жер үшін жасалған жанқиярлық еңбекті кейінгі ұрпақтың жадында жаңғыртуды мақсат етті. Бұл ниет қағаз жүзіндегі шешіммен шектелмей, ел көзіне көрінер нақты іс арқылы көрініс тапты.
      Сұлутөбе ауылында және Қызылорда қаласындағы кіре беріс пен шыға берісінде көпшілікке анық байқалатын көрнекті орынға орнатылған бильборд – соның айғағы. Ауыл табалдырығынан аттаған әрбір жанды қарсы алатын осы бейне үнсіз сөйлеп тұрғандай әсер қалдырады.
      Бұл бильбордтың тәрбиелік мәні де айрықша. Көшеден өтіп бара жатқан жасөспірім де, еңбек қамымен жүрген азамат та, өмірдің талай белесін артта қалдырған қария да осы бір бейнеден өзінше ой түйеді. Бірі – ел қорғаудың қадірін сезінеді, бірі – бейбіт күннің бағасын ұғынады, енді бірі – адал қызмет пен адамдық борыштың өлшемін таниды. Ерлік туралы сөз осылайша күнделікті тіршіліктің бір бөлшегіне айналып, көзбен көріп, көңілге түйер тағылымға ұласады.
      Сұлутөбе ауылында және Қызылорда қаласында бой көтерген бұл белгі өткен мен бүгінді жалғаған рухани көпір іспетті. Қалмағанбет Оспановтың есімі арқылы ел қорғаған ерлерге деген құрмет жаңғырып, олардың аманаты – туған жерді қадірлеу, елге адал қызмет ету ұстанымы жас ұрпақ санасына сіңіріле береді.
      Ұлттық жадты жаңғырту, өткеннің өнегесін бүгінмен сабақтастыру жолындағы маңызды қадамдардың бірі 2023 жылдың 10 тамызында жүзеге асты. Қоғамдық тарихи сананы қалыптастыру мақсатында арнайы әзірленіп, ресми түрде бекітілген қолданыстағы «Тарихи Тұлғалар» тізіміне Қалмағанбет Оспановтың есімі енгізілді.
      Ел жадын жаңғыртқан тағылымды істер тізбегі уақыт өте келе терең мағынаға ие болды. 2022 жылы Қызылорда қалалық мәслихатының шешімімен «Сайыпназар ахун» тұйығына Қалмағанбет Оспановтың есімі берілуі – бір көшенің атауын өзгерту ғана емес, ел үшін от кешкен тағдырды кеңістікте мәңгілеудің айқын нышаны еді.
      Көше атауын беру үдерісі өзімен бірге жауапты ізденісті ала келді. Әке жолын түгендеу, өмірбаянды қайта зерделеу, майдандағы қызметті жан-жақты қарастыру ісі басталды. Архив парақтары ақтарылып, шаң басқан құжаттар сөйлей бастады. Сол үнсіз деректердің арасынан бұрын белгісіз болып келген ақиқат бой көрсетті: соғыс жылдарында лайық деп танылып, бірақ өз иесіне табысталмаған бір орден мен бір медаль бар екені анықталды.
      2023 жылдың 21 ақпанында Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы бас елшісі ресми сапармен Қызылорда облысының әкімдігіне арнайы келіп, салтанатты жағдайда Ұлы Отан соғысы кезінде берілгенімен, табысталмай қалған Даңқ ордені мен «Ерлігі үшін» медалінің куәліктерін табыстады.
      Араға сексен жылдай уақыт салынса да, әділдік өз жолын тапты. Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің орталық мұрағатында сақталған құжаттар қарт жауынгердің есімі мен ерлігін қайта жарыққа шығарды. Бір кездері майдан даласында жасалған жанқиярлық әрекеттер уақыт шаңынан аршылып, лайықты бағасын алды. Қағаз бетіндегі мөр мен қолтаңба тірі тарихқа айналып, үнсіз жатқан ерлік қайта сөйледі.
      Ардагердің өмір жолын айшықтаған марапаттар тізбегі – жай ғана атаулар жиынтығы емес, уақыт қатпарында қатталған ерлік шежіресі. Әрбір орден мен медаль майдан даласында басталып, бейбіт еңбекте жалғасқан ғұмырдың бір-бір белесін белгілеп тұрғандай әсер қалдырады. Кеудесіне тағылған сол белгілер арқылы бір адамның тағдыры ғана емес, ел басына күн туған кезеңдегі тұтас ұрпақтың рухы көрінеді.
      Алдыңғы шептегі жанқиярлық пен табандылық ІІ және ІІІ дәрежелі «Даңқ» ордендерімен бағаланды. І дәрежелі «Отан соғысы» ордені ел мен жер қорғау жолындағы адалдықтың, азаматтық борышты бәрінен биік қойған өмірлік ұстанымның айқын нышанына айналды. Бұл орден майдан даласындағы бір сәттік ерлікті емес, тұтас соғыс жылдарындағы табандылықты, үздіксіз күресті, рухтың сынбағанын танытады.
      1945 жылы табысталған «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Германияны жеңгені үшін» медалі – төрт жылға созылған ауыр да азапты күрестің қорытындысы еді. Бұл белгі жеңіс қуанышын ғана емес, сол жеңіске жету жолында көрген қиындықты, жоғалтқан серіктерді, төгілген қан мен терді де өз бойына сыйғызды.
      Соғыс аяқталғаннан кейін де майдангер еңбегі назардан тыс қалған жоқ. 1967 жылы «КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл» мерекелік медалі табысталып, әскери жолдың мемлекет тарихындағы орны тағы бір мәрте айқындалды. 1975 жылы «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл» мерейтойлық медалі арқылы сол бір отты жылдардың тағылымы жаңғырып, ерлікке тағзым жасалды.
      1978 жылы берілген «КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл» мерекелік медалі өткен жолға құрметтің, ел алдындағы еңбекті бағалаудың жалғасы болды. Ал 1985 жылғы «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл» мерейтойлық медалі уақыт өткен сайын ерлік рухының өшпейтінін, қайта тереңдеп, мәні арта түсетінін дәлелдегендей еді.
      Ғұмыр жолының ең мәнді, ең шуақты тарауы – отбасы мен ұрпақ сабақтастығы. Қан майдан мен бейбіт еңбектің ауыр сынақтарынан өткен тағдыр иесі үшін тіршіліктің шынайы байлығы шаңырақтың шаттығында, әулеттің берекесінде көрініс тапты. Өмірлік жары Оспанова Жұмакүл Әбішқызымен тізе қоса жүріп, тағдырдың талай белесін бірге еңсерді. Ана деген асқақ атқа лайық, батыр ана атанған Жұмакүл Әбішқызы отбасының алтын діңгегіне айналып, мейірім мен сабырдың, төзім мен парасаттың шынайы үлгісін көрсетті.
      Тоғыз ұл-қызды дүниеге әкеліп, әрқайсысын адамдыққа, еңбекке, елге қызмет етуге баулыды. Әр перзент – әке ерлігі мен ана мейірімінің жалғасы іспетті болды. Үй ішіндегі тәлім-тәрбие, үлкенге құрмет, кішіге ізет секілді қасиеттер ұрпақ бойына табиғи түрде сіңді. Сол тәрбиенің нәтижесінде әулет кеңейіп, бүгінгі таңда отыз немере, алпыс бір шөбере және екі шөпшекке ұласқан үлкен бір өмір арнасы қалыптасты.
      Осы берекелі әулет арқылы майдан даласында басталған ерлік пен бейбіт өмірде жалғасқан табандылық өз жалғасын тапты. Қалмағанбет Оспанов пен Жұмакүл Әбішқызы қалыптастырған шаңырақ ел ішіне үлгі болып, атадан балаға жалғасқан аманатты лайықты түрде жалғастырып келеді.
      Отан соғысының ардагері Оспанов Қалмағанбеттің ғұмырнамасы – бір адамның өмір жолынан әлдеқайда кең, тұтас бір дәуірдің тағдырын танытатын тағылымды тарих. Ел басына күн туған алмағайып кезеңде майданға аттанып, от пен оқтың ортасында ерлік пен төзімді серік еткен азаматтық болмыс оның бүкіл саналы өміріне өзек болды. Майдан даласындағы жанқиярлық күрес, жарақат пен қиындыққа мойымау, Жеңіске деген сенімді жоғалтпау – қайсар рухтың айқын көрінісі еді.
      Соғыс аяқталғаннан кейін де елге қызмет ету мұраты әлсіреген жоқ. Бейбіт өмірде де жауапты қызметтерді абыроймен атқарып, халық сенімін ақтады. Еңбек жолы адалдықпен өріліп, маңдай тер мен әділдікке негізделді. Кеудесіне тағылған ордендер мен медальдар, уақыт өте келе қайта табылған марапаттар – сол ерлік пен еңбектің кешігіп болса да әділ бағалануы. Есімінің көше атауына берілуі, тарихи тұлғалар тізіміне енуі – халық жадындағы орнын айқындаған құрметтің белгісі.
      Отбасы мен ұрпақ жалғастығы арқылы да өмір жолы мәнге толды. Берекелі әулет қалыптастырып, артында сан ұрпаққа жалғасқан із қалдырды. Бұл – соғыстағы жеңіс пен бейбіт еңбектің ең асыл жемісі.
      Өмірден өткенмен, Оспанов Қалмағанбеттің есімі уақыт қойнауында жоғалмайды. Ерлікпен басталған ғұмыр адал еңбекпен жалғасып, ел жадында мәңгі сақталды. Оның тағдыры – бүгінгі тыныш күннің қадірін сезіндіріп, келер ұрпақты елге адал қызмет етуге, Отанды шын сүюге үндейтін өшпес өнеге.