Бисенов Қуанғали Бисенұлы

Рейтинг:
Ветеринария және ауыл шаруашылығы салаларының ардагері, екі мәрте «Еңбек ерлігі үшін», «Еңбек даңқы» медальдарының, ХШЖК-нің «Күміс» медалінің, «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» мерейтойлық медалінің иегері

Атырау даласының арда азаматы

      Адал еңбекті ардың ісі деп біліп, бар ғұмырын ауыл шаруашылығы мен ветеринария саласының өркендеуіне арнаған азаматтардың есімі уақыт озған сайын биіктей береді. Қиындыққа мойымай, халықтың қамын жеке бастың мүддесінен жоғары қойған сондай ардақты тұлғалардың қатарында ауыл шаруашылығы саласының ардагері, Атырау облыстық деңгейдегі дербес зейнеткер Бисенов Қуанғали Бисенұлының есімі ел жадында ерекше құрметпен сақталған. Балалық шағы зұлмат соғыстың ауыр жылдарына тұспа-тұс келіп, ерте есейген азамат кейінгі саналы өмірін туған жердің берекесін арттыруға, төрт түліктің өсімін көбейтуге, мал дәрігерлік қызметтің беделін көтеруге арнады.
      Бисенов Қуанғали Бисенұлы 1931 жылдың 7 ақпанында Индер ауданының Елтай селосындағы қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген. Жайық бойының қоңыр тіршілігімен біте қайнасып өскен бала ауыл адамдарының маңдай термен келген несібесін, жоқшылыққа мойымайтын қайратын, бір үзім нанды бөлісіп жейтін бауырмалдығын ерте таныды. Қарапайым шаңырақтағы еңбек тәрбиесі оның жүрегіне төзім мен сабыр ұялатып, кез келген істің берекесі маңдай терден табылатынын ұғындырды.
      Қуанғали Бисенұлының балалық шағы ел басына қара бұлт үйірілген Ұлы Отан соғысы жылдарымен тұспа-тұс келді. Әкесі Қасенов Бисен майданға аттанғанда, Қуанғали небәрі он бір жастағы төртінші сынып оқушысы еді. Әкесін соғысқа шығарып салған күннің ауыр елесі отбасының жадында ұзақ сақталды. Анасы Жаниба сол бір ауыр күнді еске алғанда, кішкентай баласының әкесін соғысқа алып бара жатқан ат арбаның соңынан қалмай, ынтыға ұзақ жүгіргенін әрі сол сәтте-ақ сәби жүрегі әкесін енді қайтып көрмейтіндей бір тылсым сезімді түйсінгендей болғанын айтып отыратын.
      Әке мейірімін аңсаған бүлдіршінге соғыс жылдарының ауыртпалығы еркелік танытуға мұрша бермеді. Мектептегі сабағын жалғастыра жүріп, қабырғасы қатпай, буыны бекімей еңбекке араласты. Жазғы демалыс басталғанда колхоз жұмысындағы анасына қолғабыс етіп, үлкендермен бірге тіршілік қамына кірісті. Шөп жинау, мал қарау, егіс басындағы жұмыстарға жәрдемдесу секілді сан алуан шаруа бала иығына ерте жүк артты.
      Соғыс кезіндегі қаралы хабарлар, ауылдағы жоқшылық, күнделікті тұрмыстың қиындығы жас жүрекке ауыр салмақ салса да, Қуанғали Бисенұлы мойымады. Елмен бірге аштық пен тапшылықты өткеріп, бейнетті күндердің ащы дәмін татты. Кейінгі қалпына келтіру жылдарындағы тынымсыз еңбек те жігерін жасыта алмады. Қайта өмірдің әрбір сыны мінезін шыңдап, сабырын бекітіп, ертеңге деген сенімін арттырды.
      Жастайынан ыстыққа күйіп, суыққа тоңып өскен азамат қиындықтың алдында тізе бүкпеуді, адамдық қасиетті қандай жағдайда да жоғалтпауды өмірлік қағидасына айналдырды. Тіршіліктің тауқыметіне қарамастан, Қуанғали Бисенұлы білімге деген құштарлығын бәсеңдеткен жоқ. Мектептегі сабағына тиянақты дайындалып, ұстаздарының берген тәлімін зердесіне тоқып, ғылым мен білімнің адам өміріндегі орнын терең түсінді. Орта мектепті ойдағыдай аяқтағаннан кейін ауыл шаруашылығы саласын таңдап, халық игілігіне қызмет етуге бел байлады.
      1948 жылы Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтына оқуға қабылданды. Ауылдан үлкен қалаға келген талапты жастың алдында жаңа міндеттер мен мол мүмкіндіктер тұрды. Институт қабырғасында анатомия, физиология, эпизоотология, мал ауруларын анықтау, емдеу, алдын алу, ветеринариялық-санитарлық бақылау, мал өнімдерінің сапасын саралау бағыттарындағы білімді терең меңгерді.
      Дәріс пен тәжірибені қатар игеріп, болашақ мамандығының адам өмірі мен ел экономикасы үшін аса маңызды екенін жете түсінді. Студенттік жылдар ізденіске, табандылыққа, үлкен жауапкершілікке толы болды.
      Әрбір пәнге ыждағатпен қарап, ұстаздар ұсынған ғылыми еңбектерді зерделеді, зертханалық сабақтарда кәсіби машығын жетілдірді. Білімге деген талапшылдығы, уақытты ұтымды пайдалануы, бастаған ісін аяқсыз қалдырмайтын тиянақтылығы оны қатарластарының арасында ерекшелендірді. Тынымсыз еңбектің нәтижесінде 1953 жылы Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын қызыл дипломмен тәмамдап, мал дәрігері мамандығын алып шықты.
      Жоғары білімді жас маман еңбек жолын сол жылы Құрманғазы аудандық мал дәрігерлік зертханасының директоры қызметінен бастады. Бұрынғы Теңіз ауданы аумағындағы шаруашылықтарға қызмет көрсететін зертханаға басшылық жасау үлкен сенім әрі зор жауапкершілік еді. Мал ауруларын дер кезінде анықтау, жұқпалы індеттердің таралуына тосқауыл қою, зертханалық зерттеулердің сапасын арттыру, шаруашылық мамандарына әдістемелік көмек көрсету секілді міндеттер күнделікті жұмыстың негізгі арқауына айналды.
      Қуанғали Бисенұлы жас маман болғанына қарамастан, қызметтік міндетіне жүрдім-бардым қарамай, әр мәселенің байыбына үңілді. Мал дәрігерлерінің жұмысын үйлестіріп, зертханалық тәртіптің қатаң сақталуына көңіл бөлді. Шалғай қыстақтарға барып, малшылармен жүздесіп, төрт түліктің жағдайын көзбен көріп, қажетті кеңестер берді. Ел ырысының бастауы мал басының амандығына тікелей байланысты екенін терең түсінген басшы сақтық шараларын күшейтіп, мамандардың жауапкершілігін арттыруға күш салды.
      1957 жылы Еспол ауданының Кулагин селосындағы машина-трактор станциясына бас мал дәрігері болып тағайындалды. Ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келе жатқан шақта аталған қызметке білімі терең, тәжірибесі толысқан маман қажет еді. Қуанғали Бисенұлы мал шаруашылығының барлық бағытына жіті назар аударып, малдың күтімі мен азықтандырылуын, ветеринариялық-санитариялық жағдайын және аурудың алдын алу жұмыстарын бір арнаға тоғыстырды.
      Шаруашылықтарды аралап, мамандармен кеңес өткізіп, әрбір түліктің күйіне қарай нақты шаралар белгілеп отырды. Мал шығынын азайту, төлдің аман сақталуын қамтамасыз ету, жұқпалы ауруларға қарсы уақтылы емдеу жұмыстарын жүргізу бағытындағы еңбегі нәтижесін бере бастады. Жауапты міндетті атқару барысында жинаған тәжірибесі кейінгі басшылық қызметтеріне берік негіз қалады.
      1958 жылы Гурьев облыстық мал дәрігерлік зертханасының директоры қызметіне тағайындалды. Облыс көлеміндегі ветеринариялық жағдайды зерттеп, аурулардың алдын алу шараларын ғылыми тұрғыдан ұйымдастыру Қуанғали Бисенұлының кәсіби шеберлігін жаңа қырынан танытты. Зертхананың материалдық және әдістемелік мүмкіндіктерін жетілдіруге, мамандардың білімін көтеруге, зерттеу нәтижелерінің нақтылығын қамтамасыз етуге айрықша мән берді.
      Әрбір мал ауруының артында тұтас шаруашылықтың шығыны, халықтың күнкөрісі мен азық-түлік қауіпсіздігі тұрғанын назардан шығармады. Сондықтан ветеринариялық бақылауды әлсіретпей, аудандық қызметтермен тұрақты байланыс орнатты. Ауру белгілері байқалған аймақтарға мамандар жіберіп, жағдайды жіті қадағалап, індеттің таралуына жол бермеу үшін шұғыл шаралар қабылдады. Қиын сәтте асығыс шешімге бармай, ақыл таразысына салынған байыпты қадам жасауы әріптестерінің сенімін арттырды.
      1964 жылы Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының ветеринария бөлімінің бастығы әрі Гурьев облысы бойынша аға ветеринария инспекторы қызметіне кірісті. Аталған лауазым облыстың мал дәрігерлік ахуалына тікелей жауап беруді, аудандық бөлімдердің жұмысын үйлестіруді және мемлекеттік бақылауды күшейтуді талап етті. Қуанғали Бисенұлы міндеттің ауыр жүгін абыроймен арқалап, ветеринария саласындағы тәртіпті нығайтуға бар күшін салды.
      Облыс аумағындағы шаруашылықтарда аурулардың алдын алу, мал өнімдерінің сапасын бақылау, ветеринариялық талаптарды сақтау, мамандардың кәсіби білігін жетілдіру мәселелерін жүйелі түрде қолға алды. Аудандық ветеринариялық қызметтердің есептерін талдап, кемшіліктердің себептерін анықтап, оларды жою жолдарын ұсынды. Қол астындағы мамандардан тиянақтылық пен адалдықты талап ете отырып, өз ісімен де жауапкершіліктің биік өлшемін танытты.
      1966 жылы Маңғыстау аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы қызметіне тағайындалды. Кейін Маңғыстау аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары міндетін атқарды. Табиғаты қатал, жазы аптап, қысы ызғарлы өңірдегі ауыл шаруашылығын жүргізу терең білімді, мол тәжірибені және батыл ұйымдастырушылық қабілетті қажет ететін.
      Қуанғали Бисенұлы Маңғыстау жеріндегі мал шаруашылығының табиғи ерекшеліктерін жіті зерттеп, жайылымды тиімді пайдалану, су көздерін реттеу, жемшөп қорын толықтыру, төрт түліктің өнімділігін арттыру бағытында ауқымды жұмыстар атқарды. Шопандар мен мал мамандарының ұсыныстарына құлақ асып, күнделікті тіршіліктің түйткілдерін кабинетте отырып емес, ел аралап, шаруашылықтарды көзбен көріп шешуге дағдыланды.
      Қайнаған еңбектің бел ортасында жүріп, маңғыстаулық еңбек адамдарының тұрмыс жағдайын жақсартуға, ауылдық елді мекендердің әлеуметтік мәселелерін реттеуге де назар аударды. Елдің мұң-мұқтажын тыңдап, қолынан келген көмегін аямады. Басшылық қызметтің беделін жеке басының мәртебесі ретінде қабылдамай, халық сенімін ақтауға берілген аманат деп білді.
      1966 жылдан 1972 жылға дейінгі кезең Қуанғали Бисенұлының басқарушылық қыры айрықша танылған жемісті шақ болды. Аудандық ауыл шаруашылығы басқармасын басқара жүріп, өндірістік көрсеткіштерді арттыруға, еңбек ұжымдарының ынтымағын бекемдеуге, мамандарды дұрыс орналастыруға күш салды. Атқару комитеті төрағасының орынбасары ретінде әлеуметтік және шаруашылық мәселелерді қатар үйлестіріп, ел мүддесіне қызмет етті.
      1972 жылдың 12 маусымында Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының орынбасары әрі қой шаруашылығы басқармасының бастығы қызметіне тағайындалды. Облыс экономикасында маңызды орын алатын қой шаруашылығын басқару мол тәжірибе мен терең білімді қажет етті. Мал тұқымын асылдандыру, төл алу көрсеткішін жақсарту, жүн мен ет өнімдерін көбейту, жайылымның әлеуетін дұрыс пайдалану бағытындағы жұмыстарға ерекше көңіл бөлді.
      Қуанғали Бисенұлы қой өсіруші шаруашылықтардың жағдайын жан-жақты саралап, әр ауданның табиғи ерекшелігіне сай міндеттер белгіледі. Шопандардың қажырлы еңбегін бағалап, олардың ұсыныстары мен тәжірибесін басқару ісінде ұтымды пайдаланды. Мал басын көбейту тек жоспарлық көрсеткіш қана емес, ауыл халқының әл-ауқаты мен облыс экономикасының тірегі екенін әрдайым алдыңғы орынға қойды.
      1973 жылдан 1978 жылға дейін Атырау облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. Аталған лауазым ауыл шаруашылығының сан салалы жұмысын бір орталықтан үйлестіруді, егін және мал шаруашылығы көрсеткіштерін арттыруды, аудандық басқармалармен тығыз байланыс орнатуды талап етті. Қуанғали Бисенұлы жинақтаған мол тәжірибесін облыстың дамуына жұмсап, маңызды шешімдердің қабылдануына белсене араласты.
      Қызметтік міндетінің ауқымы кеңейген сайын жауапкершілігі де еселене берді. Ауыл шаруашылығына қатысты жоспарлардың орындалуын қадағалап, өндірістегі кемшіліктерді жоюға, мамандардың кәсіби даярлығын күшейтуге, жаңа әдістерді енгізуге назар аударды. Әрбір бастаманың нақты нәтиже беруін талап етіп, қағаз жүзіндегі есепке ғана сүйенбей, елді мекендерді аралап, жағдайды көзбен көруді жөн санады.
      Қуанғали Бисенұлының басқарушылық болмысынан талапшылдық пен адамгершілік қатар табылатын. Еңбек адамының жағдайын түсініп, қарапайым жұмысшының пікіріне құрметпен қарады. Қызметкерлерден тәртіп талап еткенде, алдымен өзі уақытпен санасып, тапсырманы тиянақты орындаудың өнегесін көрсетті. Сөзі мен ісінің арасын алшақтатпай, берген уәдесіне берік болуды азаматтық парыз санады.
      Ауыл шаруашылығы мен ветеринария салаларына сіңірген ұзақ жылғы еңбегі Қуанғали Бисенұлының ел алдындағы абыройын асқақтатты. Қарапайым мал дәрігерінен облыстық басқарма басшыларының біріне дейін көтерілген қызмет жолының әр белесінде тынымсыз ізденіс, кәсіби білік, ұйымдастырушылық қабілет пен туған жерге деген жанашырлық жатты. Қандай лауазым атқарса да, кісілік қалпынан айнымай, халықпен етене араласты.
      Атырау өңіріндегі мал шаруашылығы мен ветеринария саласының тарихына көз жүгірткенде, ел амандығы мен төрт түліктің саулығын ғұмырлық мұратына айналдырған Бисенов Қуанғали Бисенұлының есімі айрықша құрметпен аталады. Қиындығы мол қызметтің қазанында қайнап, қауіпті індеттермен күрестің бел ортасында жүрген білікті маман кәсіби білімін, қажыр-қайратын, байыпты басшылығын туған өлкенің игілігіне арнады.
      Жарты ғасырдан астам уақыт өтсе де, Қуанғали Бисенұлының табандылығы, қарапайым болмысы мен азаматтық ұстанымы әріптестерінің жадынан өшкен емес.
      Өткен ғасырдың елуінші және алпысыншы жылдарында Гурьев облысындағы мал дәрігерлік ахуал аса күрделі еді. Кең байтақ аймақтың табиғи ерекшелігі мен малдың маусымдық қоныс аударуы жұқпалы және паразиттік аурулардың таралуына қолайлы жағдай туғызатын. Сібір жарасы, оба, күл, маңқа, аусыл тәрізді аса қауіпті індеттер шаруашылықтарға орасан зиян келтіріп, малшылардың берекесін қашыратын. Бір ғана індет ошағының анықталуы тұтас ауылдың тіршілігіне қауіп төндіріп, жедел әрі батыл шешім қабылдауды қажет ететін.
      Өңірде фасциолез, гемонхоз, мониезиоз, парамфистоматоз, эхинококкоз, ценуроз, диктиокаулез секілді паразиттік аурулар да жиі кездесетін. Төрт түліктің ішек-қарын жолдарын, бауырын, өкпесін және өзге мүшелерін зақымдайтын дерттер мал өнімділігін төмендетіп, төл шығынын көбейтетін. Түрлі тері ауруларының таралуы да шаруашылық мамандарына қосымша салмақ түсірді.
      Осындай күрделі ахуалда ветеринариялық қызметке ғылыми білімі терең, шұғыл әрекет пен қатаң тәртіпті қатар ұстанатын мамандар ауадай қажет еді.
      Қырқыншы жылдардың соңына қарай облыстық мал дәрігерлік қызметті Ресейден келген жоғары білімді маман И.С. Желтов басқарды. Елуінші жылдардың басында арнайы оқу орындарын тәмамдаған жергілікті кадрлардың алдыңғы легі елге орала бастады. Жоғары білімді жас мамандар қатарында Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтын қызыл дипломмен аяқтаған Қуанғали Бисенұлы да бар еді. Туған жерге оралған жас мал дәрігері өңірдегі эпизоотиялық жағдайды жақсартуға бар білімі мен күш-жігерін жұмсады.
      Қуанғали Бисенұлы індет шыққан шаруашылықтарға дер кезінде жетіп, жағдайды өз көзімен көріп, мамандармен бірлесе нақты шаралар белгілейтін. Жұқпалы аурулардың таралу жолдарын анықтау, ауырған малды оқшаулау, залалсыздандыру жұмыстарын жүргізу, вакцина егу және ветеринариялық талаптарды күшейту күнделікті қызметінің басты бағытына айналды. Қауіп сейілмейінше тыным таппайтын еңбекқор маман ауылдарды аралап, малшыларға аурудың алдын алу жолдарын түсіндіріп, әрбір шаруашылықтағы ветеринариялық тәртіптің сақталуын қадағалады.
      Дала төсіндегі қыстақтарға жету қазіргі уақыттағыдай жеңіл емес еді. Қысқы боран, көктемгі лайсаң, жазғы аптап пен шалғай елді мекендердің арақашықтығы мамандардың жұмысын ауырлататын. Қуанғали Бисенұлы табиғаттың тосын мінезіне қарамастан, қызметтік міндетін кейінге қалдырмай, талай шақырымды жүріп өтетін. Малдың саулығы елдің ырысы екенін терең түсінген азамат өзіне жүктелген жауапкершіліктен жалтармай, қиындықтың қарсы алдынан шығуды жөн көрді.
      Әріптестері Қуанғали Бисенұлының еңбекқорлығы мен қажыр-қайратына сүйсініп, қызметтегі жинақылығын жоғары бағалайтын. Қандай лауазым атқарса да, мінезі мен адамға деген қарым-қатынасы өзгермейтін. Төменгі қызметтегі маманға да, жоғары лауазымды басшыға да бірдей құрметпен қарап, ешкімді алаламайтын. Жұрт алдында өзін биік ұстап, қызмет беделін жеке басының артықшылығына пайдаланған емес.
      Нақты айтылған тұжырымды сөз, шапшаң қабылданған байыпты шешім, уақытты ұтымды пайдалану, тапсырманы соңына дейін жеткізу Қуанғали Бисенұлының қызметтік болмысына тән еді. Әр маманның қабілеті мен бейімін дәл танып, лайықты міндет жүктей білетін. Қызметкердің кемшілігін көпшілік алдында бетіне баспай, оңаша сөйлесіп, мәселенің байыбына жетуге тырысатын. Адамның сыртынан ғайбат айтпай, артық сөзге ермей, істің нәтижесіне мән беретін.
      Қарапайымдылық, кісілік, жауапкершілік тәрізді қасиеттер адам бойына өздігінен орныға салмайды. Терең тәрбие, берік ұстаным, ішкі мәдениет пен үлкен парасат арқылы қалыптасатын асыл мінездер Қуанғали Бисенұлының бүкіл ғұмырынан аңғарылатын. Ұзақ жылдар бойы басшылық қызмет атқарып, қолында мүмкіндік бола тұра, сән-салтанатқа ұмтылмады. Қымбат көлік мініп, зәулім сарай тұрғызуды мұрат тұтпай, адал қызмет пен таза есімді барша дүниеден жоғары қойды.
      Жұмыс орнына уақытында келіп, тапсырылған міндетті ұқыптылықпен атқарып, әр күннің қорытындысына ар алдында есеп беріп отыруды парыз деп білді. Қызметтік нұсқауды ғана күтіп отырмай, істің жөнін түсініп, қажетті шешімді өз жауапкершілігімен қабылдайтын. Түнгі ұйқысының тыныш, жүзінің жарық болуын маңдай термен келген адал еңбектен іздеді. Қолындағы билікті мақтан көрмей, оны ел алдындағы аманат деп қабылдаған азаматтың қадірі уақыт өткен сайын биіктей түсті.
      Қуанғали Бисенұлының ветеринария мен ауыл шаруашылығы саласына сіңірген ұзақ жылғы еңбегі мемлекет тарапынан жоғары бағаланып, көптеген мемлекеттік наградалар мен қоғамдық марапаттарға ие болды.
•    1963 жыл – Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесі кеңесі комитетінің 1963 жылғы 3 мамырдағы №185 қаулысына сәйкес «Күміс» медалімен марапатталды.
•    1966 жылғы 22 наурыз – Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы атынан берілген «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталды.
•    1968 жыл – Бүкілодақтық екінші мұғалімдер съезіне делегат ретінде қатысып, Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды.
•    1971 жылғы 17 мамыр – «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі екінші мәрте табысталды.
•    Бірнеше «Еңбек даңқы» медалімен марапатталды.
•    «Лениннің туғанына 100 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды.
•    Әр жылдары – Қазақстан Орталық Комитетінің грамоталарымен марапатталды.
      Бұл марапаттардың әрқайсысы Қуанғали Бисенұлының ветеринария мен ауыл шаруашылығы саласын дамытуға, қауіпті індеттердің алдын алуға, мал шаруашылығын өркендетуге және ел игілігі жолындағы ұзақ жылғы адал еңбегіне берілген жоғары баға еді. Алайда мемлекеттік марапаттар оның қарапайым болмысы мен адамгершілік қасиетін өзгерткен жоқ. Қуанғали Бисенұлы қай кезде де халықпен бірге болып, өз еңбегінің нәтижесін жеке жетістігі емес, бірге қызмет атқарған әріптестері мен еңбек адамдарының ортақ табысы деп білді.
      Қуанғали Бисенұлының азаматтық болмысы мен еңбек жолы жөнінде баспасөз беттерінде көптеген мақалалар жарияланды. 2004 жылғы 24 ақпанда «Атырау» газетінің №23 санында «Ел есіндегі есімдер» атты мақала жарық көрді. Бақытжан Қамиевтің «Өзгермейтін мінез» атты мақаласында Қуанғали Бисенұлының қызмет биігіне көтерілсе де, қарапайым қалпынан айнымағаны, адамдық қасиетті лауазымнан жоғары қойғаны жан-жақты баяндалды.
      «Өзгермейтін мінез» атауы Қуанғали Бисенұлының бүкіл болмысын дәл танытады. Жастық шағында қандай байыпты, қарапайым, еңбекқор болса, басшылық қызметке келгенде де сол қасиеттерінен ажыраған жоқ. Қызметі ауысқанмен, кісілік қалпы өзгермеді, атағы артқанмен, көңіліне менмендік ұяламады, марапаттары көбейгенмен, халықтан алыстамады. Арын таза ұстап, адамдық биікті өмірінің басты мұратына айналдырды.
      1994 жылдың 13 наурызында Қуанғали Бисенұлы өмірден өтті. Қаралы хабар туған-туыстарының ғана емес, ұзақ жыл бірге еңбек еткен әріптестерінің, ауыл шаруашылығы саласы мамандарының, қарапайым еңбек адамдарының қабырғасын қайыстырды. Ел үшін еңбек еткен азаматтың жарқын бейнесі замандастарының жүрегінде, атқарған қызметі өңір тарихында сақталып қалды.
      Қуанғали Бисенұлы шаңырағында асыл жар, қамқор әке, ұрпағына ақыл айтар парасатты жан еді. Өмірлік серігі, саналы ғұмырын білім беру саласына арнаған жоғары білімді педагог Құлбаева Мәдениет Қажығалиқызымен бірге ынтымағы жарасқан отбасы құрып, Жібек, Бауржан, Жемис, Валентина, Қайыржан және Қадыржан есімді алты перзентті тәрбиелеп өсірді. Қуанғали Бисенұлы ұл-қыздарын адал еңбекке, білім мен ізденіске, бауырмалдық пен адамгершілікке баулып, әрқайсысының қоғамнан лайықты орнын табуына бар күш-жігерін жұмсады. Ата-ананың ақылын көңілге түйіп, өнегелі тәрбиесін бойына сіңірген перзенттері бүгінде іргелі шаңырақ иелері атанып, түрлі салада абыройлы қызмет етіп келеді.
      Тұңғыш перзенті Жібек – адам денсаулығын сақтауды өмірлік мұратына балап, дәрігер мамандығын таңдады. Кәсіби білімін тәжірибемен ұштастырып, Маңғыстау және Атырау облыстарында аналар мен балалардың саулығын қорғауға, тұрғындар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруға елеулі үлес қосты. Жылдар бойы жинақтаған мол тәжірибесі, ұйымдастырушылық қабілеті мен дәрігерлік парызға деген адалдығы оның кәсіби беделін арттырды. Қазіргі таңда Жібек «Болашақ» балалар клиникасының директоры қызметін атқарып, медициналық көмектің сапасын арттыруға, бүлдіршіндердің денсаулығын нығайтуға және ата-аналарға қажетті кеңес беруге бар күш-жігерін жұмсап жүр. Баланың амандығын отбасының бақыты деп бағалайтын білікті басшы әрбір кішкентай емделушіге ерекше ықыласпен қарайды. Денсаулық сақтау саласындағы көп жылғы жемісті еңбегі мен кәсіби біліктілігі мемлекет тарапынан да лайықты бағаланды. Ол «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісімен, «Астана 20 жыл» және «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медальдарымен марапатталды. Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасына ие болды. Ал 2025 жылғы 21 қазанда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен «Шапағат» медалімен марапатталуы – оның ел денсаулығын сақтау жолындағы ұзақ жылғы еңбегі мен қоғамға сіңірген қызметіне көрсетілген зор құрметтің айғағы. Жібек жұбайы Сергеймен бірге екі ұл тәрбиелеп өсіріп, оларды білімге, еңбекке, үлкенді құрметтеуге баулыды. Перзенттерінің азамат болып қалыптасуына аналық қамқорлығын арнап, кәсіби міндетін шаңырақ берекесімен жарастыра білді. Бүгінде немере сүйіп, ұлдарының қызығына кенеліп, әулеттің қуанышын еселеп отыр.
      Әке-шешесі ұл дүниеге келгенде үлкен үміт артып, бауырларына қорған, қара шаңыраққа ие болатын азамат болсын деген ізгі ниетпен Бауыржан есімін берген. Мағынасы терең атқа лайық болып өскен перзент туыстарына жанашыр, ағайынға сыйлы, жауапкершілігі мол азамат атанды. Қазіргі таңда жеке кәсібін табысты жүргізіп, маңдай терге сүйенген тірлігі арқылы көпшіліктің құрметіне бөленіп жүр. Жары Алтынай – үлкендердің батасын алған, отбасының татулығын ардақтап, туған-туыстың арасындағы сыйластықты сақтай білген ибалы жан. Шаңырақтың берекесін арттырып, ағайынға ізет танытып, бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөледі. 
      Бауыржан жұбайы Алтынаймен бірге Лаура, Динара есімді қос қызды аялап өсіріп, бойларына ізгі қасиеттер дарытты. Қазір сүйкімді немерелерінің шат күлкісіне бөленіп, әулеттің мерейін арттырып отыр.
      Келесі перзенті Жемістің есімінде отбасы тарихының жүрекке жылы бір үзігі сақталған. Жеміс 9 мамырда, Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс мерекесімен тұспа-тұс келген күні дүниеге келді. Әжесі Жәниба немересі ұл болады деп күтіп, алдын ала Жеңіс есімін беруді ниет еткен еді. Алланың қалауымен қыз бала дүниеге келгенде, Жеңіс атауына үндес әрі ырысты мағынасы бар Жеміс есімін лайық көрді. Осылайша, жаңа туған сәбиге елдік қуаныштың лебін жеткізетін, береке мен жақсылықты меңзейтін көркем ат қойылды.
      Жеміс анасының ұстаздық қызметін көріп өсіп, бала күнінен білім әлеміне ерекше ықылас танытты. Анасы үйге алып келген оқушылардың дәптерлерін тексергенде, қасында отырып, жазуларға қызыға қарап, қолынан келгенше көмектесетін. Бордың өзіне тән иісі, сабақ үстіндегі мейірімді үн, шәкірттердің таза күлкісі, кітапқа толы үйдің рухани жылуы жас қыздың жүрегіне ұстаз болсам деген асқақ арман ұялатты.
      Мектепті аяқтағаннан кейін педагогикалық институтта жоғары білім алып, анасының кәсіби жолын жалғастырды. Баланың күлкісінен бақыт тауып, жас шәкірттердің бойындағы қабілетті дамытуға ұмтылған маман педагогика саласының табалдырығын зор жауапкершілікпен аттады. Ұстаздықтың тек сабақ түсіндірумен шектелмейтінін, әр тәрбиеленушінің жан дүниесіне үңіліп, сенімін ояту қажеттігін терең түсінді.
      Білімге құштар Жеміс кейін құқық саласының мамандығын меңгеріп, кәсіби аясын кеңейтті. Педагогикалық пайым мен заңгерлік сауаттылықты қатар ұштастыруы мемлекеттік қызметтегі міндеттерді терең түсінуіне ықпал етті. Маңғыстау облыстық әкімдігінде жауапты лауазымдар атқарып, ел мүддесіне адал қызмет етті. Өзіне жүктелген тапсырмаларды тиянақты орындап, әр мәселені байыппен саралап, заң талаптары мен қоғамдық қажеттілікті ескеруге мән берді.
      Мемлекеттік қызмет үлкен ұқыптылықты, іскерлікті, сабырлылықты және халық алдындағы жауапкершілікті талап етеді. Жеміс осындай талаптардың үдесінен шығуға күш салып, әріптестері арасында парасатты болмысымен, жинақылығымен, әділдігімен құрметке ие болды. 
      Қандай міндет атқарса да, істің нәтижесіне мұқият қарап, уақытты тиімді пайдалануға, азаматтардың өтінішін назардан тыс қалдырмауға тырысты.
      Зейнеткерлік демалысқа шыққаннан кейін де ізденісін тоқтатпай, жүрек қалауына жақын білім беру саласына қайта оралды. Бүлдіршіндердің тілдік, танымдық және әлеуметтік дамуына көмектесуді мақсат етіп, дефектология мен логопедия мамандықтарын игерді. Жаңа білімді меңгеруге жас кедергі емес екенін дәлелдеп, жинақтаған тәжірибесін қоғам үшін маңызды іске бағыттады. Қазіргі таңда ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға түзету-оңалту жұмыстарын жүргізіп, олардың қабілетін дамытуға, тілдік дағдыларын жетілдіруге, қоршаған ортаға бейімделуіне көмектесіп келеді.
      Ана тәрбиесі мен білімге деген құрмет Жемістің қызы Жұлдыздың кәсіби таңдауынан да лайықты жалғасын тапты. Жұлдыз Қытайдағы Халықаралық қатынастар университетін тәмамдап, бүгінде Қазақстан мен Қытай арасындағы достық байланысты нығайтуға, өзара ынтымақтастықты дамытуға лайықты үлес қосып келеді. Шетелде жинақтаған білімі мен тәжірибесін ел игілігіне бағыттап, екі мемлекетті жақындастыратын рухани әрі іскерлік көпір қызметін атқаруда.
      Әке аманатын ардақтап, ата кәсіптің абыройын адал қызметімен асқақтатқан перзенттердің бірі – Закирова Валентина Қуанғалиқызы. Ол 1963 жылғы 23 маусымда бұрынғы Гурьев, қазіргі Атырау қаласында дүниеге келді. Еңбекқорлықты қастерлеген отбасында өскен Валентина Қуанғалиқызы жастайынан жауапкершілікті, тиянақтылықты, қарапайымдылықты бойына дарытып, халық игілігіне қызмет етуді өмірлік мұраты ретінде қабылдады. Кейін өмірлік серігі Закиров Қазыбекпен бірге әкелері мен аталары қалыптастырған еңбек дәстүрін жалғастырып, ветеринария және ауыл шаруашылығы салаларында абыройлы еңбек етті. Бір кәсіптің жауапкершілігін қатар арқалаған ерлі-зайыптылар туған елдің өркендеуіне, аймақтағы мал шаруашылығының дамуына, ветеринариялық қауіпсіздіктің сақталуына өз үлестерін қосты.
      Валентина Қуанғалиқызы 1980 жылдан 1985 жылға дейін Алматы зооветеринариялық институтында білім алып, ветеринар мамандығының теориялық негіздерін терең меңгерді. Жануарлар саулығын сақтау, жұқпалы аурулардың алдын алу, шаруашылықтағы тазалық талаптарын қадағалау, мал өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету секілді маңызды бағыттарды зерделеді. Дәріс барысында алған білімін тәжірибелік сабақтарда бекітіп, таңдаған кәсібінің қоғам үшін маңызын терең түсінді.
      Жоғары оқу орнын тәмамдаған жас маман алғашқы еңбек жолын Алматы облысы Шелек ауданындағы «Куликовское» тәжірибелік шаруашылығында мал дәрігері болып бастады. Ауыл шаруашылығының қызу тіршілігіне белсене араласып, жануарлардың денсаулығын бақылауға, аурулардың алдын алуға, белгіленген ветеринариялық талаптардың сақталуына күш салды. Мал дәрігерінің жұмысы тек сырқат жануарды емдеумен шектелмейді. Тұтас шаруашылықтың тұрақты дамуы, өнім сапасы мен адам денсаулығы ветеринариялық бақылаудың сауатты жүргізілуіне тікелей байланысты. Осындай үлкен жауапкершілікті терең түсінген Валентина Қуанғалиқызы әр міндетін тиянақты орындап, кәсіби машығын ұдайы жетілдіруге ұмтылды. Қарапайым еңбек адамдарымен тіл табысып, шаруашылықтағы ортақ мақсат жолында жұмыла еңбек етуі әріптестерінің сенімін арттырды.
      1988 жылдан 1996 жылға дейін Атырау облыстық өнеркәсіптік комитетінің ветеринариялық инспекция және ветеринариялық қызмет бөлімінде бірінші санатты ветеринар дәрігер міндетін атқарды. Аталған қызмет кәсіби біліммен қатар заң талаптарын, өндірістік тәртіп пен санитариялық нормаларды жетік меңгеруді қажет етті. Кейін Шекарадағы және көліктегі ветеринариялық бақылау бас басқармасына қарасты Маңғыстау шекаралық ветеринариялық пунктінде инспектор болып еңбек етті. Шекаралық бақылау – аймаққа әкелінетін және сыртқа шығарылатын жануарлар мен мал өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды бағыттардың бірі. Валентина Қуанғалиқызы белгіленген талаптардың сақталуын қадағалап, өңірдегі ветеринариялық ахуалдың тұрақтылығына үлес қосты.
      2000 жылдан 2010 жылға дейін Маңғыстау облыстық ветеринариялық зертханасының бас маманы қызметін атқарды. Зертханадағы жұмыс ғылыми дәлдікті, терең білімді және нәтижеге деген үлкен жауапкершілікті талап ететін. Әрбір сараптама қорытындысының артында шаруашылықтың тынысы, өнімнің сапасы мен тұрғындардың амандығы тұрғандықтан, Валентина Қуанғалиқызы кәсіби міндетіне асқан мұқияттылықпен қарады.
      2010 жылдан 2015 жылға дейін Ақтау қалалық аумақтық инспекциясының ветеринариялық бөлімін басқарып, Ақтау қаласының Бас мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы міндетін қатар атқарды. Басшылық тізгінін ұстаған жылдары бөлім жұмысын жүйелі ұйымдастыруға, мамандардың жауапкершілігін арттыруға, бақылау шараларының талапқа сай жүргізілуіне күш жұмсады.
      2015 жылдан 2016 жылға дейін Ақтау қалалық кәсіпкерлік, ауыл шаруашылығы және ветеринария бөліміндегі ауыл шаруашылығы және ветеринария секторының меңгерушісі болды. Қаланың әлеуметтік-экономикалық тіршілігіне қатысты маңызды бағыттарды үйлестіріп, ауыл шаруашылығы субъектілерінің мәселелерін қарауға, ветеринариялық қызмет сапасын арттыруға, белгіленген жоспарлардың орындалуына атсалысты.
      2017 жылдан 2024 жылға дейін Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Маңғыстау облыстық аумақтық инспекциясындағы биологиялық бөлімге басшылық жасады. Қырық жылға жуық кәсіби қызмет барысында Валентина Қуанғалиқызы қарапайым маманнан жауапты бөлім басшысына дейінгі еңбек белестерінен өтті. Қандай лауазым атқарса да, адалдықты арқау етіп, әділдікке сүйеніп, мемлекет мүддесін жоғары қойды. Талапшылдығын кішіпейілділікпен сабақтастырып, әріптестеріне құрметпен қарауы ұжымдағы беделін арттырды.
      Көп жылғы жемісті қызметі мемлекет тарапынан лайықты бағаланып, «Ауыл шаруашылығы саласының үздігі», «Елеулі еңбегі үшін» төсбелгілерімен марапатталды. Сондай-ақ «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалімен, Маңғыстау облысы әкімдігі табыстаған «Ақтау қаласының 55 жылдығы», «Маңғыстау облысының 35 жылдығы» мерейтойлық төсбелгілерімен марапатталды.
      2024 жылы құрметті демалысқа шыққан тәжірибелі маман белсенді тіршіліктен қол үзбей, жеке кәсіпке бет бұрды. Жинақтаған білімі мен өмірлік тәжірибесін жаңа бастамаларға бағыттап, еңбексүйгіштік қасиетін одан әрі танытып келеді.
      Жауапты мемлекеттік қызметті отбасы берекесімен үйлестіре білген Валентина Қуанғалиқызы шаңырақ құндылықтарын да әрдайым жоғары бағалады. Закиров Қазыбек екеуі Жанар, Нұрбек есімді екі перзентті тәрбиелеп өсіріп, бойларына білімге құштарлық, еңбекке адалдық, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық секілді ізгі қасиеттерді дарытты. Бүгінде немере сүйіп, ата-әже атанып, ұрпағының қуанышына кенеліп отыр.
      Жанар мен Нұрбек ата-анасының сенімін ақтап, мектеп пен жоғары оқу орнын үздік аяқтады. Білімділікті жауапкершілікпен сабақтастырған қос перзент таңдаған салаларында абыройлы қызмет атқарып келеді. Қызы Жанар экономикалық қауіпсіздік бағытында еңбек етіп, кәсіби даярлығын мемлекет мүддесіне арнауда. Ұлы Нұрбек құрылыс саласында жұмыс істеп, елді мекендердің сәулеттік дамуына, халыққа қажетті нысандардың бой көтеруіне өзіндік үлесін қосуда.
      Ұлдарының бірі – Қайржан. Ол да ата-анасынан алған тәлім-тәрбиені өз отбасында жалғастырып, балаларының бойына адалдықты, еңбекқорлықты, білімге құштарлықты және елге қызмет ету қасиеттерін сіңіріп келеді. Бүгінде Қайржаннан тараған Аманжан, Сұлтан және Ерназар атты үш немере ата мен әженің ақ батасын ақтап, өз өмір жолдарын қалыптастыруда. Үлкен немересі Аманжан кәсіпкерлік саласында еңбек етіп, өз кәсібін адал еңбегімен дамытып келеді. Сұлтан әуежайдың қауіпсіздік қызметінде жауапты міндет атқарып, жолаушылар қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолында абыройлы қызмет етуде. Ал Ерназар жоғары оқу орнында білім алып, таңдаған мамандығының қыр-сырын меңгеріп, болашаққа нық қадам басып келеді.
      Қайржаннан тараған ұрпақтың әрқайсысы ата-әже тәрбиесінің жалғасын көрсетіп, өмірден өз орнын табуға ұмтылуда. Ата мен әженің ұрпағы өсіп-өркендеп, қоғамға өз үлесін қосып келе жатқаны – отбасы тәрбиесінің жемісі.
      Шаңырақтың кенже перзенті Қадыржан да ата-анасының тағылымды тәрбиесін жүрегіне жақын ұстап өсті. Қазақы танымда кенже бала қара шаңырақтың иесі, қартайған әке-шешенің қамқоршысы деп қастерленеді. Осындай жауапкершілік Қадыржанның бойына жастайынан орнығып, туған үйдің берекесін сақтауға, ағайынның ынтымағын қадірлеуге баулыды.
      Мәдениет анасы кенже ұлын ерекше жақсы көріп, еркелетіп «Аққадоқ» деп атайтын. Ана жүрегінен шыққан осы аяулы атауда мейірім, ыстық ықылас пен перзентке арналған ақ тілек жатты. Қадыржан да ананың ақ сүтін, әкенің маңдай терін бағалап, үлкендердің батасын қастерлейтін азамат болып өсті.
      Бүгінде Қадыржан – алты перзенттің арқа сүйер әкесі. Салтанат, Дулат, Нұрлы, Нұралы, Диана және Раяна есімді балаларын тәрбиелеп, әрқайсысының білім алуына, қабілетін дамытуына, өмірден лайықты орнын табуына қамқорлық көрсетіп келеді.
      Мәдениет Қажығалиқызы мен Қуанғали Бисенұлының шаңырағынан тараған әрбір перзенттің жетістігінен ата-ананың берген тәлім-тәрбиесінің қуаты айқын аңғарылады. Қыздары ел игілігіне қызмет етіп, ұлдары әулетке тірек болып, отбасының абыройын асқақтатып келеді. Бүгінде немерелері де ата жолын лайықты жалғастырып, еліміздің заң, құрылыс, экономикалық қауіпсіздік, кәсіпкерлік және әлеуметтік қызмет салаларында жемісті еңбек етуде. Ал шөберелері заман талабына сай Еуропа, Таяу Шығыс және Оңтүстік Кореядағы жетекші жоғары оқу орындарында білім алып, болашаққа нық қадам жасауда. Осылайша, тамыры тереңге жайылған бәйтеректей өсіп-өркендеген әулеттің берекесі ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, олардың ізгі істері мен жарқын жетістіктерінен айқын көрініс тауып келеді.
      Қуанғали Бисенұлының ел игілігіне арналған қажырлы еңбегі мен азаматтық болмысы туған өлке тарихында құрметпен сақталады. Қауіпті індеттермен күрескен білікті маман, ауыл шаруашылығының өркендеуіне бар күшін жұмсаған тәжірибелі басшы, қарапайымдылық пен кісілікті биік қойған арда азаматтың жарқын есімі ұрпақ жадында жаңғыра бермек.
      Артында қалған өнегелі қызметі кейінгі буынға адалдықтың, жауапкершіліктің және туған жерге қалтқысыз қызмет етудің мәнін ұғындыратын рухани мұра болып қала береді.
      Жатқан жері жайлы, топырағы торқа, рухы пейіште шалқысын.
Оставить комментарий
  • Ваше имя*:

    E-Mail*:

  • Комментарий*:

  • Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив

Последние комментарии

25 августа 2026 09:20
Нагима
Райса курбым, кутты болсын! Жетістіктерін еселене берсін! Сен тылыми жолда гана емес, жалпы емірде акеннін, жоын...
19 августа 2026 10:35
Гулима
Абиля Жанымкуаныштымын Сенин улкен марапаттарына,,кашанда денин сак,отбасын аман болып,улкен белестерди багындыра...
19 августа 2026 08:09
Меруерт
Қайырлы таң, Абила аққұрдас. Сенімен "Белсенді ұзақ өмір сүру" орталығында танысып, бірге ойнап- күліп қатар...