Қазақтың тағдыры қашанда тауқыметпен таласып, тар жол – тайғақ кешуде шыңдалып келген. Қанша жел соқса да, рухы ешқашан жығылмай, тамыры тереңге бойлаған бәйтеректей берік тұрған. Кей шаңырақтың ғұмыр баяны бүтін бір халықтың тағдырымен үндесіп жатады. Міне, солардың бірі – Бәшім Ақмедия Бейспайұлының ғұмыры.
      Бұл өмір – жай ғана өткен-кеткен күндердің жиынтығы емес. Бұл – тозаңға көміліп қалған бір ауылдың ғана емес, бүтін бір дәуірдің көлеңкелі шындығы. Бұл – қасіреттен туған қайсарлықтың, еңбекқорлықтың және адамдық қасиетін сақтап қалудың әңгімесі.
      Ақмедия Бейспайұлының ғұмыр жолы – ешқандай сәнді сөзге мұқтаж емес, өйткені оның өмірінің өзі – дайын шежіре. Қарапайым ауылдағы қарапайым адамның ғұмырының астарында – бір дәуірдің үні, бір елдің мұңы, бір халықтың қайсарлығы жатыр.
      Ол – өмірмен алысып, тағдырмен тайталасып жүріп, өз жолын өзі салған қайсар адам. Көргені көп, қайғысы қалың, бірақ мойымаған. Жүрегі көнерген жоқ, мейірімі солған жоқ. Қайта ширығып, адамдықтың шыңына шықты. Оның өмірін жазу – жеке тағдырды ғана айту емес. Сондықтан бұл мақала – жеке тағдыр емес, ұлттың жан айқайы. Көшеде қалған баланың анасын іздеп шырылдаған, қақпанға түскендей шарасыз күйі – халықтың қабырғасын қайыстырған зіл.
      Қарағанды облысының Шет ауданының Босаға ауылында 1928 жылы 3 қазанында Бәшім Ақмедия Бейспайұлы жарық дүниеге келді. Осындай қасіретті шақта дүниеге келген Ақмедия Бейспайұлы өз өмірін қиын шақта бастады. Тағдыр оны еркелеткен жоқ. Өмірдің өзі оның бесігін тербеткен жоқ – өмір оны бірден қайрауға салды.
      Анасы – Әлиля Баянтайқызы, әкесі Иманбайұлы Бейспай және кішкентай Ақмедия – үшеуі Босағадан амалсыз көшті. Бағыт – Балқаш өңірі. Өйткені сол жақта жан сақтаған жұрт бар деген үміт сөзі тараған еді. Артында қалған ауылға үміт те, қайғы да, меңіреу тыныштық та қоса кетті. Бұл – 1932 жылғы зобалаңның қаралы көлеңкесі тұсында болған ауыр шешім.
      Халық жазушысы Шерхан Мұртаза айтқандай, «Ана бір қолымен бесікті, бір қолымен әлемді тербетеді». Бұл сөздің шынайы болмысы Әлиля ана еді. Ол өз тағдырынан бұрын баласының өмірін жоғары қойды.
      Өкінішке орай, отбасының тірегі, Бейспай атамыз сол ауыр жылдары, 1932 жылы дүниеден озды. Жалғыз ұлы Ақмедия үшін бұл қаза – балалық шақ атты ақ парақты қап-қара етіп жыртып тастағандай болды. Ақмедия үшін өмір екіге бөлінді: әкесі бар шақ және әкесі жоқ шақ. Ана жүрегінің қанды жасымен бірге, оның жүрегіне алғашқы жара түсті. Ақмедияның балалығы бұйырмады, балалық шақ деген жұмсақ әлем оған жол бере қоймады. Бәйгеге жаңа қосылған құлыншақтай болып жүрген баланы өмір тағы да қамшының астына алды.
      Осы қаралы кезеңде, көп ұзамай марқұм әкесі Бейспайдың туған ағасы – Башим Иманбайұлы баланы бауырына басып, асырап алды. Сол сәттен бастап «екінші әке» деген ұғым Ақмедияның өміріне енді. Башим Иманбайұлы шын мәнінде Ақмедияның өмірін жалғастырып, оны асырап-сақтаушы қамқоршысына айналды. Ақмедияның тегі кейін «Бәшім» болып қалыптасып, ресми түрде Башимов тегі берілді. Бұл – бір есімнің ғана ауысуы емес, бұл – тағдырдың екінші тынысының басталуы еді. Екінші әкесінің мейірімімен қатар келген жаңа тегі оған өмірдегі жаңа бір жолдың бастауы болды.
      Әлиля мен Башимнің отауында Мұқай, Сайлауқұл, Аман және Тишкуль есімді балалар дүниеге келді. Әлиля ана – аналық махаббатын балаларына бөліп, оларды өмірдің ең қиын кезеңдерінен аман алып өткен қайсар жанға – «Батыр Ана» құрметті атағы асқан құрметпен берілді. Осылайша, қиындық пен қайғы қатар жүрген алмағайып заманда, Әлиля ана өзінің асқан даналығы мен Башим әкенің асыл азаматтығының арқасында, бес баланы тәрбиелеп, өсірген ардақты да абзал Ана болып тарихта мәңгілік қалды.
      Ақмедия Бейспайұлының бүкіл ғұмыры – еңбектің иісі сіңген, маңдай тердің салмағы сезілген өмір. Оның тағдырына қарап отырып, адамды биікке шығаратын да, адамды жерге түсірмейтін де бір ғана күш бар екенін түсінесің – ол еңбек. Еңбек – оның серігі, қорғаны, тірегі болды. Тағдыр оған ерте бастан қол бұлғаған жоқ. Бірақ дәл сол ауыр тағдыр оның жігерін қайрап, қайсар етіп шығарды.
      1941 жылы соғыс басталғанда, елдің шаңырақтары теңселіп кеткен еді. Еркек кіндікті майданға аттанды, ауылда шал-шауқан мен әйел, жетім мен жесір ғана қалды. Солардың ішінде 13–15 жас шамасындағы бала Ақмедия да бар. Бұл жас – бала болып асыр салып ойнайтын кез. Бірақ заман онда ойынға рұқсат берген жоқ. Бұрын ойын қуып жүрген бала бір күнде ер-азаматтың жүгін арқалады.
      Ауылдағы тіршіліктің бар салмағы жасөспірімдердің иығына түсті. Ақмедия таңның алғашқы жарығымен қораға барып, малдың жайын жасады. Бірде жер жыртты, бірде шөп шапты, бірде астық бастырды. Көктемнің батпағына да, жаздың шіліңгіріне де, күздің қара суығына да қарамады. Бала деп аяған ешкім жоқ, ал ол өзін бала сезінуді әлдеқашан қойған. Өйткені ауылда аман қалу үшін еңбек ету – міндет емес, өмірдің жалғыз шарты еді.
      Тылда Ақмедия секілді бозбалалардың еңбегі болмаса, алдыңғы шептің де күні қараң болар еді. Жұрттың ертеңгі үміті, бүгінгі асы осы жас өрендердің қолында тұрғанын олар өзі де сезді. Сондықтан жұмысқа қалай кіріссе, солай табанды болды, тайсалмады. Сол қажыр, сол шыдам кейін оның маңдайынан өмір бойы өшпейтін еңбек нұрындай болып қалды. Жылдар өтіп, ел есін жиып, соғыс түтіні тарқай бастағанда, Ақмедия Бейспайұлы үлкен өмірдің даңғылына – теміржолға қадам басты.
      Теміржол – жай ғана жұмыс орны емес. Ол – тәртіптің төрі, дәлдіктің мектебі, жауапкершіліктің сынағы. Бұл салада өз ісіне сенбейтін, салмақты сөзге сай болмайтын адамның күні ұзақ емес. Темірдің тілін, поездың жүрісін, уақыттың құнын білмейтін жан онда бір күн де тұрақтамайды. Ақмедия Бейспайұлы теміржолда 45 жыл бойы қажымай қызмет етті. Жарты ғасырға жуық уақыт – адам өмірінің ең алтын шағы. Ол станция кезекшісі болып еңбек етті. Бұл қызметтің салмағы бір үйдің емес, тұтас елдің жүгіндей ауыр. Бір ғана қате шешім – бір пойыздың тағдырына, бір адамның өміріне әсер етуі мүмкін. Сондықтан станция кезекшісінің әр дабылы, әр бұйрығы, әр сөзі – жауапкершіліктің өлшемі. Ақмедия сол өлшемді ешқашан төмендеткен жоқ.
      Оның жұмысы күндіз-түні тоқтамады. Қыстың қақаған аязында да, жаздың ми қайнатқан ыстығында да соққан поездардың қозғалысын қадағалады. Теміржол бойындағы желдің сыбырына дейін құлақ түрді. Кейде түнгі станцияның шамы ғана көзге шағылысып тұрады, айналаны қара тыныштық басады. Бірақ сол қараңғылықтың ішінде Ақмедия секілді адамдар елдің тіршілігін күзетіп отыратын.
      Теміржолда жүріп ол көп нәрсені көрді, көп нәрсені түсінді. Еңбек – адамды адам етеді. Адалдық – еңбекті қадірлейді. Ал жалғандық – бір күндік жалтыл ғана. Оның бойындағы адалдықты халық та көрді. Сондықтан еңбегі еленіп, «Еңбек ардагері» медалі мен «Ұлы Отан соғысының 50 жылдығы» мерекелік медалі оның кеудесіне тағылды. Бұл марапат – бір күннің еңбегіне берілген баға емес, тұтас ғұмырдың мойындалуы.
      Теміржол қызметімен қатар, Ақмедия Бейспайұлының қолынан келмейтін іс жоқ еді. Шеберлік – оның болмысының бір бөлігі, қолының қасиеті. Ақмедия ағашқа жан бітіргендей бесік жасайтын. Қолының табы тиген күбі де, өрген шыбығы да әдемі, берік болатын. Тіпті қажет болса аяқ киім де тігіп шығаратын. Ауыл адамдары «Ақмедияның қолына түскен зат қайтадан жайнап шығады» дейтін.
      Оның шеберлігін ауылдағы мектеп те байқады. Сөйтіп, оны еңбек пәнінің мұғалімі ретінде қызметке шақырды. Балаларға қол өнерінің қыр-сырын үйретті. «Еңбек – байлықтың атасы, жалқаулық – кедейліктің анасы» деп үйретті. Сол үшін де оқушылардың да, ауылдастарының да ықыласы ерекше болды.
      Ақмедияның еңбек жолы – жай ғана өмірбаяндық деректердің тізбегі емес. Бұл – табанды тірліктің, адал еңбектің, шексіз жауапкершіліктің шынайы тарихы. Оның маңдай тері – ауылдың тынысы, станцияның қауіпсіздігі, елдің еңсесі. Еңбекке деген адалдығы зейнетке шыққан күні тоқтап қалған жоқ. Кеудесінде еңбек еткен адамның еңсесі бар еді. Ел-жұрт та оны құрметпен шығарып салды.
      Ақмедия Бейспайұлының өмірін еңбек өсірсе, өмірін көркейтетін, ғұмырын тұтастыратын бір үлкен бағана бар еді. Ол – отбасы. Қазақ үшін шаңырақ – тек төрт керегенің жиынтығы емес. Ал ол шаңырақты түзетін, оған жан бітіріп, жылу беретін – әйел. Ақмедия Бейспайұлының тағдырында сол жылуды, сол шуақты сыйлаған жан – жары Ошанқызы Ақпанар, құжат бойынша Ақмарта атты асыл жар.
      Ошанқызы Ақмарта – 1932 жылдың 7 наурызында Қарағанды облысы, Шет ауданы, Босаға ауылында дүниеге келген. Бұл мекен – оның да кіндік қаны тамған жер, тағдырының бастауы. Әкесі – Жақыпұлы Ошан, анасы – Елеубекқызы Жамал. Текті әулеттің қызы, бір сөзді, бір босағадан екінші босағаға адал еңбекпен аттап барған инабатты қазақ қызы еді.
      Сол кезеңде білім алуға мүмкіндік аз болса да, төрт сыныптық қана білімі бар қыз кейінірек 8-сыныпты бітіріп, үш тілде – қазақша, татарша, орысша еркін сөйлейтін деңгейге жетті. Ақылын біліммен толықтырған, қазақы көргенділігін өмір тәжірибесімен қоса ұштастырған жан болды.
      Жасынан қолы ісмер еді. Киім тігіп, тоқыма тоқып, ауылдың тұрмыстық тірлігін түгел игерген. Қолөнер – ол үшін кәсіп емес, мінезінің ажырамас бөлігі. Тіпті отынын өзі жарып, малын өзі бағып, үйдің де, түздің де тірлігін қатар алып жүретін еңбекқор әйел болды. Сол себепті ауылда оның есімі құрметпен аталатын.
      Ақмедия Бейспайұлы өмірдің талай бұлтынан өтіп келген адам. Ал Ақмарта – сол бұлттарды жарып шығатын жарық секілді еді. Екеуі бас қосқанда, шаңырақтары шайқалмайтын темірдің өзегіндей берік болды. Жүректері жарасты, сөздері үйлесті.
      Тұрмыс қиын шақтың қақ ортасында өмір сүрді. Дегенмен, Ақмедия мен Ақмартаның бойында бір қасиет бар еді – қиындыққа көніп, өмірге өкпелемейтін. Олар ер-әйел болып қатар еңбек етті, қатар тұрды, қатар жүрді.
      Ақмартаның еңбекқорлығы – аңыз. Ол баласы қырқынан шықпай жатып жұмысқа шығатын. Өйткені тұрмыс тірлігі тоқтамайды. Ауылдағы мектепте де істеді, теміржол саласында да тер төкті, совхоздың құрылысына да араласты. Кейде тіпті ауыл адамдары оны жеке шақырып, пеш салдыруға, үй түзетуге, шаруашылық кеңес алуға келетін. Өйткені ол істеген іс – тиянақты, сөзі – дәл, қолы – берекелі.
      Ол тек еңбек қана емес, өнер мен жүректің иесі еді. Ән салатын. Әсіресе «Ақ Самара» әнін айрықша жақсы көрді. Бұл ән оның көңілінің кілті секілді еді. Сол әуенді айтқанда, дауысында әлде сағыныш, әлде өмірдің ащы тәттісі бір-ақ сәтте сезілетін. Осы ән кейін тұтас ұрпағының құлағында қалып қойған.
      Ошанқызы Ақмарта – көпбалалы қазақ анасының символындай жан. Ол 14 бала дүниеге әкелді. «Батыр Ана» атануы – бекер берілген мәртебе емес. Бұл атақ – бір адамның дене еңбегіне емес, жүрек еңбегіне берілетін баға.
      Бала деген – тірі дүние. Бірі жылады, бірі қызықты, бірі сырқаттанды, бірі қуантты. Бірақ сол он төрт жүрекке бірдей мейірім сыйдыру – кез келген адамның қолынан келмейді. Ақмартаның қолынан келді. Айқайға салмай, қатты сөз айтып жүректі жараламай, барлығын бірдей баурап алды. Мінезі жайлы, сөзге сараң, бірақ ісіне мығым еді.
      Қазақ «ұядан не көрсе, ұшқанда соны алады» дейді. Бұл әулеттің балалары дәл сол сөздің мәнін дәлелдеді: барлығы білім алып, қоғамда өз орындарын тапты. Өйткені көрген тәрбиесі дұрыс болды.
      Ақмедия мен Ақмартаның жүрегінен туған 14 баланың әрқайсысы – бір-бір тарих. Амантай, Аралтай, Жұмағул, Райхан, Раушан, Рахия, Күлшарипа, Күлжахан, Дархан, Мадина, Нұржан, Марина, Айнұр, Ғалия – осы он төрт есім бір үйдің ғана емес, бір әулеттің өрісін кеңейткен ұрпақ. Әрқайсысы әр салада еңбек етті: біреуі теміржол саласында, бірі құрылыс саласында, бірі медицинада, бірі құқық қорғау қызметінде, бірі ауыл шаруашылығында, бірі кәсіпкерлік жолында. Бір сөзбен айтқанда, бұл әулеттен түрлі маман иелері шықты – бәрі де адал еңбекпен күн көргендер. Бұл – ата-ананың берген тәрбиесінің нәтижесі. Ақмедияның тиянақтылығы мен Ақмартаның мейірімі түгел балаға дарыды. Шаңырақ – әулеттің жүрегі. Ал сол жүректі сақтайтын адамның жүгі ауыр. Бұл жауапкершілік – кенже ұл Башимов Нұржан Ақмедияұлының иығына түсті. Ол 1970 жылдың 28 наурызында дүниеге келген. Нұржан – егіздің сыңары. Оның егізі – Марина Ақмедияқызы.
      Нұржан Ақмедияұлы Қарағанды политехникалық колледжін бітіріп, «Стансалық электр жабдықтары» мамандығын меңгерді. Өз әкесінің жолын жалғағандай, теміржол саласында 30 жыл бойы адал қызмет етті. Машинист болды, электромонтер болды – бір сөзбен айтқанда, теміржолдың талай түнін де, талай күнін де басынан өткерді.
      Жұбайы – Башимова Гүлнар Жантугелқызы, Босаға ауылдық орта мектебінің білікті мұғалімі. Мұғалімнің еңбегі – елеусіз көрінгенмен, елдің іргетасы. Гүлнардың тәрбиесі мен ізденімпаздығы әулетке көрік беріп тұр. Олардың екі ұлы – Нұрасыл мен Ерасыл. Қазір Нұржан мен Гүлнар – немере сүйіп, ата-әже болып отырған бақытты жандар.
      Нұржанның тағы бір қасиеті – имандылығы. Ол Меккеге барып, кіші қажылық парызын өтеп қайтқан. Шаңырақтың рухани тірегі болу – кез келгеннің қолынан келмейді. Нұржан осы жолды бетке ұстаған азамат.
      Бәшім Ақмедия Бейспайұлы 2007 жылдың 26 желтоқсанында, 79 жасында дүниеден өтті, ал жанындағы жары, әулеттің ақ жүрек Анасы Ошанқызы Ақмарта 2001 жылдың 23 маусымында өмірден озды. Екеуінің де топырағы Босаға жеріне бұйырды. Артында шаңырағы шайқалмаған үлкен әулет қалды – 14 перзенттің тағдырына тірек болған тастай берік тәрбие, имандылықпен өрілген мінез қалды. Ақмедияның маңдай термен өткен 45 жылдық теміржолшы еңбегі мен аналық ерліктің символындай Ақмартаның 14 баланы өсіріп, «Батыр Ана» болуы – бұл әулеттің ғана емес, тұтас бір дәуірдің рухани шежіресі. Көрген қиындығына мойымаған, барымен бөлісіп, жоқтан бар жасаған қос тағдырдың өмірі бүгінгі ұрпаққа: «Адалдықтың алдында уақыт дағдарып қалады, еңбектің алдында тағдыр да тоқтайды» деген үнсіз өсиет қалдырды.
      Ақмедия Бейспайұлы дүниеден өткенде, Жақсының артында қалған сөз – елдің жүрек мұрасы. Сол сәтте оның адамдығын, еңбегін, елге сіңірген құнын қадірлеген ауылдасы, туысы Қазанғапов Қарғұл ағамыз жүрекпен жыр арнап, аманат етіп қалдырған екен:
Елу жыл төктің теріңді
Болат жолдың бойында.
Жарты ғасыр өтіпті,
Кімнің келген ойына?
Үлгі беріп жастарға,
Талайын баурап үйреттің.
Қиындықпен алысып,
Қажымай-талмай сүйреттің.
Адал жүрек, ақ көңіл,
Иманың сенің мол болсын.
Өмірге ізгі ниет, ісің қалды,
Әділдік, ақыл айтқан сөзің қалды.
Бәшім Ақмедия Бейспайұлының өмірі – тек бір адамның ғана емес, бүтін бір дәуірдің бейнесі. Оның еңбегі, адалдығы, адамгершілігі және отбасы алдындағы жауапкершілігі – ұрпаққа өнеге. Сол өнеге арқылы әр жаңа күнде еңбекқорлық, ізгілік және адалдықтың құндылығы сақталып, елдің болашағына бағыт беретін рухани мұра қалып отыр.